คนเป็นโรคไตกินผลไม้อะไรได้บ้าง ผลไม้ที่ควรเลี่ยง และกินได้แค่ไหน

คำตอบสั้น: ขึ้นกับ ระดับโพแทสเซียมในเลือดและระยะของโรค ถ้าโพแทสเซียมปกติและไตเสื่อมระยะแรก ไม่จำเป็นต้องงดผลไม้ ถ้าโพแทสเซียมสูงหรือไตเสื่อมระยะ 4–5 ให้เลือกผลไม้โพแทสเซียมต่ำถึงปานกลาง เช่น สับปะรด แตงโม ชมพู่ เงาะ มังคุด ลองกอง ส้มเขียวหวาน แอปเปิ้ล และจำกัดผลไม้โพแทสเซียมสูง เช่น กล้วย ทุเรียน ฝรั่ง ลำไย มะม่วง ส่วน มะเฟือง คนเป็นโรคไตทุกคนควรเลี่ยง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทางสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 แบ่งผลไม้เป็นกลุ่มโพแทสเซียมต่ำถึงปานกลาง (100–200 มก. ต่อ 100 กรัม) และกลุ่มสูง (250–350 มก. ต่อ 100 กรัม)
• •ถ้าต้องจำกัด ผลไม้กลุ่มสูงกินได้วันละ 1 ส่วน และถ้าโพแทสเซียมในเลือดเกิน 5.5 mEq/L ให้งดผลไม้
• •น้ำส้มคั้น น้ำมะพร้าว กล้วยตาก ลูกเกด ลูกพรุน อยู่ในกลุ่มโพแทสเซียมสูง
• •มะเฟืองมีออกซาเลตสูง ทำให้ไตวายเฉียบพลันได้ และน้ำลูกยอมีโพแทสเซียมสูงมาก
• •คนเป็นเบาหวานร่วมด้วยควรเลี่ยงผลไม้หวานจัด เช่น ทุเรียน ลำไย น้อยหน่า ละมุด

ทำไมคนเป็นโรคไตบางคนต้องจำกัดผลไม้ บางคนไม่ต้อง

ตัวตัดสินคือโพแทสเซียมในเลือด ไม่ใช่ชื่อโรคอย่างเดียว ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อธิบายว่าโพแทสเซียมมีผลต่อการทำงานของกล้ามเนื้อและหัวใจ เมื่อไตเสื่อม การขับโพแทสเซียมจะลดลง ระดับในเลือดควรน้อยกว่า 5 mEq/L ถ้าสูงเกินไปอาจทำให้หัวใจเต้นผิดปกติหรือหยุดเต้นได้

รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่า ในระยะแรกยังไม่จำเป็นต้องจำกัด เพราะไตยังขับออกทางปัสสาวะได้ดี จะจำกัดเมื่อโพแทสเซียมในเลือดสูง หรือเป็นไตวายระยะสุดท้าย

ปัจจัยอื่นที่ทำให้โพแทสเซียมสูงก็มี แนวทางของสมาคมโรคไตฯ ระบุว่ายาลดความดันกลุ่ม ACEi หรือ ARB (ยาที่ใช้ชะลอไตเสื่อม) ทำให้โพแทสเซียมสูงขึ้นได้เล็กน้อย และแนะนำให้แพทย์แก้ที่การลดโพแทสเซียมมากกว่าการหยุดยา ผู้ป่วยจึงห้ามหยุดยาเองเพราะกลัวโพแทสเซียม

ในทางกลับกัน มูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ (NKF) ระบุว่าผู้ป่วยไตบางคนมีโพแทสเซียมต่ำ และอาจได้รับคำแนะนำให้กินเพิ่ม ดูความหมายของค่าได้ที่ โพแทสเซียมทำหน้าที่อะไรในร่างกาย และ โพแทสเซียมสูง อาการ เกิดจากอะไร

ผลไม้โพแทสเซียมต่ำที่หาง่ายในไทยมีอะไรบ้าง

ตารางของแนวทางสมาคมโรคไตฯ พ.ศ. 2565 จัดผลไม้ต่อไปนี้ไว้ในกลุ่ม โพแทสเซียมต่ำถึงปานกลาง (100–200 มก. ต่อ 100 กรัม)

• •สับปะรด
• •แตงโม
• •ส้มโอ
• •ส้มเขียวหวาน
• •ชมพู่
• •พุทรา
• •มังคุด
• •ลองกอง
• •องุ่นเขียว
• •เงาะ
• •แอปเปิ้ล

รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ยกตัวอย่างเพิ่ม ได้แก่ องุ่น แพร์ พีช

แต่ต่ำไม่ได้แปลว่ากินได้ไม่จำกัด NKF อธิบายว่าอาหารโพแทสเซียมต่ำ ถ้ากินปริมาณมาก ก็กลายเป็นได้โพแทสเซียมสูงได้ ตัวอย่างเช่น NKF จัดแตงโมเป็นกลุ่มต่ำโดยกำกับว่าไม่เกิน 1 ถ้วย

ผลไม้โพแทสเซียมสูงที่ควรระวังมีอะไรบ้าง

ตารางเดียวกันจัดผลไม้ต่อไปนี้ไว้ในกลุ่ม โพแทสเซียมสูง (250–350 มก. ต่อ 100 กรัม)

• •กล้วย กล้วยหอม กล้วยตาก
• •ทุเรียน ขนุน น้อยหน่า กระท้อน ลำไย
• •ฝรั่ง มะม่วง มะปราง มะขามหวาน มะเฟือง
• •ลูกพลับ ลูกพรุน ลูกเกด
• •แคนตาลูป ฮันนี่ดิว
• •น้ำส้มคั้น น้ำมะพร้าว

คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล รวบรวมตัวเลขโพแทสเซียมของผลไม้ไทยไว้ (หน่วยมิลลิกรัม เอกสารไม่ได้ระบุว่าต่อน้ำหนักเท่าใด จึงใช้เทียบกันคร่าว ๆ) เช่น ทุเรียนก้านยาว 680 ทุเรียนชะนี 406 กล้วยหอม 347 กล้วยไข่ 310 ทุเรียนหมอนทอง 292 แก้วมังกร 271 ส้มสายน้ำผึ้ง 229 ลำไย 224 ฝรั่ง 210 กล้วยน้ำว้า 204 ดูภาพรวมทุกกลุ่มอาหารได้ที่ โพแทสเซียมในอาหาร กลุ่มไหนสูง

กล้วย ทุเรียน ส้ม แตงโม สับปะรด ฝรั่ง คนเป็นโรคไตกินได้ไหม

ถ้าโพแทสเซียมในเลือดปกติ กินได้ตามปริมาณที่นักกำหนดอาหารแนะนำ ถ้าโพแทสเซียมสูง ให้ดูทีละชนิด

• •กล้วย อยู่ในกลุ่มสูง รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำให้เลี่ยงเมื่อต้องจำกัด ในตัวเลขของ ม.มหิดล กล้วยหอมสูงกว่ากล้วยไข่และกล้วยน้ำว้า
• •ทุเรียน อยู่ในกลุ่มสูง และทุเรียนก้านยาวมีตัวเลขสูงที่สุดในรายการของ ม.มหิดล ทุเรียนยังหวานจัด คนเป็นเบาหวานจึงควรเลี่ยงด้วย
• •ส้ม ต้องแยกชนิด ส้มเขียวหวานอยู่ในกลุ่มต่ำถึงปานกลาง ส่วน ม.มหิดล ระบุว่าส้มสายน้ำผึ้งมีโพแทสเซียมสูงกว่าส้มชนิดอื่น และน้ำส้มคั้นอยู่ในกลุ่มสูง
• •แตงโม อยู่ในกลุ่มต่ำถึงปานกลาง แต่ควรกินพอประมาณ
• •สับปะรด อยู่ในกลุ่มต่ำถึงปานกลาง ทั้งในตารางไทยและรายการของ NKF
• •ฝรั่ง แนวทางสมาคมโรคไตฯ จัดไว้ในกลุ่มสูง แม้ตัวเลขของ ม.มหิดล จะต่ำกว่าทุเรียนและกล้วยหอม ให้ยึดตามแนวทางสมาคมโรคไตฯ

มะเฟืองและน้ำลูกยอ ทำไมควรเลี่ยงทุกคน

มะเฟือง รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่ามีสารออกซาเลตมาก ซึ่งจับกับแคลเซียมเป็นผลึกอุดตันในท่อไต ทำให้ไตวายเฉียบพลันได้ คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่ามะเฟืองเปรี้ยวมีกรดออกซาลิกมากกว่ามะเฟืองหวานประมาณ 4 เท่า และพบปัญหาในผู้ที่ดื่มน้ำคั้นมะเฟืองเปรี้ยวปริมาณมากและบ่อย

น้ำลูกยอ มีโพแทสเซียมสูงมาก รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าผู้ป่วยไตวายเรื้อรังไม่ควรดื่ม เพราะอาจทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะ

น้ำผลไม้และผลไม้อบแห้งต่างจากผลไม้สดอย่างไร

น้ำผลไม้และผลไม้แห้งมักได้โพแทสเซียมมากกว่าในปริมาณที่กินเท่ากัน ตารางของสมาคมโรคไตฯ จัด น้ำส้มคั้น น้ำมะพร้าว กล้วยตาก ลูกเกด และลูกพรุน ไว้ในกลุ่มสูง NKF ก็จัดผลไม้แห้งและน้ำส้มไว้ในกลุ่มสูงเช่นกัน

รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ยังแนะนำให้เลี่ยง ผลไม้ตากแห้งหรือหมักดอง เพราะมีโซเดียมค่อนข้างสูง

ส่วนผลไม้กระป๋อง NIDDK แนะนำให้เทน้ำในกระป๋องทิ้งก่อนกิน เพราะโพแทสเซียมละลายอยู่ในน้ำนั้น

กินผลไม้ได้วันละกี่ส่วน

ไม่มีตัวเลขเดียวสำหรับทุกคน ตัวเลขที่พบในแหล่งไทยคือ

• •ในตัวอย่างอาหารของผู้ป่วยก่อนฟอกไต 1 ราย ในเอกสารบนเว็บไซต์สมาคมโรคไตฯ กำหนดผลไม้วันละ 3 ส่วน
• •เมื่อต้องจำกัด ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ให้ผลไม้กลุ่มโพแทสเซียมสูงไม่เกินวันละ 1 ส่วน
• •ถ้าโพแทสเซียมในเลือดเกิน 5.5 mEq/L ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ให้งดผลไม้

ขนาด 1 ส่วนต่างกันตามชนิดผลไม้ ให้ขอตัวอย่างขนาดจากนักกำหนดอาหาร และแบ่งกินทีละน้อยหลายมื้อแทนการกินรวดเดียว

เป็นเบาหวานร่วมด้วยต้องเลือกผลไม้อย่างไร

ต้องผ่าน 2 ด่าน คือโพแทสเซียมและความหวาน เอกสารบนเว็บไซต์สมาคมโรคไตฯ แนะนำให้ผู้ป่วยเบาหวานเลือกผลไม้ที่ไม่หวานจัด และงดผลไม้รสหวานจัด เช่น ทุเรียน ลำไย น้อยหน่า ละมุด

สังเกตว่าทุเรียน ลำไย และน้อยหน่า อยู่ในกลุ่มโพแทสเซียมสูงด้วย จึงเป็นกลุ่มที่ควรเลี่ยงทั้งสองเหตุผล ส่วนผลไม้ในกลุ่มโพแทสเซียมต่ำ ก็ยังมีน้ำตาล ต้องนับเป็นส่วนเหมือนกัน อ่านต่อที่ เป็นเบาหวานกินข้าวอะไรได้บ้าง และ เบาหวานลงไต กินอะไรได้บ้าง

ได้ยินว่ากินผลไม้วิตามินซีเยอะ ๆ ช่วยล้างไต จริงไหม

ไม่จริง และอาจเป็นผลเสีย รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าร่างกายต้องการวิตามินซีวันละ 30–100 มิลลิกรัม ส่วนที่เกินจะถูกขับทางไต และเปลี่ยนเป็นกรดออกซาลิกที่จับกับแคลเซียมเป็นผลึก เพิ่มความเสี่ยงนิ่วในไตและไตวายฉับพลัน

ผลไม้คืออาหาร ไม่ใช่ยาล้างไต คนเป็นโรคไตกินผลไม้เพื่อได้วิตามินและใยอาหารตามปริมาณที่เหมาะกับผลเลือด ไม่ใช่กินมากขึ้นเพื่อหวังให้ไตดีขึ้น อ่านเพิ่มที่ ล้างพิษไต ช่วยไตจริงไหม

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันที หรือโทร 1669

• •ใจสั่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ หลังกินผลไม้หรือน้ำผลไม้ปริมาณมาก
• •คลื่นไส้ อาเจียน ปวดเอว ปัสสาวะน้อยลง หลังดื่มน้ำมะเฟือง ซึ่ง ม.มหิดล ระบุว่าเป็นอาการที่พบในภาวะไตเสียหายเฉียบพลันจากออกซาเลต
• •ปัสสาวะน้อยกว่าวันละ 400 ซีซี แขนขาบวม หรือเหนื่อยหอบ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโพแทสเซียมต่อแคปซูล

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต แต่ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ซึ่งยังนำมาสรุปผลในคนไม่ได้ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กจากทีมแพทย์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในผู้ป่วยโรคไตชนิด FSGS (14 คนในรายงานปี 2547) ที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ และบทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ จึงเทียบกับ 50 มก. ในแคปซูลไม่ได้ สำหรับผู้ที่เป็นเบาหวานร่วมด้วย การทบทวนอย่างเป็นระบบของ Cochrane (5 การศึกษา 398 คน) พบว่าเห็ดหลินจือ 1.4–3 กรัมต่อวัน (1,400–3,000 มก.) นาน 12–16 สัปดาห์ ไม่ได้ลดค่าน้ำตาลสะสม (HbA1c) ความดัน หรือไขมันในเลือดอย่างมีนัยสำคัญ
• •ผงไข่ขาว 230 มก. — เป็นปริมาณน้อยมาก ถ้าประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA (ฉลากไม่ได้ระบุ) จะได้โปรตีน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมน้อยมาก และไม่ได้ใช้แทนอาหารกลุ่มใด

ผลงานที่เกี่ยวข้องกับแบรนด์ชื่อ “Secondary Metabolites of Ganoderma lucidum Mycelium for Kidney Disease Remedy : Beta Life Brand Dietary Supplement” นำเสนอที่งานแสดงสิ่งประดิษฐ์นานาชาติเจนีวา ครั้งที่ 50 วันที่ 9–13 เม.ย. 2568 ร่วมกับ วว. และ วช. การนำเสนอบนเวทีนี้ไม่ใช่การรับรองผลต่อโรค

เห็ดหลินจือโดยทั่วไปพบผลข้างเคียงไม่รุนแรง เช่น คลื่นไส้ นอนไม่หลับ ปากแห้ง ท้องเสีย แต่มีรายงานการบาดเจ็บของตับ รวมถึงผู้ป่วยในไทยที่เสียชีวิตจากตับอักเสบรุนแรงหลังเปลี่ยนมากินชนิดผง และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที