โปรตีนรั่วห้ามกินอะไร กินอะไรได้บ้าง ต้องงดไข่ขาวไหม

คำตอบสั้น: คนที่มีโปรตีนรั่ว ไม่จำเป็นต้องงดไข่ขาว เพราะไข่ขาวเป็นโปรตีนคุณภาพดีที่โรงเรียนแพทย์ไทยแนะนำ แต่ ไม่ควรกินโปรตีนเพิ่มเองเพื่อชดเชยส่วนที่รั่ว เพราะอาหารโปรตีนสูงมากอาจทำให้รั่วมากขึ้น เรื่องที่แนวทางเน้นที่สุดคือ ลดเค็ม ให้โซเดียมน้อยกว่า 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน ส่วนไข่แดง ถั่ว กาแฟ และผลไม้ จะต้องจำกัดแค่ไหน ขึ้นกับระยะไต ค่าฟอสฟอรัส และค่าโพแทสเซียมในเลือดของแต่ละคน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทาง KDIGO ปี 2021 เรื่องโรคของหน่วยกรองไต ให้ผู้ที่มีโปรตีนรั่วได้โปรตีนพอเพียงประมาณ 0.8–1.0 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน และเตือนว่าอาหารโปรตีนสูงมากอาจทำให้โปรตีนรั่วแย่ลง
• •แนวทางสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 ให้กินโซเดียมน้อยกว่า 2,000 มก./วัน โดยเฉพาะผู้ที่มีโปรตีนในปัสสาวะ ความดันสูง หรือบวม
• •ไข่ขาว 2 ฟองเท่ากับเนื้อสัตว์ 1 ส่วน ให้โปรตีนประมาณ 7 กรัม และต้องนับรวมในโปรตีนทั้งวัน
• •ไข่แดง ถั่วเมล็ดแห้ง เต้าหู้ และกาแฟ จัดเป็นอาหารฟอสฟอรัสสูง ต้องระวังเมื่อไตเสื่อมระยะ 3–5 หรือฟอสฟอรัสในเลือดสูง
• •ผลไม้ไม่ได้ห้ามทุกชนิด ต้องเลือกตามค่าโพแทสเซียมในเลือดและระยะไต

โปรตีนรั่วเกี่ยวกับอาหารอย่างไร

โปรตีนรั่ว (proteinuria) คือภาวะที่โปรตีนอัลบูมิน ซึ่งปกติควรอยู่ในเลือด หลุดผ่านตัวกรองของไตออกมาในปัสสาวะ มูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ (NKF) อธิบายว่าไตที่แข็งแรงจะกันอัลบูมินไว้เกือบทั้งหมด การรั่วจึงเป็นสัญญาณว่าตัวกรองของไตบาดเจ็บ

อาหารไม่ได้ซ่อมตัวกรองไต แต่มีผลกับปริมาณที่รั่วและภาระของไต โดยเฉพาะเกลือและปริมาณโปรตีน ส่วนสาเหตุของโปรตีนรั่วและการตรวจที่ต้องทำต่อ อ่านได้ที่ โปรตีนรั่วในปัสสาวะเกิดจากอะไร

โปรตีนรั่วต้องกินโปรตีนมากขึ้นเพื่อชดเชยไหม

ไม่ควรเพิ่มเอง หลายคนคิดว่าเสียโปรตีนทางปัสสาวะก็ต้องกินกลับเข้าไปให้มาก ๆ แต่แนวทางไม่ได้แนะนำแบบนั้น

• •KDIGO 2021 ให้ผู้ที่มีโปรตีนรั่วได้โปรตีน "พอเพียง" ประมาณ 0.8–1.0 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน ร่วมกับพลังงานจากข้าวแป้งให้พอ เพื่อให้ร่างกายนำโปรตีนไปใช้ได้เต็มที่ และเตือนให้ระวังอาหารโปรตีนสูงมากในกลุ่มอาการเนโฟรติก (ภาวะที่โปรตีนรั่วมากจนบวม) เพราะอาจทำให้โปรตีนรั่วมากขึ้น
• •ในงานวิจัย MDRD ที่แนวทางยกมา ผู้ที่รั่วหนักได้รับโปรตีนบวกคืนเพียง ไม่เกิน 5 กรัมต่อวัน ซึ่งเป็นการปรับเล็กน้อยโดยทีมรักษา ไม่ใช่การกินเนื้อสัตว์เพิ่มเป็นเท่าตัว
• •แนวทางไทย พ.ศ. 2565 ให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกระยะที่เสี่ยงไตเสื่อมลง ได้โปรตีนไม่เกิน 1.3 กรัม/กก./วัน ส่วนผู้ป่วยระยะ 3a ขึ้นไปที่ไม่เป็นเบาหวาน แนะนำประมาณ 0.6 กรัม/กก./วัน และผู้ที่เป็นเบาหวานร่วมด้วย 0.6–0.8 กรัม/กก./วัน ภายใต้การติดตามใกล้ชิด

ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อธิบายเหตุผลไว้ว่า โปรตีนส่วนหนึ่งกลายเป็นของเสียที่ไตต้องขับ กินมากเกินไปทำให้ไตทำงานหนัก แต่กินน้อยเกินไปก็ขาดสารอาหาร

ตัวอย่างการคิด: คนที่น้ำหนักตัวที่เหมาะสม 60 กิโลกรัม ถ้าแพทย์กำหนด 0.8 กรัม จะได้ประมาณ 48 กรัมต่อวัน ตัวเลขที่เหมาะกับคุณต้องให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารคำนวณ เพราะขึ้นกับระยะไต เบาหวาน และภาวะโภชนาการ อ่านเพิ่มเรื่องนี้ได้ที่ กินโปรตีนเยอะแล้วไตพังจริงไหม และ โภชนบำบัดสำหรับผู้ที่มีปัญหาไต ใครเป็นคนกำหนด

ทำไมการลดเค็มสำคัญมากกับคนที่มีโปรตีนรั่ว

เกลือมีผลกับโปรตีนรั่วโดยตรง แนวทาง KDIGO 2021 ระบุว่าการจำกัดโซเดียมให้น้อยกว่า 2 กรัมต่อวัน เป็นหลักสำคัญในการคุมความดันและอาการบวม และช่วยให้โปรตีนที่ขับออกทางปัสสาวะลดลงได้ แยกจากผลของยาลดโปรตีนรั่ว

แนวทางไทยให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังกินโซเดียมน้อยกว่า 2,000 มก./วัน และเน้นเป็นพิเศษในผู้ที่มีโปรตีนในปัสสาวะ ความดันสูง หรือบวม ตัวอย่างโซเดียมในเครื่องปรุงไทยจากแนวทางเดียวกัน

• •เกลือ 1 ช้อนชา ประมาณ 2,000 มก.
• •ผงปรุงรส 1 ช้อนชา ประมาณ 950 มก.
• •ผงชูรส 1 ช้อนชา ประมาณ 600 มก.
• •น้ำปลาหรือซีอิ๊ว 1 ช้อนชา ประมาณ 400 มก.
• •กะปิ 1 ช้อนชา ประมาณ 240 มก.

แปลว่าส้มตำที่เติมน้ำปลา 2 ช้อนชา ก็ได้โซเดียมราว 800 มก. แล้ว ยังไม่นับปลาร้าหรือผงปรุงรส

วิธีที่ศูนย์ศรีพัฒน์แนะนำ คือ ทำอาหารลดเค็มลงครึ่งหนึ่ง เลี่ยงอาหารปรุงสำเร็จและอาหารแปรรูป เช่น ไส้กรอก หมูยอ ปลาเค็ม โจ๊กซอง บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป ของหมักดอง และใช้สมุนไพรหรือเครื่องเทศแต่งรสแทน เช่น ใบกะเพรา ใบโหระพา พริกไทย

อย่าเปลี่ยนไปใช้เกลือหรือน้ำปลาสูตรโซเดียมต่ำเอง เพราะมักใช้เกลือโพแทสเซียมแทน ซึ่งอาจเป็นอันตรายกับคนที่ไตเสื่อม อ่านแหล่งโซเดียมที่มักมองข้ามได้ที่ โซเดียมแฝงในอาหารไทย

โปรตีนรั่วกินไข่ขาวได้ไหม ได้วันละกี่ฟอง

กินได้ และเป็นตัวเลือกที่ดี ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. จัดไข่ขาวและเนื้อปลาเป็นเนื้อสัตว์ที่ให้โปรตีนคุณภาพสูงและเกิดของเสียน้อย และเอกสารของ รศ.ชวลิต รัตนกุล หน่วยไต รพ.จุฬาลงกรณ์ ที่เผยแพร่บนเว็บไซต์สมาคมโรคไตฯ ระบุว่าไข่ขาวไม่มีไขมันเลย

สิ่งที่ต้องรู้คือ ไข่ขาวยังนับเป็นโปรตีน เอกสารเดียวกันเทียบไว้ว่า

• •เนื้อสัตว์ 1 ส่วน ให้โปรตีน 7 กรัม เท่ากับเนื้อปลาสุกประมาณ 30 กรัม (2 ช้อนโต๊ะ)
• •ไข่ขาวของไข่ไก่ขนาดกลาง (เบอร์ 2) 2 ฟอง เท่ากับ 1 ส่วน
• •ไข่ทั้งฟอง 1 ฟอง เท่ากับ 1 ส่วน

ดังนั้นจะกินไข่ขาวได้วันละกี่ฟอง ขึ้นกับว่าโปรตีนทั้งวันของคุณถูกกำหนดไว้เท่าไร ตัวอย่างจากตารางของศูนย์ศรีพัฒน์ คนน้ำหนัก 55 กิโลกรัมที่ได้โปรตีนวันละ 35 กรัม จะกินเนื้อสัตว์ได้ราว 6 ช้อนกินข้าวต่อวัน ไข่ขาวที่กินต้องหักออกจากส่วนนี้

คำแนะนำ "ไข่ขาววันละ 2–3 ฟอง" ที่เห็นบ่อย เป็นคำแนะนำของโรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ สำหรับ ผู้ที่ฟอกเลือดแล้ว ซึ่งต้องการโปรตีนมากกว่า ไม่ใช่สำหรับคนที่ยังไม่ฟอกไต รายละเอียดการคิดอยู่ใน คนเป็นไตกินไข่ขาววันละกี่ฟอง

โปรตีนรั่วกินไข่แดง ถั่ว กาแฟ ได้ไหม

ไข่แดง

ไข่แดงอยู่ในรายการอาหารฟอสฟอรัสสูงที่ศูนย์ศรีพัฒน์ให้ผู้ป่วยไตระยะ 3–5 หรือผู้ที่ฟอสฟอรัสในเลือดสูงหลีกเลี่ยง รวมถึงขนมที่ทำจากไข่แดง เช่น ทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง สังขยา ไข่แดง 1 ฟองยังมีโคเลสเตอรอลราว 252 มก. ตามเอกสารของ รศ.ชวลิต

ถ้ายังอยู่ระยะต้นและฟอสฟอรัสปกติ ให้ถามแพทย์ว่าต้องจำกัดแค่ไหน อ่านต่อที่ โรคไตกินไข่ได้ไหม ไข่แดง ไข่เป็ด

ถั่ว เต้าหู้ นมถั่วเหลือง

ถั่วเมล็ดแห้ง เช่น ถั่วเขียว ถั่วแดง ถั่วดำ รวมถึงเต้าหู้ นมถั่วเหลือง และเต้าฮวย อยู่ในรายการฟอสเฟตสูงของศูนย์ศรีพัฒน์ ขณะที่ KDIGO 2021 สนับสนุนโปรตีนจากพืชเมื่อทำได้

สองข้อนี้ไม่ได้ขัดกันเสียทีเดียว ชนิดและปริมาณที่เหมาะขึ้นกับค่าฟอสฟอรัสในเลือดของคุณ จึงควรให้นักกำหนดอาหารช่วยเลือก อ่านต่อที่ โรคไตกินถั่วอะไรได้บ้าง

กาแฟ

แหล่งไทยจัดกาแฟไว้ในกลุ่มฟอสฟอรัสสูง ศูนย์ศรีพัฒน์ระบุทั้งกาแฟ ชา โกโก้ และเบียร์ในกลุ่มเครื่องดื่มสีเข้ม และระบุกาแฟผงกับกาแฟใส่นมเป็นตัวอย่างที่ผู้ป่วยระยะ 3–5 ควรเลี่ยง ถ้ายังอยากดื่ม ให้ถามนักกำหนดอาหารเรื่องชนิดและปริมาณ อ่านต่อที่ โรคไตกินกาแฟได้ไหม

โปรตีนรั่วห้ามกินผลไม้อะไร

ไม่มีผลไม้ที่ห้ามสำหรับทุกคน เรื่องผลไม้ขึ้นกับโพแทสเซียม ไม่ได้ขึ้นกับโปรตีนรั่วโดยตรง

• •โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่าระยะแรกยังไม่จำเป็นต้องจำกัดโพแทสเซียม เพราะไตยังขับออกได้ดี ให้จำกัดเมื่อโพแทสเซียมในเลือดสูงหรือเป็นไตวายระยะสุดท้าย
• •ศูนย์ศรีพัฒน์แนะนำให้โพแทสเซียมในเลือดน้อยกว่า 5 mEq/L ผู้ที่ไตเสื่อมระยะ 4–5 หรือโพแทสเซียมสูง ให้กินผลไม้กลุ่มโพแทสเซียมสูงได้ไม่เกินวันละ 1 ส่วน และถ้าเกิน 5.5 mEq/L ให้งดผลไม้

ตารางของแนวทางไทย พ.ศ. 2565 แบ่งผลไม้ไว้ดังนี้

• •โพแทสเซียมต่ำถึงปานกลาง: สับปะรด แตงโม ส้มโอ ส้มเขียวหวาน ชมพู่ พุทรา มังคุด ลองกอง องุ่นเขียว เงาะ แอปเปิ้ล
• •โพแทสเซียมสูง: กล้วย กล้วยหอม กล้วยตาก ฝรั่ง ขนุน ทุเรียน น้อยหน่า กระท้อน ลำไย มะม่วง มะเฟือง มะปราง มะขามหวาน แคนตาลูป น้ำส้มคั้น น้ำมะพร้าว

อีกเรื่องที่คนมีโปรตีนรั่วควรรู้ คือ แนวทางไทยระบุว่ายาลดความดันกลุ่ม ACEi หรือ ARB ซึ่งมักใช้ลดโปรตีนรั่ว อาจทำให้โพแทสเซียมในเลือดสูงขึ้นได้เล็กน้อย การดูค่าโพแทสเซียมทุกครั้งที่เจาะเลือดจึงสำคัญ อ่านต่อที่ คนเป็นโรคไตกินผลไม้อะไรได้บ้าง และ โพแทสเซียมในอาหาร กลุ่มไหนสูง

โปรตีนรั่วควรกินข้าวอะไร

ข้าวเป็นแหล่งพลังงานหลักที่ต้องกินให้พอ KDIGO 2021 ระบุว่าการได้คาร์โบไฮเดรตเพียงพอช่วยให้ร่างกายใช้โปรตีนได้เต็มที่ ศูนย์ศรีพัฒน์แนะนำพลังงานประมาณ 35 กิโลแคลอรีต่อน้ำหนักตัวที่เหมาะสม 1 กิโลกรัมในคนอายุน้อยกว่า 60 ปี และ 30 กิโลแคลอรีในคนอายุมากกว่า 60 ปี

เรื่องชนิดข้าว ศูนย์ศรีพัฒน์จัด ข้าวกล้อง ข้าวโอ๊ต ข้าวบาร์เลย์ และลูกเดือย อยู่ในกลุ่มธัญพืชที่มีฟอสเฟตสูง และแนะนำว่าผู้ป่วยก่อนฟอกเลือดใช้แป้งที่ไม่มีโปรตีนแทนได้บางมื้อ เช่น วุ้นเส้น แป้งมัน สาคู เส้นเซี่ยงไฮ้ เพื่อให้ได้พลังงานโดยไม่เพิ่มโปรตีน

ถ้าเป็นเบาหวานร่วมด้วย เรื่องการเลือกข้าวต้องคิดถึงน้ำตาลด้วย จึงควรวางแผนร่วมกับแพทย์และนักกำหนดอาหาร อ่านต่อที่ โรคไตกินข้าวอะไรดี

ได้ยินว่ามีอาหารเสริมหรือสมุนไพรช่วยแก้โปรตีนรั่ว จริงไหม

ยังไม่มีแนวทางการแพทย์ใดแนะนำอาหารเสริมหรือสมุนไพรเพื่อแก้โปรตีนรั่ว NKF ระบุว่าเป้าหมายแรกคือจัดการสาเหตุ โดยเฉพาะคุมความดันและน้ำตาลให้ถึงเป้า ด้วยการปรับพฤติกรรมร่วมกับยา และเสริมด้วยการเลิกบุหรี่ ลดน้ำหนักส่วนเกิน และจำกัดแอลกอฮอล์

ในทางกลับกัน แนวทางไทยให้ใช้สมุนไพรต่าง ๆ ด้วยความระมัดระวังเพราะอาจทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น ศูนย์ศรีพัฒน์แนะนำผู้ป่วยไตให้งดสมุนไพร ยาต้ม ยาหม้อ ยาลูกกลอน และแนวทางไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ

ยาที่มีหลักฐานเรื่องลดโปรตีนรั่วเป็นยาที่แพทย์สั่ง อ่านได้ที่ โปรตีนรั่วหายได้ไหม รักษายังไง และวิธีดูคำโฆษณาได้ที่ ไตเสื่อมกินอะไรหาย อาหารเสริมบำรุงไตมีจริงไหม

อาการแบบไหนควรรีบไปพบแพทย์ก่อนวันนัด

รามา แชนแนล คณะแพทยศาสตร์ รพ.รามาธิบดี อธิบายว่าเมื่อไตขับน้ำและเกลือแร่ไม่ได้ จะเกิดอาการบวม หัวใจทำงานหนัก และอาจมีน้ำคั่งในปอด ให้รีบไปพบแพทย์ถ้ามี

• •ตัวบวม ขาบวมมากขึ้น หรือน้ำหนักเพิ่มขึ้น
• •เหนื่อยง่ายผิดปกติ

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 อย่ารอวันนัด

• •นอนราบแล้วหายใจลำบาก
• •หายใจไม่ออก หรือไอเป็นเลือด

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่อพูดถึงอาหารของคนที่มีโปรตีนรั่ว คือ

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่มีฟอสฟอรัสต่อโปรตีนต่ำ เพราะฟอสฟอรัสของไข่ส่วนใหญ่อยู่ในไข่แดง บทความทบทวนด้านโภชนาการโรคไตจึงยกไข่ขาวเป็นตัวอย่างโปรตีนที่เหมาะกับผู้ป่วยไต แต่ผงไข่ขาวในแคปซูลมีปริมาณน้อยมาก ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน หากประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของกระทรวงเกษตรสหรัฐฯ (USDA) จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม ขณะที่ไข่ขาวจากไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนราว 3.6 กรัม จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน ไม่ได้ใช้แทนไข่ขาวในจานอาหาร และไม่มีผลต่อการคุมโปรตีนทั้งทางเพิ่มหรือลด

ส่วนประกอบอื่นในแคปซูลมีสารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. ซึ่งมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน ยาเบาหวาน และยาต้านเกล็ดเลือด ซึ่งเป็นยาที่คนมีโปรตีนรั่วจำนวนมากใช้อยู่

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ที่มีโปรตีนรั่วจึงควรนำกล่องผลิตภัณฑ์ไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง

ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที