โรคไตกินข้าวอะไรดี ข้าวกล้อง ข้าวเหนียว ข้าวโอ๊ต กินได้ไหม

คำตอบสั้น: สำหรับคนเป็นโรคไตที่ต้องคุมโปรตีน ฟอสฟอรัส หรือโพแทสเซียม ข้าวสวยและข้าวเหนียวนึ่งมักเหมาะเป็นข้าวหลักมากกว่า เพราะข้าวกล้อง ข้าวโอ๊ต และข้าวไม่ขัดสีอยู่ในรายการอาหารฟอสเฟตสูงของโรงพยาบาลไทย ส่วนไรซ์เบอร์รี่ก็เป็นข้าวกล้องชนิดหนึ่ง แต่ถ้าฟอสฟอรัสในเลือดยังปกติ ข้าวไม่ขัดสีก็มีใยอาหารที่เป็นประโยชน์ การเลือกจึงขึ้นกับผลเลือด ปริมาณข้าวโดยทั่วไปอยู่ราววันละ 6–7 ทัพพี และใช้แป้งปลอดโปรตีนอย่างวุ้นเส้นช่วยเพิ่มพลังงาน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •เอกสารของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยแบ่งข้าวแป้งเป็นกลุ่ม ก (ข้าวสวย ข้าวเหนียวนึ่ง ขนมจีน เส้นก๋วยเตี๋ยว) ซึ่งโปรตีนต่ำกว่าและไม่มีสารปรุงแต่ง กับกลุ่ม ข (ขนมปังปอนด์ บะหมี่ หมั่นโถว ซาลาเปา)
• •ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. จัดข้าวกล้องและข้าวโอ๊ตไว้ในกลุ่มฟอสเฟตสูง
• •ข้าวทั่วไปควรได้ราววันละ 6–7 ทัพพี หรือมื้อละ 2–3 ทัพพี ตามพลังงานที่ต้องการ
• •แป้งปลอดโปรตีน เช่น วุ้นเส้น เส้นเซี่ยงไฮ้ สาคู ให้พลังงานโดยไม่มีโปรตีน
• •ก๋วยเตี๋ยวแห้งมีโซเดียมน้อยกว่าก๋วยเตี๋ยวน้ำแบบเดียวกันมาก

ทำไมข้าวขาวมักเหมาะกว่าข้าวกล้องในโรคไตระยะท้าย

เพราะข้าวที่ยังมีรำและจมูกข้าวมีฟอสฟอรัสมากกว่า ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จัดข้าวกล้อง ข้าวโอ๊ต ข้าวบาร์เลย์มอลต์ ลูกเดือย และเครื่องดื่มธัญพืชต่าง ๆ ไว้ในกลุ่มอาหารฟอสเฟตสูงที่ผู้ป่วยไตต้องระวัง

เอกสารความรู้ของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย โดย รศ.ชวลิต รัตนกุล อธิบายว่าเมื่อต้องจัดอาหารโปรตีนต่ำมาก หรือต้องจำกัดโพแทสเซียมและฟอสเฟต ข้าวกลุ่ม ก อย่างข้าวสวยและข้าวเหนียวนึ่งจะเหมาะกว่า เพราะโปรตีนต่ำกว่าและไม่มีสารปรุงแต่ง ข้าวกลุ่ม ก 1 ส่วนให้คาร์โบไฮเดรต 15 กรัมและโปรตีน 1.3 กรัม ขณะที่กลุ่ม ข ให้โปรตีน 2 กรัม NKF ของสหรัฐฯ ก็จัดข้าว เส้น และขนมปังขาวไว้ในกลุ่มโพแทสเซียมต่ำ

แต่ข้าวขาวไม่ได้ดีกว่าในทุกด้าน เอกสารฉบับเดียวกันระบุว่าข้าวที่ไม่ได้ขัดจนขาวมีใยอาหาร เกลือแร่ และวิตามินมากกว่า และแนวทาง KDIGO ปี 2017 ระบุว่าฟอสฟอรัสจากพืชดูดซึมได้ราวร้อยละ 20–50 น้อยกว่าจากเนื้อสัตว์ คำแนะนำให้เปลี่ยนเป็นข้าวขาวจึงสำคัญที่สุดเมื่อฟอสฟอรัสในเลือดเริ่มสูงหรือโรคอยู่ในระยะท้าย ดูหลักการได้ที่ ฟอสฟอรัสในอาหาร

ข้าวกล้อง ข้าวไรซ์เบอร์รี่ ข้าวโอ๊ต กินได้ไหม

• •ข้าวกล้องและข้าวโอ๊ต อยู่ในกลุ่มฟอสเฟตสูงของศูนย์ศรีพัฒน์ ถ้าฟอสฟอรัสในเลือดสูงควรเปลี่ยนเป็นข้าวสวย
• •ข้าวไรซ์เบอร์รี่ ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ผู้พัฒนาพันธุ์ อธิบายว่าเป็นข้าวเจ้าสีม่วงเข้มที่กินแบบข้าวกล้อง (whole grain) จึงควรคิดแบบเดียวกับข้าวกล้อง
• •เครื่องดื่มธัญพืชและข้าวโอ๊ตสำเร็จรูปแบบผง ศูนย์ศรีพัฒน์ระบุว่าผงเครื่องดื่มสำเร็จรูปมักใส่ฟอสเฟตเพื่อไม่ให้จับตัวเป็นก้อน จึงต้องระวังมากกว่าข้าวที่หุงเอง

ถ้าเป็นเก๊าท์ด้วย เอกสารของสมาคมโรคไตฯ จัดข้าวโอ๊ต ข้าวแดง ข้าวซ้อมมือ ไว้ในกลุ่มพิวรีนปานกลาง ส่วนธัญพืชที่ขัดเปลือกแล้วและขนมปังขาวอยู่ในกลุ่มพิวรีนน้อย

โรคไตกินข้าวเหนียวได้ไหม

กินได้ เอกสารของสมาคมโรคไตฯ จัดข้าวเหนียวนึ่งไว้ในข้าวกลุ่ม ก เดียวกับข้าวสวย สิ่งที่ต้องระวังคือ ปริมาณและกับข้าวที่กินคู่กัน ข้าวเหนียวควรตักด้วยทัพพีหรือชั่งให้รู้ปริมาณเหมือนข้าวสวย

ข้อมูลของกรมควบคุมโรคพบว่าข้าวเหนียวกับลาบหมูและผัก 1 จานมีโซเดียมราว 389 มก. แต่ถ้ากินคู่ส้มตำอีสาน 1 จานซึ่งมีโซเดียมราว 1,006 มก. ตามข้อมูลของศูนย์เบาหวานศิริราช โซเดียมจะขึ้นไปครึ่งหนึ่งของโควตาทั้งวัน ส่วนข้าวเหนียวมูนที่ใช้กะทิ เอกสารของสมาคมโรคไตฯ แนะนำให้งดกะทิเพราะมีไขมันอิ่มตัวสูง อ่านเรื่องอาหารอีสานเพิ่มที่ โรคไตกินส้มตำได้ไหม

กินข้าวได้มื้อละเท่าไร

เอกสารของสมาคมโรคไตฯ ระบุว่าใน 1 วันควรได้ข้าวกลุ่ม ก ราว 6–7 ส่วน คือ ข้าวสุกวันละ 6–7 ทัพพี หรือราวมื้อละ 2–3 ทัพพี มากน้อยตามพลังงานที่แต่ละคนต้องการ ตารางตัวอย่างของศูนย์ศรีพัฒน์ก็ให้ข้าวแป้งวันละ 6 ทัพพีสำหรับคนหนัก 55–59 กิโลกรัม

พลังงานสำคัญมาก ทั้ง รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ และศูนย์ศรีพัฒน์ แนะนำราว 30–35 กิโลแคลอรีต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน (ศูนย์ศรีพัฒน์ใช้ 30 สำหรับผู้ที่อายุเกิน 60 ปี) เพราะถ้าพลังงานไม่พอ ร่างกายจะสลายกล้ามเนื้อ คนที่กลัวจนกินข้าวน้อยลงเรื่อย ๆ จึงอาจเสี่ยงขาดสารอาหาร แต่ข้าวก็มีโปรตีนอยู่บ้าง เมื่อแพทย์สั่งอาหารโปรตีนต่ำมาก จะเพิ่มข้าวไม่ได้มาก ต้องใช้แป้งปลอดโปรตีนช่วย

แป้งปลอดโปรตีน วุ้นเส้น สาคู ช่วยอย่างไร

แป้งปลอดโปรตีนให้พลังงานโดยไม่เพิ่มโปรตีน ศูนย์ศรีพัฒน์ยกตัวอย่างไว้ ได้แก่ วุ้นเส้น แป้งมัน แป้งถั่วเขียว สาคู และเส้นเซี่ยงไฮ้ เมนูที่ใช้ได้ เช่น ยำวุ้นเส้น แกงจืดวุ้นเส้น ผัดวุ้นเส้น ยำก๋วยเตี๋ยวเซี่ยงไฮ้ ครองแครงแก้ว ขนมชั้น ลืมกลืน สาคูน้ำเชื่อม ซ่าหริ่ม

เอกสารของสมาคมโรคไตฯ ระบุว่าอาหารหมู่นี้อาจให้พลังงานได้มากถึง 300–500 กิโลแคลอรีจากพลังงานทั้งวัน 1,800 กิโลแคลอรี และแนะนำให้ใช้แทนข้าวบ้าง ข้อควรระวังมี 3 ข้อ

1. 1แป้งปลอดโปรตีนมีแต่แป้งล้วน ไม่มีใยอาหารและเกลือแร่
2. 2ขนมจากแป้งปลอดโปรตีนมักใส่น้ำตาล เอกสารเดียวกันระบุว่าผู้ที่เป็นเบาหวานร่วมด้วยไม่ควรใช้น้ำตาลแบบนี้
3. 3ยำวุ้นเส้นและแกงจืดวุ้นเส้นอาจเค็มจากน้ำปลาและน้ำซุป ต้องปรุงอ่อน

เป็นเบาหวานด้วยจะเลือกข้าวอย่างไร

คนที่เป็นทั้งเบาหวานและโรคไตมักได้ยินคำแนะนำที่ดูขัดกัน ฝั่งเบาหวานบอกให้กินข้าวไม่ขัดสี ฝั่งไตบอกให้ระวังฟอสฟอรัส ทางออกคือ

• •คุมปริมาณข้าวให้เท่ากันทุกมื้อเป็นอันดับแรก เพราะข้าวทุกชนิด รวมทั้งข้าวเหนียว ให้คาร์โบไฮเดรตใกล้กันเมื่อนับเป็นส่วน ดูวิธีนับได้ที่ คนเป็นเบาหวานกินข้าวอย่างไร
• •ถ้าฟอสฟอรัสในเลือดปกติ ข้าวไม่ขัดสีบางมื้ออาจใช้ได้ ให้ถามนักกำหนดอาหาร เพราะใยอาหารมีประโยชน์ ดู ใยอาหารคืออะไร
• •ถ้าฟอสฟอรัสสูงแล้ว ให้กลับมาใช้ข้าวสวยหรือข้าวเหนียวนึ่ง แล้วเพิ่มใยอาหารจากผักที่ลวกแล้วแทน
• •อย่าใช้ขนมหวานจากแป้งปลอดโปรตีนเพิ่มพลังงาน ถ้าเป็นเบาหวาน ให้นักกำหนดอาหารหาวิธีอื่น

ขนมปังและเส้นก๋วยเตี๋ยวเลือกอย่างไร

ขนมปังและบะหมี่ เอกสารของสมาคมโรคไตฯ อธิบายว่าบะหมี่มีสารที่เป็นด่างซึ่งเป็นสารประกอบของโพแทสเซียมเพื่อให้เส้นเหนียว ส่วนขนมปังปอนด์ ซาลาเปา หมั่นโถว ใช้ยีสต์ซึ่งมีฟอสเฟตมาก ศูนย์ศรีพัฒน์ก็จัดขนมปังปอนด์ โดนัท เค้ก และเบเกอรีไว้ในกลุ่มฟอสเฟตสูง

เส้นก๋วยเตี๋ยว ตัวเส้นอยู่ในข้าวกลุ่ม ก แต่ความเค็มอยู่ที่น้ำซุป ข้อมูลของกรมควบคุมโรคพบว่า เส้นใหญ่น้ำหมู 1 ชามมีโซเดียมราว 1,596 มก. ขณะที่เส้นเล็กแห้งหมูราว 700 มก. และบะหมี่น้ำหมูแดงราว 1,777 มก. เทียบกับบะหมี่แห้งหมูแดงราว 675 มก. ศูนย์เบาหวานศิริราชระบุว่าบะหมี่กึ่งสำเร็จรูป 1 ห่อมีโซเดียมราว 977 มก. ถ้าจะกินก๋วยเตี๋ยว ให้สั่งแบบแห้ง ปรุงน้อย และไม่ซดน้ำซุป

ความเชื่อที่พบบ่อย: ข้าวกล้องดีต่อสุขภาพ ทุกคนจึงควรกิน จริงไหม

ดีสำหรับคนทั่วไป แต่ไม่เสมอไปสำหรับคนไตเสื่อมระยะท้าย ข้าวกล้องมีใยอาหารและแร่ธาตุมากกว่าก็จริง แต่ฟอสฟอรัสที่มากขึ้นเป็นภาระของไตที่ขับฟอสเฟตได้น้อยลง ศูนย์ศรีพัฒน์อธิบายว่าเมื่อฟอสฟอรัสสูง แคลเซียมในเลือดจะต่ำ แคลเซียมถูกดึงออกจากกระดูก และเกิดหินปูนเกาะหลอดเลือด ข้าวที่ดีที่สุดจึงเป็นข้าวที่เหมาะกับผลเลือดของเราในตอนนั้น

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. รับประทานวันละ 1 แคปซูลตามฉลาก ต่อ 1 แคปซูลประกอบด้วยผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

ไม่มีส่วนประกอบใดในแคปซูลที่เกี่ยวกับการเลือกข้าวโดยตรง และแคปซูลไม่ได้ให้พลังงานที่ใช้แทนข้าวหรือแป้งได้ ส่วนประกอบที่มักถูกถามคู่กับเรื่องไตคือ

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต แต่งานส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ซึ่งยังสรุปผลในคนไม่ได้ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กในผู้ป่วยโรคไตชนิด FSGS จากทีมแพทย์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบและไม่ได้ระบุขนาดในบทคัดย่อ ส่วนเรื่องน้ำตาลซึ่งคนเป็นเบาหวานมักถามคู่กับเรื่องข้าว การทบทวนของ Cochrane (5 การศึกษา 398 คน) ใช้เห็ดหลินจือวันละ 1.4–3 กรัม (1,400–3,000 มก.) นาน 12–16 สัปดาห์ และไม่พบว่าค่าน้ำตาลสะสม (HbA1c) ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ขณะที่แคปซูลมีสารสกัด 50 มก.

เห็ดหลินจืออาจเสริมฤทธิ์ยาเบาหวานจนน้ำตาลต่ำ เสริมฤทธิ์ยาลดความดัน และเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกเมื่อใช้กับยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาละลายลิ่มเลือด และมีรายงานการบาดเจ็บของตับ แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง จึงควรนำกล่องผลิตภัณฑ์ไปปรึกษาแพทย์โรคไตก่อน ผลิตภัณฑ์มีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที