ความดันสูงเกิดจากอะไร ทำไมอายุมากขึ้นความดันถึงขึ้นตาม

คำตอบสั้น: ความดันสูงส่วนใหญ่เป็น ชนิดปฐมภูมิ (ไม่ทราบสาเหตุชัดเจน) ซึ่งค่อย ๆ เกิดขึ้นตามอายุ ร่วมกับปัจจัยอย่างกินเค็ม น้ำหนักเกิน ดื่มเหล้า ขยับตัวน้อย และกรรมพันธุ์ ส่วนน้อยราวร้อยละ 5–10 เป็น ชนิดทุติยภูมิ ที่มีโรคอื่นหรือยาเป็นต้นเหตุ เช่น โรคไต โรคต่อมหมวกไต ไทรอยด์ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ หรือยาแก้ปวดลดอักเสบ ความดันขึ้นตามอายุเพราะ หลอดเลือดหนาและแข็งขึ้นตามเวลา

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •กรมควบคุมโรครายงานว่าคนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไปเป็นความดันสูงร้อยละ 25.4 หรือราว 14 ล้านคน
• •สถาบัน NHLBI ของสหรัฐฯ ระบุว่าหลอดเลือดหนาและแข็งขึ้นตามธรรมชาติเมื่ออายุมากขึ้น
• •แนวทางของสมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2567 ระบุว่าความดันสูงจากโรคอื่นพบราวร้อยละ 5–10 แต่ในคนอายุน้อยกว่า 40 ปีพบได้ร้อยละ 8–28
• •ยาแก้ปวดลดอักเสบ ยาคุมกำเนิด สเตียรอยด์ ยาแก้คัดจมูกบางชนิด และสมุนไพรบางชนิด ทำให้ความดันขึ้นได้
• •ความดันสูงส่วนใหญ่ไม่มีอาการ ต้องวัดจึงจะรู้

ความดันสูงชนิดไม่ทราบสาเหตุกับชนิดที่มีโรคอื่นเป็นต้นเหตุต่างกันอย่างไร

MedlinePlus แบ่งความดันสูงเป็น 2 แบบ

• •ชนิดปฐมภูมิ (primary หรือ essential) พบบ่อยที่สุด ค่อย ๆ เกิดขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น ไม่มีโรคใดโรคหนึ่งเป็นต้นเหตุ
• •ชนิดทุติยภูมิ (secondary) เกิดจากโรคอื่นหรือการใช้ยาบางชนิด มักดีขึ้นหลังแพทย์ดูแลโรคต้นเหตุ หรือเปลี่ยนยาที่เป็นสาเหตุตามที่แพทย์พิจารณา

แนวทางไทย พ.ศ. 2567 ระบุว่าแพทย์ควรสงสัยชนิดทุติยภูมิเมื่อ อายุน้อยกว่า 40 ปี ความดันคุมไม่ได้แม้ใช้ยาหลายตัว หรือ ความดันขึ้นเร็วผิดปกติโดยหาเหตุผลไม่ได้ ทบทวนพื้นฐานของโรคได้ที่ ความดันโลหิตสูงคืออะไร

ทำไมอายุมากขึ้นความดันถึงขึ้นตาม

เพราะหลอดเลือดแดงเปลี่ยนไปตามเวลา NHLBI ระบุว่าความดันมักสูงขึ้นตามอายุ เพราะหลอดเลือดหนาตัวและแข็งขึ้นตามธรรมชาติ

ลองนึกถึงสายยางรดน้ำ สายใหม่ยืดหยุ่นรับแรงน้ำได้ดี สายเก่าที่แข็งกรอบจะรับแรงได้น้อยลง แรงดันในสายจึงกระแทกสูงขึ้นทุกครั้งที่เปิดน้ำ

ผลที่เห็นในผู้สูงอายุคือ ความดันตัวบนสูง ส่วนตัวล่างไม่สูง แนวทางไทยเรียกว่า ISH (ความดันตัวบนสูงอย่างเดียว) และระบุว่ามักพบในคนอายุมากกว่า 50 ปี ผู้หญิง และผู้ที่น้ำหนักเกิน อ่านเรื่องตัวบนตัวล่างได้ที่ ความดันตัวล่างสูงเกิดจากอะไร

แต่ อายุไม่ได้ทำให้ทุกคนต้องเป็นความดันสูง และความดันที่สูงขึ้นตามอายุก็ยังเพิ่มโอกาสเกิดโรคหัวใจและสโตรกเหมือนกัน ไม่ใช่เรื่องที่ปล่อยไว้ได้

กินเค็ม น้ำหนักเกิน เหล้า ไม่ขยับตัว มีผลแค่ไหน

NHLBI จัดพฤติกรรมเหล่านี้เป็นปัจจัยเสี่ยงของความดันสูง ได้แก่ กินอาหารเค็มและโพแทสเซียมต่ำเป็นประจำ ดื่มแอลกอฮอล์หรือคาเฟอีนมากเกินไป ออกกำลังกายไม่พอ และน้ำหนักเกินหรืออ้วน

แนวทางไทย พ.ศ. 2567 ให้ตัวเลขที่ใช้ได้จริงในครัวไทย

• •โซเดียมไม่เกินวันละ 2 กรัม เท่ากับเกลือ 1 ช้อนชา หรือน้ำปลาหรือซีอิ๊วขาว 3 ช้อนชา
• •น้ำหนัก ให้ดัชนีมวลกาย 18.5–22.9 รอบเอวผู้ชายน้อยกว่า 90 ซม. ผู้หญิงน้อยกว่า 80 ซม.
• •แอลกอฮอล์ ผู้หญิงไม่เกินวันละ 1 ดริงก์มาตรฐาน ผู้ชายไม่เกิน 2 ดริงก์มาตรฐาน
• •ออกกำลังกายแบบแอโรบิก ระดับปานกลาง 150 นาทีต่อสัปดาห์ ไม่หยุดเกิน 2 วันติด

แนวทางเดียวกันระบุว่าความดันตัวล่างสูงในคนอายุน้อยสัมพันธ์ใกล้ชิดกับน้ำหนักเกิน โดยเฉพาะอ้วนลงพุง

อาหารไทยหลายอย่างมีโซเดียมแฝงมาก เช่น น้ำจิ้ม ผงปรุงรส อาหารหมักดอง บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป ดูรายการได้ที่ โซเดียมแฝงในอาหารไทย และ โซเดียมวันละเท่าไหร่

ความดันสูงเป็นกรรมพันธุ์ไหม

มีส่วน NHLBI ระบุว่าความดันสูงมักพบในครอบครัวเดียวกัน และมียีนหลายตัวที่แต่ละตัวเพิ่มความเสี่ยงเล็กน้อย

แปลว่าถ้าพ่อแม่หรือพี่น้องเป็นความดันสูง คุณมีโอกาสมากกว่าคนอื่น แต่ กรรมพันธุ์ไม่ได้ตัดสินทุกอย่าง ปัจจัยด้านอาหาร น้ำหนัก และการออกกำลังกายยังเป็นสิ่งที่ปรับได้ คนที่มีประวัติครอบครัวควรวัดความดันสม่ำเสมอ แม้รู้สึกปกติ

โรคไต ไทรอยด์ นอนกรน ทำให้ความดันสูงได้อย่างไร

แนวทางไทย พ.ศ. 2567 รวบรวมสาเหตุของความดันสูงชนิดทุติยภูมิไว้ ที่ผู้อ่านควรรู้จัก ได้แก่

• •โรคไต เช่น ไตอักเสบ ถุงน้ำในไต โรคไตเรื้อรัง และหลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงไตตีบ
• •โรคต่อมไร้ท่อ เช่น ต่อมหมวกไตสร้างฮอร์โมนอัลโดสเตอโรนมากเกิน เนื้องอกต่อมหมวกไตชนิดฟีโอโครโมไซโตมา กลุ่มอาการคุชชิง ไทรอยด์ทำงานมากเกินหรือน้อยเกิน แคลเซียมในเลือดสูง
• •ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากทางเดินหายใจอุดกั้น (OSA)
• •หลอดเลือดแดงใหญ่ตีบแต่กำเนิด

เรื่องหยุดหายใจขณะหลับ แนวทางไทยระบุว่าพบในคนไทยราวร้อยละ 4.4–11.4 และในผู้ที่เป็นภาวะนี้ พบความดันสูงร้อยละ 35–80 ตามความรุนแรง กลไกที่อธิบายคือร่างกายขาดออกซิเจนเป็นช่วง ๆ ระหว่างหลับ นำไปสู่การอักเสบ และความดันมักสูงตอนกลางคืน ใครนอนกรนดังและคนข้าง ๆ สังเกตว่าหยุดหายใจเป็นพัก ๆ ควรเล่าให้แพทย์ฟัง

ส่วนโรคไตกับความดันส่งผลถึงกันทั้งสองทาง อ่านเรื่องระยะของโรคไตได้ที่ โรคไตเรื้อรังแบ่งเป็นกี่ระยะ และผลของความดันต่ออวัยวะที่ ความดันสูงกระทบอวัยวะอะไรบ้าง

ยาอะไรบ้างที่ทำให้ความดันขึ้น

แนวทางไทย พ.ศ. 2567 (ตารางที่ 39) ระบุยาและสารที่อาจเพิ่มความดัน ได้แก่

• •ยาแก้ปวดลดอักเสบกลุ่ม NSAIDs และ COX-2 inhibitors ที่หลายคนซื้อกินแก้ปวดเข่าปวดหลัง
• •ยาคุมกำเนิด
• •สเตียรอยด์
• •ยาแก้คัดจมูกกลุ่มซูโดเอฟีดรีนและเอฟีดรีน และสารกระตุ้นกลุ่มแอมเฟตามีน
• •ยาต้านซึมเศร้า ยากระตุ้นการสร้างเม็ดเลือดแดง ยากดภูมิคุ้มกันไซโคลสปอรินและทาโครลิมัส ยามะเร็งบางกลุ่ม
• •แอลกอฮอล์ และสมุนไพรบางชนิด แนวทางยกตัวอย่าง มาฮวง ชะเอมเทศ ส้มขม และโยฮิมบี

ห้ามหยุดยาเหล่านี้เองถ้าแพทย์สั่ง เช่น สเตียรอยด์หรือยากดภูมิคุ้มกัน ให้บอกแพทย์ที่ดูแลความดันว่าใช้ยาอะไรอยู่ ส่วนวิตามินและสมุนไพรที่ต้องระวังอยู่ที่ ความดันสูงห้ามกินวิตามินอะไร

ความดันสูงตั้งแต่อายุน้อยควรตรวจหาสาเหตุอะไร

แนวทางไทย พ.ศ. 2567 ระบุว่าความดันสูงในคนอายุน้อยกว่า 30 ปีพบร้อยละ 3.3–15.5 และอายุ 30–40 ปีพบร้อยละ 13.1–24.2 คนกลุ่มนี้มักไม่รู้ตัว และ ยิ่งเป็นนาน ความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดยิ่งสะสม

คำแนะนำของแนวทางคือ

• •ควรหาสาเหตุ ในคนที่เพิ่งพบความดันสูง อายุน้อยกว่า 40 ปี และความดันอยู่ในระดับ 2 ขึ้นไป (160/100 ขึ้นไป) หรือมีอวัยวะเริ่มเสียหายจากความดัน
• •อาจพิจารณาหาสาเหตุ ในคนอายุน้อยกว่า 40 ปีที่เพิ่งพบความดันสูงทุกราย ถ้าทำได้

การตรวจขึ้นกับสิ่งที่แพทย์สงสัยจากประวัติและการตรวจร่างกาย เช่น ตรวจการทำงานของไต เกลือแร่ ฮอร์โมนต่อมหมวกไต หรือไทรอยด์ ถ้าคุณอายุน้อยแล้วพบความดันสูง ให้ถามแพทย์ตรง ๆ ว่า “ควรหาสาเหตุอื่นไหม”

ไขมันในเลือดสูงทำให้ความดันสูงไหม

ในรายการสาเหตุของ NHLBI และตารางสาเหตุทุติยภูมิของแนวทางไทยที่เราตรวจ ไม่มีไขมันในเลือดสูง จึงไม่ควรสรุปว่าไขมันสูงเป็นต้นเหตุโดยตรงของความดันสูง

แต่ทั้งสองอย่างมักพบในคนเดียวกัน และเป็นปัจจัยเสี่ยงของโรคหลอดเลือดสมองเหมือนกันตามที่กรมควบคุมโรคระบุ การดูแลจึงต้องทำไปพร้อมกัน อ่านต่อที่ ความดันสูง ไขมันสูง เบาหวาน ทำไมมักมาด้วยกัน

ได้ยินว่าไม่มีอาการ แปลว่าความดันไม่สูง จริงไหม

ไม่จริง MedlinePlus ระบุว่าความดันสูงมักไม่มีอาการ วิธีเดียวที่จะรู้คือการวัด องค์การอนามัยโลกประเมินว่าผู้ใหญ่อายุ 30–79 ปีที่เป็นความดันสูงทั่วโลกราวร้อยละ 44 ไม่รู้ตัว

อาการปวดหัวหรือเวียนหัวจึงใช้เป็นตัวบอกความดันไม่ได้ ดูรายละเอียดที่ ความดันสูงมีอาการไหม และความเชื่อเรื่องความเครียดที่ ความดันสูงเพราะเครียดจริงไหม

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

กรมควบคุมโรคระบุว่า ความดัน 180/110 มม.ปรอทขึ้นไปต้องพบแพทย์ฉุกเฉิน ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้โทร 1669 ทันที ไม่ต้องรอดูว่าจะมีอาการอื่นตามมา

• •เวียนหัว เดินเซ ทรงตัวไม่ได้ทันที
• •ตามัว มองเห็นภาพซ้อนทันที
• •หน้าเบี้ยว ปากเบี้ยว
• •แขนขาอ่อนแรงซีกเดียว
• •พูดไม่ชัด พูดไม่ออก
• •เจ็บแน่นกลางอกนานเกิน 20 นาที หรือเจ็บหน้าอกรุนแรง

อาการกลุ่มสโตรกต้องถึงโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด กรมควบคุมโรคระบุว่าควรถึงภายใน 4 ชั่วโมงครึ่ง อ่านต่อที่ ความดันสูง 180 อันตรายไหม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ดื่มน้ำตามมาก ๆ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ) ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่มีคนถามเรื่องความดัน มีหลักฐานดังนี้

• •แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. — เป็นกรดอะมิโนที่มีงานรวมผลการทดลองในคนว่า เมื่อกินวันละ 4–24 กรัม ความดันตัวบนลดลงเฉลี่ยราว 5–6 มม.ปรอท ขนาดที่เริ่มเห็นผลคือราว 4 กรัมต่อวัน ในแคปซูลมี 5 มก. น้อยกว่าอย่างน้อย 800 เท่า และในงาน VINTAGE MI ผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตายที่ได้วันละ 9 กรัม มีผู้เสียชีวิตมากกว่ากลุ่มยาหลอกจนต้องยุติงานก่อนกำหนด ผู้ที่เคยหัวใจวายควรปรึกษาแพทย์ก่อน
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานรวม 17 การทดลองไม่พบผลต่อความดันอย่างมีนัยสำคัญ
• •วิตามินซี (กรดแอสคอร์บิก) 30 มก. — งานรวมผลระยะสั้นใช้ค่ากลางวันละ 500 มก. พบความดันตัวบนลดลงเฉลี่ยราว 4 มม.ปรอท แต่งานย่อยมีขนาดเล็กและผลไม่สม่ำเสมอ ในแคปซูลมี 30 มก. เทียบกับ 500 มก. ในงานวิจัย

ไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ช่วยให้ความดันลดลง วิตามินอีขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด ฉลากระบุให้ผู้ใช้ยาประจำตัวปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร อ่านเรื่องประกาศ อย. เกี่ยวกับโฆษณาผลิตภัณฑ์นี้ได้ที่ คำเตือนของ อย. เรื่องโฆษณาเบต้าออยล์

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที