โปรตีนรั่วหายได้ไหม รักษายังไง ยาลดโปรตีนรั่วคือยาอะไร

คำตอบสั้น: โปรตีนรั่วหายได้ไหมขึ้นกับสาเหตุ ถ้าเป็นแบบชั่วคราวจากขาดน้ำ ไข้ หรือออกกำลังหนัก มักหายไปเอง แต่ถ้าเป็นแบบเรื้อรังจากเบาหวาน ความดัน หรือโรคไตอักเสบ เป้าหมายของการรักษาคือลดปริมาณที่รั่วและลดความเสี่ยงไตวายกับโรคหัวใจ ยาที่ใช้เป็นหลักคือยาลดความดันกลุ่ม ACEi หรือ ARB และยาเบาหวานกลุ่ม SGLT2i ร่วมกับคุมความดัน คุมน้ำตาล และลดเค็ม ยาเหล่านี้ต้องกินต่อเนื่อง ห้ามหยุดเอง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •โปรตีนรั่วชั่วคราวหายเองได้ จึงต้องตรวจซ้ำก่อนสรุป
• •ยาหลักคือ ACEi (ชื่อยาลงท้าย -pril) หรือ ARB (ลงท้าย -sartan) และ SGLT2i (ลงท้าย -flozin)
• •หลังเริ่มยา ACEi หรือ ARB ครีเอตินินขึ้นได้ ถ้าไม่เกินร้อยละ 30 ภายใน 4 สัปดาห์ แนวทางไทยให้ใช้ยาต่อได้
• •แนวทางไทย: โซเดียมไม่เกิน 2,000 มก./วัน และความดันต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท
• •ยังไม่มีอาหารหรือผลิตภัณฑ์ใดที่ใช้แทนยาเหล่านี้ได้

โปรตีนรั่วหายได้ไหม ขึ้นกับอะไร

คำตอบขึ้นกับว่ารั่วเพราะอะไร มูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ (NKF) แบ่งเป็น 2 แบบ

• •แบบชั่วคราว จากขาดน้ำ ออกกำลังหนัก ไข้หรือการติดเชื้อ หรือหัวใจล้มเหลวกำเริบ เมื่อปัจจัยนั้นหมดไปก็มักกลับมาปกติ
• •แบบเรื้อรัง จากเบาหวาน ความดันสูง โรคหัวใจ หรือโรคไตอักเสบ แบบนี้ต้องรักษาต่อเนื่อง

สำหรับแบบเรื้อรัง NKF ระบุว่าเป้าหมายของการรักษาคือ ลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะไตวาย หัวใจวาย และอัมพาต และการลดระดับที่รั่วลงได้ ช่วยลดความเสี่ยงแม้ยังลงไม่ถึงเป้า

ส่วนไตที่เสียไปแล้ว สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ ระบุว่าเพิ่มค่าอัตราการกรองของไต (GFR) กลับขึ้นมาไม่ได้ แต่ชะลอไม่ให้ลดลงได้ การรักษาโปรตีนรั่วจึงเป็นการรักษาไตที่เหลืออยู่ให้ทำงานได้นานที่สุด

โปรตีนรั่วหายเองได้ไหม

แบบชั่วคราวหายเองได้ แต่จะรู้ว่าเป็นแบบไหน ต้องตรวจซ้ำ NKF ระบุว่าการตรวจซ้ำสำคัญมาก เพราะช่วยแยกความเสียหายถาวรออกจากภาวะที่ไตแค่ทำงานหนักชั่วคราว แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยให้ตรวจซ้ำในอีก 3 เดือน

สิ่งที่ไม่ควรทำคือ คิดว่าหายเองแล้วไม่ไปตรวจซ้ำ เพราะแบบเรื้อรังส่วนใหญ่ไม่มีอาการ ปล่อยไว้นานความเสี่ยงยิ่งสูง อ่านสาเหตุทั้งหมดได้ที่ โปรตีนรั่วในปัสสาวะเกิดจากอะไร

ยาลดโปรตีนรั่วคือยาอะไร ทำไมเป็นยาความดันหรือยาเบาหวาน

ยาลดโปรตีนรั่วส่วนใหญ่เป็นยาที่คนไข้รู้จักในชื่อยาความดันหรือยาเบาหวาน เพราะยากลุ่มนี้ลดแรงดันในหน่วยกรองของไตได้โดยตรง NKF อธิบายว่ายาเหล่านี้ทำงานที่ไต ช่วยลดแรงดันที่กดลงบนหน่วยกรอง จึงเรียกกันว่ายาที่ช่วยปกป้องไต

ACEi และ ARB (ยาความดันกลุ่มที่ใช้ชะลอไตเสื่อม)

• •ACEi ชื่อยาลงท้ายด้วย -pril เช่น lisinopril, ramipril
• •ARB ชื่อยาลงท้ายด้วย -sartan เช่น losartan, valsartan

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยแนะนำยากลุ่มนี้ในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่มีความดันสูงร่วมกับอัลบูมินรั่ว ทั้งผู้ที่เป็นและไม่เป็นเบาหวาน ตามระดับที่รั่ว และให้ใช้ขนาดสูงสุดเท่าที่ทนได้ ส่วนแนวทาง KDIGO ปี 2024 ระบุว่าคำแนะนำหลายข้อใช้ได้แม้ไม่มีความดันสูง นี่คือเหตุผลที่บางคนความดันปกติแต่ยังได้ยาความดัน

ทั้งสองแนวทาง ห้ามใช้ ACEi ร่วมกับ ARB ถ้ารับยาจากหลายโรงพยาบาล ให้นำยาทุกซองไปให้เภสัชกรตรวจ

SGLT2i (ยาเบาหวานที่ช่วยไตด้วย)

ชื่อยาลงท้ายด้วย -flozin เช่น dapagliflozin, empagliflozin NKF อธิบายว่าเดิมพัฒนามาเพื่อลดน้ำตาล ต่อมาพบว่าช่วยปกป้องไตด้วย KDIGO ปี 2024 แนะนำยานี้ในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่ eGFR ตั้งแต่ 20 และอัลบูมินต่อครีเอตินินตั้งแต่ 200 มก./ก. หรือมีหัวใจล้มเหลว แม้ไม่ได้เป็นเบาหวาน

ยาอื่น

ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ยังมีอัลบูมินรั่วแม้ได้ยา ACEi หรือ ARB ในขนาดสูงสุดที่ทนได้แล้ว แพทย์อาจพิจารณายากลุ่ม nsMRA (finerenone) ตามที่ KDIGO แนะนำ

ข้อมูลยาลดความดันแต่ละกลุ่มอ่านได้ที่ ยาลดความดันมีกี่กลุ่ม และเรื่องยาสำหรับเบาหวานลงไตอ่านได้ที่ เบาหวานลงไต หายได้ไหม รักษายังไง

กินยาแล้วค่าไตขยับเล็กน้อย ผิดปกติไหม

ครีเอตินินขึ้นเล็กน้อยหลังเริ่มยากลุ่มนี้ เป็นสิ่งที่แพทย์คาดไว้และมีเกณฑ์กำกับ แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยระบุว่า

• •ควรตรวจความดัน ครีเอตินิน และโพแทสเซียม ภายใน 2–4 สัปดาห์หลังเริ่มยาหรือปรับขนาดยา ACEi หรือ ARB
• •ถ้าครีเอตินินเพิ่มขึ้น ไม่เกินร้อยละ 30 ภายใน 4 สัปดาห์ ให้ใช้ยาต่อได้โดยไม่ต้องปรับขนาดหรือหยุดยา
• •ถ้าโพแทสเซียมสูงขึ้นแต่ไม่เกิน 5.5 มิลลิโมล/ลิตร ให้หาสาเหตุอื่นร่วมด้วย โดยไม่จำเป็นต้องลดหรือหยุดยา

ตัวอย่าง ถ้าครีเอตินินเดิม 1.0 มก./ดล. ขึ้นเป็น 1.2 มก./ดล. คือเพิ่มร้อยละ 20 ยังอยู่ในเกณฑ์นี้ KDIGO ปี 2024 ใช้เกณฑ์ร้อยละ 30 เช่นเดียวกัน และระบุว่า eGFR ที่ลดลงช่วงแรกหลังเริ่ม SGLT2i ซึ่งกลับคืนได้ โดยทั่วไปไม่ใช่เหตุผลให้หยุดยา

สัญญาณที่ต้องบอกแพทย์ คือ หน้ามืด เวียนศีรษะเมื่อลุกยืน ซึ่งอาจเป็นความดันต่ำ หรือผลเลือดที่แพทย์แจ้งว่าโพแทสเซียมสูง แพทย์จะเป็นผู้ตัดสินใจปรับยา

ต้องรักษานานไหม หยุดยาเองได้ไหม

โปรตีนรั่วเรื้อรังต้องใช้ยาต่อเนื่องระยะยาว และห้ามหยุดยาเอง โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย อธิบายว่าความดันสูงที่ไม่ได้รักษาทำให้ไตวายได้ การกินยาลดความดันและพบแพทย์ต่อเนื่องคือการชะลอไตเสื่อม และไม่ควรหยุดยาเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์

KDIGO ปี 2024 ระบุว่าให้ใช้ ACEi หรือ ARB ต่อ แม้ eGFR ลดต่ำกว่า 30 และใช้ SGLT2i ต่อแม้ eGFR ต่ำกว่า 20 จนกว่าจะทนยาไม่ได้หรือเริ่มฟอกไต

ข้อยกเว้นที่ต้องรู้ คือช่วงที่ป่วยหนัก อดอาหารนาน หรือต้องผ่าตัด KDIGO ระบุว่าอาจพักยา SGLT2i ชั่วคราว เรื่องนี้ต้องให้แพทย์เป็นผู้สั่ง ถ้าไม่สบายมาก กินไม่ได้ อาเจียน ท้องเสีย ให้โทรถามแพทย์หรือเภสัชกรที่จ่ายยา

อ่านเหตุผลเพิ่มได้ที่ ทำไมอาหารเสริมใช้แทนยาที่แพทย์สั่งไม่ได้ และ กินยาความดันไตพังไหม

โปรตีนรั่วควรปฏิบัติตัวอย่างไร

ยาได้ผลดีที่สุดเมื่อทำคู่กับการปรับพฤติกรรม สิ่งที่มีแหล่งอ้างอิงรองรับ ได้แก่

• •ลดเค็ม แนวทางไทยให้โซเดียมน้อยกว่า 2,000 มก./วัน (เกลือน้อยกว่า 5 กรัม) เทียบง่าย ๆ เกลือ 1 ช้อนชามีโซเดียมราว 2,000 มก. น้ำปลาหรือซีอิ๊ว 1 ช้อนชาราว 400 มก. ผงปรุงรส 1 ช้อนชาราว 950 มก. โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่าการกินเค็มทำให้ขับอัลบูมินออกทางปัสสาวะมากขึ้น และไม่แนะนำเกลือเทียมชนิดโพแทสเซียม เพราะอาจอันตรายต่อผู้ที่ไตเสื่อม อ่านโซเดียมแฝงได้ที่ โซเดียมแฝงในอาหารไทย
• •คุมความดัน แนวทางไทยตั้งเป้าต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท สำหรับผู้ป่วยไตที่ยังไม่ฟอกไต และไม่ควรลดตัวบนต่ำกว่า 120 แพทย์อาจปรับเป้าตามแต่ละคน
• •คุมน้ำตาล สำหรับผู้เป็นเบาหวาน ตามเป้าที่แพทย์กำหนด
• •ออกกำลังกาย แนวทางไทยแนะนำระดับปานกลางอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ หรือตามที่เหมาะกับหัวใจและโรคร่วม
• •เลิกบุหรี่ ลดน้ำหนักส่วนเกิน และจำกัดแอลกอฮอล์ ตามที่ NKF แนะนำ
• •ไม่กินโปรตีนมากเกิน แนวทางไทยระบุว่าผู้ที่เสี่ยงไตเสื่อมไม่ควรได้โปรตีนเกิน 1.3 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน ปริมาณที่พอดีกับระยะโรคให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารคำนวณ ไม่ควรงดเองจนขาดสารอาหาร
• •เลี่ยงยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs และใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง แนวทางไทยระบุว่าอาจทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น

เรื่องอาหารสำหรับคนที่มีโปรตีนรั่วโดยเฉพาะ อ่านต่อได้ที่ โปรตีนรั่วห้ามกินอะไร

กินอะไรแล้วโปรตีนรั่วหาย มีจริงไหม

ยังไม่มีอาหาร สมุนไพร หรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดที่มีหลักฐานว่าใช้แทนยาลดโปรตีนรั่วได้ ยากลุ่ม ACEi ARB และ SGLT2i อยู่ในคำแนะนำของแนวทางเวชปฏิบัติ เพราะมีหลักฐานจากการทดลองในคนรองรับ

แนวทาง KDIGO ปี 2024 ให้แพทย์ทบทวนและจำกัดยาที่ซื้อเอง อาหารเสริม และสมุนไพรที่อาจเป็นอันตรายต่อผู้ป่วยไต และแนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง เพราะอาจทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น

ถ้าอยากลองผลิตภัณฑ์ใด ให้นำกล่องไปให้แพทย์โรคไตดูก่อน และถ้าโฆษณาใดบอกว่ากินแล้วหาย ไม่ต้องกินยา ให้ถือว่าเป็นสัญญาณอันตราย อ่านวิธีดูคำโฆษณาได้ที่ ไตเสื่อมกินอะไรหาย อาหารเสริมบำรุงไตมีจริงไหม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลที่คนมักถามเมื่อพูดถึงโปรตีนรั่ว คือ

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่ฟอสฟอรัสต่ำ นักกำหนดอาหารจึงมักแนะนำให้ผู้ป่วยไต แต่ในแคปซูลมีปริมาณน้อยมาก ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน หากประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของกระทรวงเกษตรสหรัฐฯ (USDA) จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม หรือประมาณ 1 ใน 19 ของไข่ขาว 1 ฟอง จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน และไม่ใช้แทนโปรตีนจากอาหาร
• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — มีรายงานจากทีมแพทย์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ตีพิมพ์ช่วงปี 2545–2547 ในผู้ป่วยกลุ่มอาการเนโฟรติกชนิด FSGS จำนวนน้อย (14 คนในรายงานปี 2547) ที่ยังมีโปรตีนรั่วแม้ได้ยามาตรฐาน เมื่อให้เห็ดหลินจือร่วมกับการรักษาเดิม พบโปรตีนในปัสสาวะลดลง แต่เป็นรายงานขนาดเล็กที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ ผู้ป่วยได้ยาอื่นร่วมด้วย และเป็นโรคไตชนิดเฉพาะ ไม่ใช่ไตเสื่อมจากเบาหวานหรือความดัน จึงยังสรุปไม่ได้ว่าเห็ดหลินจือช่วยโรคไตได้ บทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ จึงเทียบกับปริมาณ 50 มก. ในแคปซูลไม่ได้ ส่วนงานวิจัยแบบสุ่มในผู้ป่วยเบาหวานใช้ขนาด 1.4–3 กรัมต่อวัน (1,400–3,000 มก.) และไม่พบว่าลดค่าน้ำตาลสะสม ความดัน หรือไขมันในเลือด

ความปลอดภัยที่ควรรู้: เห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ รวมถึงผู้ป่วยในไทยที่เสียชีวิตจากตับอักเสบรุนแรงหลังเปลี่ยนมากินชนิดผง และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน ซึ่งเป็นยาที่ผู้มีโปรตีนรั่วจำนวนมากใช้อยู่

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำผลิตภัณฑ์ใด ๆ ไปปรึกษาแพทย์ก่อน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ได้ใช้แทนยา ACEi ARB หรือ SGLT2i

ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที