หลอดเลือดสมองตีบห้ามกินอะไร ผู้ป่วยหลังสโตรกควรกินอะไร

คำตอบสั้น: ผู้ป่วยหลังหลอดเลือดสมองตีบไม่มีอาหารชนิดเดียวที่ห้ามเด็ดขาด แต่ต้องจำกัดอาหารเค็ม อาหารมันและของทอด ไขมันทรานส์ น้ำตาล และแอลกอฮอล์ แล้วเพิ่มผักผลไม้ คนที่กลืนลำบากต้องกินอาหารที่ปรับเนื้อตามคำแนะนำของทีมรักษา ส่วนคนที่กินยาวาร์ฟารินไม่ต้องงดผักใบเขียว แต่ควรกินในปริมาณใกล้เคียงกันทุกสัปดาห์

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •MedlinePlus แนะนำผู้ป่วยหลังสโตรกให้เลี่ยงอาหารเค็ม อาหารมัน และอาหารฟาสต์ฟู้ด
• •แนวทางความดันโลหิตสูงของไทย พ.ศ. 2567 แนะนำโซเดียมน้อยกว่า 2 กรัมต่อวัน และผักผลไม้รวมกันอย่างน้อย 5 ส่วน (400 กรัม) ต่อวัน
• •สำลักหรือไอขณะกิน เป็นสัญญาณกลืนลำบาก ต้องบอกทีมรักษา
• •กินวาร์ฟาริน: กินอาหารที่มีวิตามินเคในปริมาณสม่ำเสมอ ไม่กินผักใบเขียวปริมาณมากเกินปกติ
• •การทดลองขนาดใหญ่ไม่พบว่าวิตามินอีหรือวิตามินซีลดสโตรก และวิตามินอีขนาดสูงพบสโตรกชนิดเลือดออกมากขึ้น

หลอดเลือดสมองตีบห้ามกินอะไร

ไม่มีอาหารวิเศษหรืออาหารต้องห้ามชนิดเดียว สิ่งที่ต้องลดคืออาหารที่ทำให้ความดัน ไขมัน และน้ำตาลคุมยาก เพราะทั้งสามอย่างเป็นปัจจัยเสี่ยงของการเป็นซ้ำ

อาหารเค็ม

ความดันสูงเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของทั้งหลอดเลือดสมองตีบและแตก สมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทยแนะนำโซเดียมน้อยกว่า 2 กรัมต่อวัน ซึ่งเท่ากับเกลือ 1 ช้อนชา หรือน้ำปลาหรือซีอิ๊วขาว 3 ช้อนชา กรมควบคุมโรคแนะนำผู้ป่วยความดันสูงไม่เกิน 1,500 มิลลิกรัมต่อวัน

ในชีวิตจริง เค็มมักมาจาก น้ำปลาพริกที่ราดเพิ่ม ผงปรุงรส น้ำซุปก๋วยเตี๋ยว อาหารหมักดอง และอาหารแช่แข็งจากร้านสะดวกซื้อ อ่านวิธีนับได้ที่ โซเดียมวันละเท่าไหร่

ไขมันอิ่มตัว ไขมันทรานส์ และของทอด

• •ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ แนะนำไขมันอิ่มตัวไม่เกิน 7% ของพลังงาน เช่น ไขมันสัตว์ น้ำมันหมู น้ำมันปาล์ม น้ำมันมะพร้าว เนย และให้เปลี่ยนไปใช้น้ำมันไม่อิ่มตัว เช่น น้ำมันมะกอก น้ำมันรำข้าว น้ำมันถั่วเหลือง
• •กรมอนามัยแนะนำน้ำมันรวมทั้งวันไม่เกิน 6 ช้อนชา แต่หอยทอด 1 จานมีน้ำมันถึง 8 ช้อนชา
• •ไทยห้ามผลิต นำเข้า และจำหน่ายน้ำมันที่ผ่านกระบวนการเติมไฮโดรเจนบางส่วนตั้งแต่ปี 2561 แต่ยังควรระวังเบเกอรี่และขนมขบเคี้ยว อ่าน ไขมันทรานส์มีในอาหารอะไรบ้าง

น้ำตาลและเครื่องดื่มหวาน

ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ แนะนำให้น้ำตาลไม่เกิน 10% ของพลังงานสำหรับผู้มีไตรกลีเซอไรด์สูง ผู้ที่เป็นเบาหวานร่วมด้วยต้องคุมน้ำตาลตามเป้าที่แพทย์ตั้ง ชานมไข่มุก กาแฟเย็นสามในหนึ่ง และน้ำอัดลม จึงควรเป็นของนาน ๆ ครั้ง

แอลกอฮอล์

MedlinePlus แนะนำผู้ป่วยหลังสโตรกให้ดื่มไม่เกินวันละ 1 ดื่มมาตรฐานสำหรับผู้หญิง และ 2 ดื่มมาตรฐานสำหรับผู้ชาย ผู้ที่กินวาร์ฟารินต้องถามแพทย์ก่อนว่าดื่มได้แค่ไหน ตามคำแนะนำในข้อมูลยาของ MedlinePlus

โรคหลอดเลือดสมองควรกินอะไร

ใช้หลักจานสุขภาพ ผัก 2 ส่วน ข้าว 1 ส่วน โปรตีน 1 ส่วน ตามแนวทางความดันโลหิตสูงของไทยและกรมควบคุมโรค

• •ผักหลากสี ผักลวก ผักต้มในแกงจืด
• •ข้าวกล้องหรือข้าวสวยในปริมาณพอดี
• •ปลา อกไก่ เต้าหู้ ไข่ (ถ้าแพทย์ไม่ได้ห้าม)
• •เปลี่ยนวิธีปรุงจากทอดและกะทิ เป็นต้ม นึ่ง อบ ยำ หรือผัดน้ำมันน้อย ตามคำแนะนำของกรมอนามัย

แนวคิดเดียวกันนี้คือแนวทางอาหาร DASH อ่านตัวอย่างเมนูไทยได้ที่ อาหาร DASH แบบไทย

โรคหลอดเลือดสมองกินผลไม้อะไรได้บ้าง

กินผลไม้ได้เกือบทุกชนิด แต่ต้องคุมปริมาณ แนวทางของสมาคมความดันโลหิตสูงฯ แนะนำผักและผลไม้รวมกันอย่างน้อย 5 ส่วน หรือ 400 กรัมต่อวัน

• •ผู้ที่เป็นเบาหวานหรือไตรกลีเซอไรด์สูงร่วมด้วย เลือกผลไม้หวานน้อย และคุมปริมาณผลไม้หวานจัด
• •ผู้ที่เป็นโรคไตร่วมด้วย อาจต้องจำกัดโพแทสเซียม แนวทางเดียวกันเตือนว่าผู้ป่วยไตต้องปรึกษาแพทย์ก่อนใช้เกลือทดแทนที่มีโพแทสเซียม จึงควรถามแพทย์เรื่องผลไม้ด้วย
• •กินเป็นผลสด ดีกว่าน้ำผลไม้ที่เติมน้ำตาล

ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองกินกาแฟได้ไหม

MedlinePlus ระบุว่า สำหรับคนส่วนใหญ่ คาเฟอีนไม่เกินวันละ 400 มิลลิกรัมไม่ก่อให้เกิดอันตราย แต่ผู้ที่ควรจำกัดคาเฟอีน ได้แก่ คนที่มีความดันสูง หัวใจเต้นผิดจังหวะ นอนไม่หลับ หรือกินยาบางชนิด ผู้ป่วยหลังสโตรกที่มีโรคเหล่านี้ร่วมด้วยจึงควรระวัง

ปัญหาของกาแฟไทยมักอยู่ที่น้ำตาลและครีมเทียม มากกว่าตัวกาแฟ ถ้าจะดื่ม ให้ถามแพทย์ว่าดื่มได้วันละเท่าไร และเลือกแบบหวานน้อย อ่านเพิ่มที่ กาแฟกับความดันและไขมัน

ผู้ป่วยกลืนลำบากต้องปรับอาหารอย่างไร

การกลืนลำบากหลังสโตรกพบได้ และทำให้สำลักอาหารลงปอดได้ NHLBI ระบุว่าผู้ป่วยอาจไอหรือสำลักขณะกิน หรือไอเอาอาหารออกมาหลังกิน MedlinePlus แนะนำว่าผู้ที่กลืนลำบากต้องกินอาหารตามแบบพิเศษที่ทำให้กินได้ปลอดภัยขึ้น

สิ่งที่ผู้ดูแลทำได้

• •ปรับเนื้ออาหารและความข้นของน้ำตามที่นักแก้ไขการพูดหรือทีมรักษาแนะนำ อย่าเดาเอง
• •สังเกตว่าผู้ป่วยไอหรือสำลักขณะกินหรือหลังกินหรือไม่ ถ้ามี ให้แจ้งทีมรักษา

ดูรายละเอียดได้ที่ การกลืนอย่างปลอดภัยในผู้สูงอายุ และ การปรับเนื้ออาหารสำหรับผู้สูงอายุ

กินยาวาร์ฟารินอยู่ ต้องระวังผักใบเขียวอย่างไร

ไม่ต้องงดผักใบเขียว แต่ต้องกินให้สม่ำเสมอ ข้อมูลยาวาร์ฟารินของ MedlinePlus แนะนำให้กินอาหารที่มีวิตามินเคในปริมาณใกล้เคียงกันในแต่ละสัปดาห์ และไม่กินผักใบเขียวหรือน้ำมันพืชบางชนิดที่มีวิตามินเคสูงในปริมาณมาก

เพราะวิตามินเคมีผลต่อการออกฤทธิ์ของยาวาร์ฟาริน การกินผักบุ้ง คะน้า ปริมาณใกล้เคียงกันทุกสัปดาห์จึงสำคัญกว่าการงด อ่านเหตุผลละเอียดที่ วิตามินเคกับยาละลายลิ่มเลือด

คำแนะนำเรื่องวิตามินเคนี้เป็นของยาวาร์ฟาริน ถ้ากินยาต้านการแข็งตัวของเลือดชนิดอื่น ให้ถามเภสัชกรว่ามีข้อห้ามด้านอาหารหรือไม่

โรคหลอดเลือดสมองกินวิตามินอะไร มีหลักฐานไหม

ยังไม่มีวิตามินเม็ดที่การทดลองขนาดใหญ่พิสูจน์ว่าลดสโตรก และบางตัวต้องระวัง

• •วิตามินอี: การทดลอง HOPE (วิตามินอี 400 IU ต่อวัน ราว 4.5 ปี) ไม่พบผลต่อเหตุการณ์หัวใจและหลอดเลือด ส่วน Physicians' Health Study II (400 IU วันเว้นวัน 8 ปี) พบสโตรกชนิดเลือดออกมากขึ้น (HR 1.74)
• •วิตามินซี: Physicians' Health Study II ให้วิตามินซีวันละ 500 มิลลิกรัมนานราว 8 ปี ไม่พบว่าเหตุการณ์หัวใจและหลอดเลือดลดลง
• •วิตามินอีขนาดสูงกับยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด Linus Pauling Institute ระบุว่าอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก

ถ้าแพทย์ตรวจพบว่าขาดวิตามินตัวใด แพทย์จะสั่งให้เอง ก่อนซื้อวิตามินกินเองให้ถามแพทย์หรือเภสัชกร

ห้ามกินยาหรือสมุนไพรอะไรเอง

ผู้ป่วยหลังสโตรกส่วนใหญ่กินยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด ซึ่งมีปฏิกิริยากับยาและสมุนไพรหลายตัว

• •ข้อมูลยาวาร์ฟารินของ MedlinePlus ระบุว่าแอสไพรินและยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เช่น ไอบูโพรเฟน นาพรอกเซน อาจมีปฏิกิริยากับวาร์ฟาริน
• •สมุนไพรและอาหารเสริมที่ระบุไว้ ได้แก่ โคเอนไซม์คิวเทน เอ็กไคนาเชีย กระเทียม แปะก๊วย โสม โกลเดนซีล และเซนต์จอห์นเวิร์ต
• •แนวทางความดันโลหิตสูงของไทยเตือนว่ายาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs และสมุนไพรบางชนิด เช่น ชะเอมเทศ ทำให้ความดันสูงขึ้นได้

ก่อนซื้อยา สมุนไพร หรืออาหารเสริมใด ๆ ให้ถามเภสัชกรพร้อมบอกชื่อยาที่กินอยู่ อ่าน อาหารเสริมที่ต้องระวังเมื่อกินยาละลายลิ่มเลือด

ผู้ดูแลจัดอาหารอย่างไร และความเชื่อที่พบบ่อย

• •ปรุงแยก ทำอาหารจืดก่อน แล้วค่อยให้สมาชิกคนอื่นเติมเครื่องปรุงในจานตัวเอง
• •ไม่วางขวดน้ำปลา ซอส และผงปรุงรสไว้บนโต๊ะ
• •ทำอาหารชุดเดียวกันทั้งบ้าน ทั้งครอบครัวได้ประโยชน์ และผู้ป่วยไม่รู้สึกถูกแยก
• •ผู้ป่วยติดเตียงหรือช่วยตัวเองได้น้อย ดูเรื่องท่าทางขณะกินและการดูแลอื่นที่ การดูแลผู้สูงอายุติดเตียง

ได้ยินว่าห้ามกินไข่เลย จริงไหม ไม่จริงทั้งหมด รพ.รามาธิบดี อธิบายว่าคำแนะนำทั่วไปคือไม่เกินวันละ 1 ฟอง ส่วนผู้ที่มีไขมันสูง เบาหวาน หรือโรคหัวใจ ให้ทำตามที่แพทย์กำหนด

ได้ยินว่ากินยาวาร์ฟารินต้องเลิกกินผัก จริงไหม ไม่จริง สิ่งสำคัญคือกินปริมาณสม่ำเสมอ ไม่ใช่งด

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. วันละ 1 แคปซูล ดื่มน้ำตามมาก ๆ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ) ฉลากระบุส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูล ได้แก่ น้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

แคปซูลน้ำมันไม่ใช่การเปลี่ยนน้ำมันในครัว น้ำมันรวม 3 ชนิดในแคปซูลมีราวครึ่งกรัม ขณะที่งานวิจัยเรื่องน้ำมันกับไขมันในเลือดใช้น้ำมันปรุงอาหารทั้งวันหลายสิบกรัม เทียบรายละเอียดได้ที่ น้ำมันแคปซูลต่างจากน้ำมันขวดในครัวอย่างไร

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — มีงานรวมผลการทดลองในคนว่า เมื่อใช้เป็นน้ำมันหลักในอาหารแทนไขมันชนิดอื่น LDL ลดลงเฉลี่ยราว 6 มก./ดล. แต่ไม่เปลี่ยน HDL และไตรกลีเซอไรด์ ปริมาณที่ศึกษาคือน้ำมันที่ใช้ปรุงอาหารทั้งวัน (หลายสิบกรัม) ส่วนในแคปซูลมี 200 มิลลิกรัม
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานที่ใหญ่ที่สุดคือ PREDIMED ในสเปน ซึ่งให้ผู้มีความเสี่ยงสูงกินอาหารเมดิเตอร์เรเนียนร่วมกับน้ำมันมะกอกบริสุทธิ์อย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะ เป็นการเปลี่ยนรูปแบบอาหารทั้งหมด ในแคปซูลมี 200 มิลลิกรัม (0.2 กรัม) ซึ่งน้อยกว่าปริมาณในงานวิจัยหลายร้อยเท่า ฉลากไม่ได้ระบุว่าเป็นน้ำมันมะกอกเกรดใด
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — มีงานวิจัยในคน รวมถึงงานของคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ที่ให้ผู้มีไขมันสูงใช้น้ำมันรำข้าววันละ 30 มิลลิลิตรปรุงอาหาร 3 มื้อ นาน 4 สัปดาห์ แล้ว LDL ลดลงมากกว่ากลุ่มที่ใช้น้ำมันถั่วเหลือง ในแคปซูลมี 109 มิลลิกรัม ซึ่งน้อยกว่าปริมาณในงานวิจัยหลายร้อยเท่า

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ลดโอกาสเป็นสโตรกซ้ำ

ข้อควรระวัง: ผลิตภัณฑ์มีวิตามินอี ซึ่งในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน หรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากขนาดหลายร้อยมิลลิกรัมขึ้นไป และการทดลอง Physicians' Health Study II (วิตามินอี 400 IU วันเว้นวัน) พบสโตรกชนิดเลือดออกมากขึ้น ผู้ป่วยหลังสโตรกส่วนใหญ่ใช้ยากลุ่มนี้ จึงต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่ม และห้ามหยุดยาเหล่านี้เอง ผลิตภัณฑ์ยังมีแอล-อาร์จินีน ซึ่งงานวิจัย VINTAGE MI ในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย (วันละ 9 กรัม) พบผู้เสียชีวิต 6 รายในกลุ่มอาร์จินีน เทียบกับ 0 รายในกลุ่มยาหลอก จนต้องยุติการศึกษาก่อนกำหนด ผู้ที่เคยหัวใจวายจึงควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที