โรคไตกินถั่วอะไรได้บ้าง เต้าหู้ น้ำเต้าหู้ กินได้ไหม

คำตอบสั้น: ถั่วเมล็ดแห้ง เช่น ถั่วลิสง ถั่วเขียว ถั่วแดง ถั่วดำ และของที่ทำจากถั่ว เช่น เต้าหู้ น้ำเต้าหู้ เต้าฮวย อยู่ในรายการ อาหารฟอสฟอรัสสูง ที่โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยในไทยแนะนำให้เลี่ยงในผู้ป่วยไตระยะ 3–5 หรือผู้ที่ฟอสฟอรัสในเลือดสูง แต่ไม่ได้เป็นของต้องห้ามสำหรับทุกคน เพราะฟอสฟอรัสจากพืชดูดซึมได้น้อยกว่าจากสัตว์ และแนวทางสากลสนับสนุนอาหารจากพืช ส่วนถั่วฝักสดอย่างถั่วแขกจัดเป็นผักโพแทสเซียมต่ำถึงปานกลาง จะกินถั่วได้แค่ไหนจึงขึ้นกับผลฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมในเลือดของแต่ละคน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. จัดถั่วเขียว ถั่วแดง ถั่วดำ ถั่วคั่ว ถั่วทอด เนยถั่ว นมถั่วเหลือง กระยาสารท เต้าฮวย เต้าหู้ ไว้ในกลุ่มฟอสเฟตสูง
• •เอกสารสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยให้งดถั่วเมื่อฟอสฟอรัสในเลือดเกิน 4.8 มก./ดล.
• •KDIGO ระบุว่าฟอสฟอรัสจากพืชดูดซึมราวร้อยละ 20–50 จากสัตว์ราวร้อยละ 40–60 ส่วนจากสารเติมแต่งดูดซึมง่ายกว่ามาก
• •ถั่วแขกอยู่ในกลุ่มผักโพแทสเซียมต่ำถึงปานกลางตามตารางของสมาคมโรคไตฯ
• •วุ้นเส้นทำจากแป้งถั่วเขียว แต่จัดเป็นแป้งปลอดโปรตีนที่ผู้ป่วยไตใช้ได้

ทำไมคนเป็นโรคไตถูกห้ามกินถั่ว

เพราะถั่วเมล็ดแห้งมีทั้งฟอสฟอรัส โพแทสเซียม และโปรตีน ซึ่งเป็น 3 อย่างที่ไตเสื่อมขับออกได้น้อยลง ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. อธิบายว่าเมื่อฟอสเฟตในเลือดสูง จะคันตามผิวหนัง หลอดเลือดแข็ง มีแคลเซียมเกาะตามเนื้อเยื่อ และกระดูกบางเปราะ

เอกสารความรู้ของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย โดย รศ.ชวลิต รัตนกุล ระบุว่า ผักประเภทถั่วมีโปรตีนมากกว่าผักใบ และมีโพแทสเซียมและฟอสฟอรัสสูง ควรงดเมื่อระดับโพแทสเซียมหรือฟอสฟอรัสในเลือดสูง ส่วน NKF ของสหรัฐฯ ก็จัดถั่วเมล็ดแห้งไว้ในกลุ่มโพแทสเซียมสูงเช่นกัน ดูหลักการได้ที่ ฟอสฟอรัสในอาหาร และ โพแทสเซียมในอาหาร กลุ่มไหนสูง

ถั่วเมล็ดแห้งกับถั่วฝักสดต่างกันอย่างไร

ถั่วฝักสดนับเป็นผัก ส่วนถั่วเมล็ดแห้งนับเป็นอาหารฟอสฟอรัสสูง ตารางโพแทสเซียมในแนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 จัดถั่วแขกไว้ในกลุ่มต่ำถึงปานกลาง (100–200 มก. ต่อ 100 กรัม) ร่วมกับแตงกวา ฟักเขียว กะหล่ำปลี

ถั่วฝักยาวไม่อยู่ในตารางนั้น แต่ตารางของคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ให้ค่าโพแทสเซียมของถั่วฝักยาวราว 224 มก. ใกล้เคียงกะหล่ำปลี (251) และต่ำกว่าคะน้า (345) ตารางนี้ไม่ได้ระบุว่าคิดต่อกี่กรัม จึงใช้เทียบกันในตารางเดียวกันเท่านั้น ส่วนถั่วงอกไม่อยู่ในตารางที่เราเปิดตรวจทั้งสองฉบับ ให้ถามนักกำหนดอาหารเป็นราย ๆ ไป

ถ้าโพแทสเซียมในเลือดสูง ผักทุกชนิดรวมถึงถั่วฝักยังต้องนับปริมาณ และการลวกหรือต้มผักก่อนกินช่วยลดโพแทสเซียมได้บางส่วน

ถั่วลิสง ถั่วเขียว ถั่วแดง กินได้ไหม

ทั้งสามอย่างอยู่ในรายการที่ศูนย์ศรีพัฒน์แนะนำให้เลี่ยงในผู้ป่วยไตระยะ 3–5 หรือผู้ที่ฟอสฟอรัสในเลือดสูง รวมถึงของกินเล่นที่ทำจากถั่ว เช่น ถั่วคั่ว ถั่วทอด เนยถั่ว กระยาสารท ลูกชุบ และขนมที่ใส่ถั่วเขียวบด

ทางเลือกของหวาน เอกสารของสมาคมโรคไตฯ แนะนำขนมจากแป้งปลอดโปรตีน เช่น สาคู ซ่าหริ่ม ครองแครงแก้ว รวมมิตร แทนขนมจากถั่ว แต่ขนมเหล่านี้มีน้ำตาล ผู้ที่เป็นเบาหวานร่วมด้วยไม่ควรใช้น้ำตาลเพิ่มพลังงานแบบนี้

ข้อที่หลายคนไม่รู้ วุ้นเส้นทำจากแป้งถั่วเขียว แต่ศูนย์ศรีพัฒน์และสมาคมโรคไตฯ จัดวุ้นเส้นและเส้นเซี่ยงไฮ้เป็น แป้งปลอดโปรตีน เพราะสกัดเอาแต่แป้งมาใช้ ผู้ป่วยไตก่อนฟอกเลือดจึงใช้แทนข้าวบางมื้อได้

เต้าหู้ขาว เต้าหู้ไข่ กินได้ไหม

ศูนย์ศรีพัฒน์ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ และรามา แชนแนล รพ.รามาธิบดี จัดเต้าหู้ไว้ในกลุ่มอาหารฟอสฟอรัสสูงที่ควรเลี่ยงหรือลด โดยเฉพาะเมื่อไตเสื่อมระยะ 3–5 หรือฟอสฟอรัสในเลือดสูง

เต้าหู้ทำจากถั่วเหลือง จึงให้โปรตีนจากพืชด้วย ถ้าแพทย์อนุญาตให้กิน ต้องนับเต้าหู้รวมในโควตาโปรตีนเดียวกับเนื้อสัตว์ ส่วนเต้าหู้ไข่มีไข่ทั้งฟองเป็นส่วนผสม และไข่แดงก็อยู่ในรายการฟอสฟอรัสสูงของศูนย์ศรีพัฒน์ เต้าหู้แปรรูปแบบสำเร็จรูปควรอ่านรายการส่วนประกอบ ถ้ามีคำว่า "ฟอสเฟต" แสดงว่ามีฟอสฟอรัสจากสารเติมแต่งตามคำอธิบายของ NKF

น้ำเต้าหู้กินได้ไหม วันละเท่าไร

แหล่งไทยที่เราเปิดตรวจไม่ได้ให้ตัวเลขปริมาณน้ำเต้าหู้ที่ปลอดภัยสำหรับผู้ป่วยไต ศูนย์ศรีพัฒน์จัดนมถั่วเหลืองไว้ในรายการที่ควรเลี่ยงเมื่อต้องคุมฟอสฟอรัส และ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ก็จัดถั่วและเต้าหู้ไว้ในรายการเดียวกัน คำถามว่า "ระยะ 3 ดื่มน้ำเต้าหู้ได้ไหม" จึงตอบจากผลเลือดของแต่ละคน

• •ศูนย์ศรีพัฒน์แนะนำให้เลี่ยงตั้งแต่ไตเสื่อมระยะ 3–5 หรือเมื่อฟอสฟอรัสสูง
• •เอกสารของสมาคมโรคไตฯ ให้งดถั่วเมื่อฟอสฟอรัสในเลือดเกิน 4.8 มก./ดล. และจำกัดฟอสฟอรัสในอาหารวันละ 700–800 มก.
• •NKF ระบุค่าปกติของฟอสฟอรัสในเลือดไว้ที่ 2.5–4.5 มก./ดล.

ถ้าแพทย์ยังให้ดื่มได้ ให้เลือกแบบหวานน้อยหรือไม่หวาน โดยเฉพาะคนที่เป็นเบาหวานร่วมด้วย ส่วนผู้ฟอกเลือดต้องนับน้ำเต้าหู้เป็นน้ำดื่มด้วย เพราะ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ให้นับเครื่องดื่มและอาหารที่เป็นของเหลวทุกอย่างรวมในโควตาน้ำของวัน

โปรตีนพืชช่วยไตมากกว่าโปรตีนสัตว์จริงไหม

มีหลักฐานสนับสนุนบางส่วน แต่ยังไม่ชัดว่าเป็นเพราะโปรตีนพืชเอง แนวทาง KDIGO 2024 แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังกินอาหารที่หลากหลาย เน้นอาหารจากพืชมากกว่าจากสัตว์ และลดอาหารแปรรูปสูง KDIGO อธิบายว่าการศึกษาเชิงสังเกตและการทดลองขนาดเล็กพบว่ารูปแบบอาหารที่มีโปรตีนพืชมากสัมพันธ์กับค่าไตที่ลดลงช้ากว่า แต่ยังไม่ชัดว่าผลมาจากโปรตีนพืชเองหรือจากพฤติกรรมอื่นที่มาด้วยกัน

KDIGO ยังให้ข้อมูลที่น่าสนใจว่า โพแทสเซียมจากอาหารพืชดูดซึมราวร้อยละ 50–60 จากเนื้อสัตว์ราวร้อยละ 70–90 และจากเกลือโพแทสเซียมในอาหารแปรรูปราวร้อยละ 90 ส่วนฟอสฟอรัสจากพืชที่อยู่ในรูปไฟเตตดูดซึมได้น้อยกว่าจากสัตว์

ข้อมูลนี้ไม่ได้ขัดกับคำแนะนำของโรงพยาบาลไทย แต่ใช้กับคนละสถานการณ์ คนที่ฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมในเลือดปกติอาจกินอาหารจากพืชได้หลากหลายกว่า ส่วนคนที่ค่าสูงแล้วต้องคุมถั่วตามที่แพทย์สั่ง เรื่องนี้ควรตัดสินร่วมกับนักกำหนดอาหาร ดู โภชนบำบัดสำหรับผู้ที่มีปัญหาไต ใครเป็นคนกำหนด

ระยะไหนต้องเข้มงวดเรื่องถั่ว

• •ระยะ 1–2 และค่าแร่ธาตุปกติ สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ อธิบายว่าระยะแรกมักต้องจำกัดอาหารน้อย และไม่มีแผนอาหารเดียวที่เหมาะกับทุกคน
• •ระยะ 3–5 หรือฟอสฟอรัสสูง ศูนย์ศรีพัฒน์ให้เลี่ยงถั่วทุกชนิด เต้าหู้ และนมถั่วเหลือง
• •ฟอกเลือด รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำให้หลีกเลี่ยงเมล็ดถั่ว และคุมฟอสฟอรัสในเลือดให้ต่ำกว่า 5.5 มก./ดล.

ถ้าเป็นเก๊าท์ร่วมด้วย เอกสารของสมาคมโรคไตฯ จัดถั่วเมล็ดแห้งไว้ในกลุ่มพิวรีนปานกลาง (50–150 มก. ต่อ 100 กรัม) ที่ควรลดปริมาณ

ความเชื่อที่พบบ่อย: ซีอิ๊วกับเต้าเจี้ยวทำจากถั่ว เลยต้องเลี่ยงเพราะฟอสฟอรัส จริงไหม

ปัญหาหลักของเครื่องปรุงจากถั่วเหลืองคือ โซเดียม มากกว่า แนวทางของสมาคมโรคไตฯ และกรมควบคุมโรคระบุว่าซีอิ๊วขาว 1 ช้อนชามีโซเดียมราว 400 มก. และกรมควบคุมโรคจัดเต้าเจี้ยวเป็นอาหารหมักดองที่โซเดียมสูง ขณะที่ผู้ป่วยไตควรได้โซเดียมไม่เกินวันละ 2,000 มก. ดังนั้นต่อให้เลี่ยงถั่วได้ แต่ถ้ายังผัดผักด้วยซีอิ๊วหลายช้อน ไตก็ยังรับเกลือเกิน

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. รับประทานวันละ 1 แคปซูลตามฉลาก ต่อ 1 แคปซูลประกอบด้วยผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม ไม่มีส่วนประกอบจากถั่ว

ส่วนประกอบที่มักถูกถามคู่กับเรื่องเลือกแหล่งโปรตีนคือ

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่ฟอสฟอรัสต่ำ ข้อมูลที่อ้างในงานของ Taylor และคณะ (J Ren Care 2011) ระบุว่าไข่ไก่ใบใหญ่ทั้งฟองมีฟอสฟอรัส 86 มก. ส่วนไข่ขาวของไข่ใบเดียวกันมีฟอสฟอรัสเพียงราว 5 มก. นักกำหนดอาหารจึงมักแนะนำไข่ขาวให้ผู้ป่วยไต แต่ผงไข่ขาวในแคปซูลมีน้อยมาก ฉลากไม่ระบุปริมาณโปรตีน ถ้าประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม เทียบกับไข่ขาว 1 ฟองที่มีราว 3.6 กรัม จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีนและไม่ได้ใช้แทนเต้าหู้ เนื้อสัตว์ หรือไข่ขาวในอาหาร

ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรตามคำเตือนบนฉลาก แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ส่วนเห็ดหลินจือในสูตรอาจเสริมฤทธิ์ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน ผู้ป่วยไตจึงควรนำผลิตภัณฑ์ไปปรึกษาแพทย์ที่ดูแลก่อน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที