ไตเสื่อมกินอะไรหาย อาหารเสริมบำรุงไตมีจริงไหม คำโฆษณาที่ต้องระวัง

คำตอบสั้น: ยังไม่มีอาหาร สมุนไพร หรืออาหารเสริมใดที่ทำให้ไตเสื่อมเรื้อรังกลับมาปกติ ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อธิบายว่าไตวายเรื้อรังเป็นภาวะที่ไม่ฟื้นกลับเป็นปกติ สิ่งที่ทำได้คือชะลอไม่ให้เสื่อมเร็ว ด้วยการคุมความดัน คุมน้ำตาล ลดเค็ม กินยาตามแพทย์ และเลี่ยงยาหรือสมุนไพรที่ทำร้ายไต ส่วนผลิตภัณฑ์เสริมอาหารตามกฎหมายไทยต้องมีข้อความบนฉลากว่า “ไม่มีผลในการป้องกัน หรือรักษาโรค” โฆษณาที่บอกว่าลดค่าไต หายขาด หรือไม่ต้องฟอกไต จึงไม่ควรเชื่อ

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ไตวายเรื้อรังไม่ฟื้นกลับเป็นปกติ ต่างจากไตวายเฉียบพลันที่ฟื้นได้ถ้ารักษาทัน
• •ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 293) พ.ศ. 2548 นิยามผลิตภัณฑ์เสริมอาหารว่าเป็นของที่กินนอกเหนือจากอาหารปกติ สำหรับผู้ที่คาดหวังประโยชน์ด้านส่งเสริมสุขภาพ และฉลากต้องมีข้อความ “ไม่มีผลในการป้องกัน หรือรักษาโรค”
• •แนวทางสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย 2565 ให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง เพราะอาจทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น
• •สิ่งที่มีหลักฐานว่าช่วยชะลอไตเสื่อม คือ คุมความดันให้ต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท ลดโซเดียมให้ต่ำกว่า 2,000 มก.ต่อวัน คุมเบาหวาน และใช้ยาที่แพทย์สั่ง
• •ซื้อผลิตภัณฑ์ใดมาแล้ว ให้นำกล่องหรือรูปฉลากไปให้แพทย์โรคไตดูก่อนกิน

ไตเสื่อมกินอะไรหาย มีอาหารหรืออาหารเสริมที่ทำให้หายไหม

ไม่มี และคำตอบนี้ไม่ได้มาจากการมองโลกแง่ร้าย แต่มาจากธรรมชาติของโรค ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. แยกไว้ชัดว่า ไตวายเฉียบพลันคือไตทำงานลดลงเร็วในเวลาเป็นชั่วโมงหรือวัน ฟื้นได้ถ้ารักษาสาเหตุทัน ส่วนไตวายเรื้อรังคือไตเสื่อมช้า ๆ ต่อเนื่อง หรือผิดปกตินานเกิน 3 เดือน และไม่ฟื้นกลับเป็นปกติ

ดังนั้น เวลาเห็นคำว่า “ไตกลับมาทำงาน” หรือ “ค่าไตกลับมาปกติ” ให้ถามต่อเสมอว่า ผู้ป่วยคนนั้นเป็นไตวายเฉียบพลันหรือเปล่า เพราะไตวายเฉียบพลันที่ดีขึ้นเองหลังแก้สาเหตุ เช่น หายขาดน้ำ หยุดยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ไม่ได้แปลว่าผลิตภัณฑ์ที่กินร่วมเป็นตัวช่วย

แนวทาง KDIGO 2024 ยังให้แพทย์ยืนยันโรคจากผลย้อนหลังหรือการตรวจซ้ำ ไม่สรุปจากผลผิดปกติครั้งเดียว ผลตรวจครั้งเดียวที่ดีขึ้นจึงไม่ได้บอกว่าไตหาย อ่านวิธีดูผลได้ที่ ค่าไต eGFR และครีเอตินินคืออะไร และคำตอบแยกตามระยะที่ โรคไตรักษาหายไหม

คำว่า บำรุงไต ฟื้นฟูไต ล้างไต ในโฆษณาหมายถึงอะไร

ตามกฎหมายไทย ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเป็นอาหาร ไม่ใช่ยา ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 293) พ.ศ. 2548 นิยามว่าเป็นผลิตภัณฑ์ที่ใช้รับประทานนอกเหนือจากอาหารตามปกติ อยู่ในรูปเม็ด แคปซูล ผง ฯลฯ สำหรับผู้บริโภคที่คาดหวังประโยชน์ทางด้านส่งเสริมสุขภาพ และฉลากของผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิดต้องแสดงข้อความ “ไม่มีผลในการป้องกัน หรือรักษาโรค” ด้วยตัวอักษรหนาทึบในกรอบ

คำว่า “บำรุงไต” หรือ “ฟื้นฟูไต” จึงไม่ได้บอกอะไรที่วัดได้ ไม่ได้แปลว่า eGFR จะขึ้น ไม่ได้แปลว่าโปรตีนรั่วจะลด และถ้าใช้เพื่อสื่อว่าแก้โรคไตได้ ก็ขัดกับสถานะของผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเอง

ส่วนคำว่า “ล้างไต” ในภาษาแพทย์ หมายถึงการล้างไตทางช่องท้อง ซึ่งเป็นการบำบัดทดแทนไตจริงสำหรับคนไตวายระยะสุดท้าย ไม่ใช่การกินอะไรเพื่อ “ล้าง” ไต อ่านความต่างได้ที่ ล้างไตทางหน้าท้องกับฟอกเลือดต่างกันยังไง

หลักกฎหมายเรื่องการโฆษณาอาหารเสริม อธิบายไว้ละเอียดที่ กฎหมายโฆษณาอาหารเสริมไทย อะไรพูดได้ อะไรพูดไม่ได้

ข้อความโฆษณาแบบไหนที่ไม่ควรเชื่อ

ข้อความที่โยงผลิตภัณฑ์เข้ากับการแก้โรคไต เป็นสัญญาณเตือนทันที ตัวอย่างข้อความโฆษณาที่พบบ่อยและขัดกับข้อความบังคับบนฉลาก

• •“ลดค่าครีเอตินิน ค่าไตกลับมาปกติ”
• •“ไม่ต้องฟอกไต” หรือ “เลิกฟอกไตได้”
• •“ไตเสื่อมหายขาด” หรือ “ฟื้นฟูไตระยะ 4–5”
• •“ล้างพิษไต ดีท็อกซ์ไต”
• •“กินแทนยา” หรือ “ลดยาได้”
• •“ไม่เห็นผลยินดีคืนเงิน”

ดูคำอธิบายทีละประโยคได้ที่ 10 ประโยคโฆษณาอาหารเสริมที่ผิดกฎหมาย

มูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ (NKF) แนะนำให้ เลี่ยงชาและอาหารเสริมที่ขายในชื่อ “kidney detox” หรือ “kidney cleanse” เพราะหลักฐานว่าได้ผลมีจำกัด และย้ำว่า “ธรรมชาติ” ไม่ได้แปลว่า “ปลอดภัย”

ได้ยินว่ามีคนกินแล้วค่าไตดีขึ้น จริงไหม

เรื่องเล่าหนึ่งคนไม่ใช่หลักฐาน เพราะไม่รู้ว่าคนนั้นเป็นไตวายแบบไหน กินยาอะไรร่วม เปลี่ยนอาหารหรือเลิกยาแก้ปวดไปพร้อมกันหรือเปล่า และผลตรวจที่เทียบเป็นผลครั้งเดียวหรือแนวโน้ม

ตัวอย่างที่ชัดคือเห็ดหลินจือ ซึ่งมักถูกพูดถึงคู่กับโรคไต หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ตอบคำถามนี้ไว้ว่ายังไม่พบผลการศึกษาทางคลินิกที่น่าเชื่อถือมาสนับสนุน และเตือนว่าผลิตภัณฑ์ที่วัตถุดิบไม่ได้มาตรฐานหรือปนเปื้อน อาจกระทบตับและไตโดยตรง

ส่วนแนวทาง KDIGO 2024 ซึ่งเป็นแนวทางดูแลโรคไตเรื้อรังระดับสากล ให้แพทย์ถามผู้ป่วยเรื่องสมุนไพรและอาหารเสริมเป็นประจำ และแนะนำให้หยุดผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้สั่งซึ่งอาจเป็นอันตรายต่อไต

สิ่งที่ช่วยไตได้จริงตามหลักฐานคืออะไร

สิ่งที่ชะลอไตเสื่อมได้จริง ส่วนใหญ่เป็นเรื่องที่ทำทุกวันและไม่ต้องซื้อ สรุปจากข้อแนะนำเวชปฏิบัติของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 และแหล่งไทยอื่น

1. 1คุมความดัน แนวทางไทยตั้งเป้าต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท และไม่ควรลดตัวบนต่ำกว่า 120 แพทย์อาจปรับเป้าตามแต่ละคน
2. 2ลดเค็ม โซเดียมไม่เกิน 2,000 มก.ต่อวัน ซึ่งเท่ากับเกลือประมาณ 1 ช้อนชา น้ำปลา 1 ช้อนชามีโซเดียมราว 400 มก. ผงปรุงรส 1 ช้อนชาราว 950 มก.
3. 3คุมเบาหวาน รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำเป้าน้ำตาลสะสม (HbA1c) ไม่เกิน 7% ในผู้ป่วยไตจากเบาหวาน แพทย์อาจปรับเป้าตามแต่ละคน
4. 4กินยาที่แพทย์สั่งต่อเนื่อง ยาลดความดันกลุ่ม ACEi และ ARB เป็นยาที่แพทย์ใช้ชะลอไตเสื่อม ห้ามหยุดเพราะกลัวว่ายาจะทำร้ายไต
5. 5เลี่ยงยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs และใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง แนวทางไทยระบุว่าสมุนไพรต่าง ๆ อาจทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น และ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ พบสเตียรอยด์และโลหะหนักปนในยาลูกกลอนจำนวนมาก
6. 6กินโปรตีนตามที่แพทย์หรือนักกำหนดอาหารกำหนด แนวทางไทยแนะนำประมาณ 0.6–0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวันในระยะ 3 ขึ้นไป ขึ้นกับว่าเป็นเบาหวานหรือไม่
7. 7ตรวจเลือดและปัสสาวะตามนัด เพื่อให้แพทย์เห็นแนวโน้มและปรับยาได้ทัน

รายละเอียดแต่ละข้อดูได้ที่ ชะลอไตเสื่อมทำอย่างไร

อาหารเสริมมีบทบาทได้แค่ไหน

บทบาทของอาหารเสริมในโรคไตแคบกว่าที่โฆษณาบอกมาก แนวทางสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย 2565 ข้อ 10.6 ไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเฉพาะรายที่ผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และขนาดที่ใช้เมื่อขาดก็เป็นแพทย์ที่กำหนด

เมื่อไตเสื่อมมาก ร่างกายขับสารบางอย่างออกได้น้อยลง สารที่ปลอดภัยสำหรับคนไตปกติจึงอาจสะสมได้ NKF ระบุความเสี่ยงของสมุนไพรและอาหารเสริมในผู้ป่วยไตไว้หลายด้าน ทั้งทำให้ไตแย่ลง ตีกับยา ปนเปื้อนโลหะหนัก และสะสมในร่างกาย

ข้อควรรู้ก่อนกินอาหารเสริมใด ๆ ดูต่อได้ที่ คนเป็นโรคไตกินอาหารเสริมได้ไหม และเหตุผลที่อาหารเสริมใช้แทนยาไม่ได้ที่ อาหารเสริมใช้แทนยาได้ไหม

ตรวจเลข อย. และรีวิวอย่างไร

เลข อย. บอกว่าผลิตภัณฑ์ขึ้นทะเบียนเป็นอาหาร ไม่ได้บอกว่าช่วยโรคไต ให้ค้นเลขในระบบตรวจสอบผลิตภัณฑ์บนเว็บไซต์ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา แล้วดูว่า ชื่อสินค้า ชื่อบริษัท และประเภทผลิตภัณฑ์ ตรงกับกล่องที่ถืออยู่หรือไม่ อ่านเพิ่มที่ มีเลข อย. ไม่ได้แปลว่ารับรองสรรพคุณ

ส่วนรีวิว ให้ถามตัวเอง 3 ข้อ

• •รีวิวนั้นบอกระยะโรค ยาที่กินร่วม และผลตรวจหลายครั้งหรือไม่
• •คนรีวิวได้ประโยชน์จากการขายหรือเปล่า
• •ข้อความในรีวิวอ้างว่าโรคหาย ซึ่งขัดกับข้อความบังคับบนฉลากหรือไม่

ถ้าซื้อมาแล้ว ควรคุยกับหมออย่างไร

ไม่ต้องอาย และไม่ต้องรอให้หมอถาม NKF แนะนำให้นำขวดจริงหรือรูปฉลากไปให้ทีมรักษาดู เพื่อให้ตรวจส่วนประกอบได้ทีละตัว

สิ่งที่ควรเตรียมไปในวันนัด

1. 1กล่องหรือรูปถ่ายฉลากด้านส่วนประกอบและเลข อย.
2. 2กินมานานเท่าไร วันละเท่าไร
3. 3รายชื่อยาที่กินอยู่ทั้งหมด รวมยาที่ซื้อเองและสมุนไพรอื่น
4. 4คำถามตรง ๆ เช่น “ส่วนประกอบไหนต้องระวังกับระยะไตของผม” และ “ต้องตรวจเลือดอะไรเพิ่มไหม”

เทคนิคการเตรียมตัวไปหาหมอสำหรับผู้สูงอายุ ดูได้ที่ เตรียมตัวพาผู้สูงอายุไปหาหมอ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่ฟอสฟอรัสต่ำ นักกำหนดอาหารจึงมักแนะนำให้ผู้ป่วยไต แต่ผงไข่ขาวในแคปซูลมีปริมาณน้อยมาก ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน ถ้าประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัมต่อแคปซูล ขณะที่ไข่ขาวจากไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนประมาณ 3.6 กรัม ต้องใช้ประมาณ 19 แคปซูลจึงเท่ากับไข่ขาว 1 ฟอง จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน และไม่ได้ใช้แทนโปรตีนจากอาหารที่แพทย์หรือนักกำหนดอาหารคำนวณให้
• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กจากทีมแพทย์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในผู้ป่วยโรคไตชนิด FSGS จำนวนน้อย ที่ได้ยามาตรฐานร่วมด้วยและไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ บทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ จึงเทียบกับ 50 มก. ในแคปซูลไม่ได้ และยังสรุปไม่ได้ว่าช่วยโรคไต ส่วนงานทบทวนของ Cochrane ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ใช้ 1.4–3 กรัมต่อวัน (1,400–3,000 มก. เทียบกับ 50 มก. ในแคปซูล) ไม่พบว่าลดน้ำตาลสะสม ความดัน หรือไขมันอย่างมีนัยสำคัญ

ผลิตภัณฑ์นี้มีผลงานชื่อ “Secondary Metabolites of Ganoderma lucidum Mycelium for Kidney Disease Remedy : Beta Life Brand Dietary Supplement” นำเสนอที่งานแสดงสิ่งประดิษฐ์นานาชาติเจนีวา ครั้งที่ 50 วันที่ 9–13 เม.ย. 2568 ร่วมกับสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) และสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) การนำเสนอผลงานบนเวทีประกวดไม่ใช่การรับรองว่าผลิตภัณฑ์ใช้ดูแลโรคไตได้ และไม่ได้แทนการศึกษาทางคลินิกในผู้ป่วย

ส่วนประกอบอื่นยังต้องพิจารณาเรื่องความปลอดภัย เช่น เห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไต โดยเฉพาะผู้ที่ฟอกไตหรือล้างไตทางช่องท้อง จึงควรนำกล่องไปให้แพทย์โรคไตหรือเภสัชกรที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที