มือชาข้างเดียว ชาครึ่งซีก เป็นสัญญาณหลอดเลือดสมองไหม

คำตอบสั้น: มือชาข้างเดียวส่วนใหญ่เกิดจากเส้นประสาทถูกกดทับ เช่น พังผืดรัดข้อมือหรือกระดูกคอทับเส้นประสาท ซึ่งมักค่อยเป็นค่อยไป แต่ ชาครึ่งซีกที่เกิดขึ้นทันที เช่น ชาใบหน้า แขน และขาซีกเดียวกัน อาจเป็นสัญญาณหลอดเลือดสมองหรือสโตรกเตือน แม้จะไม่อ่อนแรง และแม้จะหายเองในไม่กี่นาที ต้องโทร 1669 ทันที

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •MedlinePlus ระบุว่าชาหรือเป็นเหน็บซีกเดียวเป็นอาการหนึ่งของทั้งสโตรกและสโตรกเตือน (TIA)
• •ชาครึ่งซีกที่มาทันที ร่วมกับหรือไม่ร่วมกับอาการอื่น ให้โทร 1669 อย่ารอดู
• •อาการ TIA มักอยู่ไม่กี่นาทีถึง 1–2 ชั่วโมงแล้วหายเอง แต่บางคนจะเป็นสโตรกตามมาภายใน 3 เดือน และครึ่งหนึ่งเกิดใน 48 ชั่วโมงแรก
• •ชาที่นิ้วโป้ง นิ้วชี้ นิ้วกลาง มักเกี่ยวกับเส้นประสาทที่ข้อมือ ส่วนชาที่ปลายเท้าทั้งสองข้างแล้วลามขึ้นช้า ๆ มักเกี่ยวกับเบาหวาน
• •ไขมันในเลือดสูงมักไม่มีอาการ ไม่ได้ทำให้มือชาโดยตรง

ชาครึ่งซีกทันทีต่างจากมือชาเพราะเส้นประสาทถูกกดทับอย่างไร

ให้ดูสองอย่าง คือ มาเร็วแค่ไหน และชาเป็นบริเวณกว้างแค่ไหน

ชาจากสโตรก

• •มาทันที แพทย์ศิริราชอธิบายว่าอาการของโรคหลอดเลือดสมองเกิดขึ้นทันทีทันใด ไม่ใช่ค่อยเป็นค่อยไปเป็นวันหรือเป็นเดือน
• •เป็นซีกเดียวของร่างกาย MedlinePlus ระบุอาการชาหรือเป็นเหน็บซีกเดียว และอาการอ่อนแรงของใบหน้า แขน หรือขา มักเป็นข้างเดียว
• •อาจมีอาการอื่นร่วม เช่น ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ตามัว เดินเซ แต่ไม่จำเป็นต้องมีครบ

ชาจากเส้นประสาทถูกกดทับ

• •ค่อย ๆ เป็น หรือเป็น ๆ หาย ๆ ตามท่าทาง รพ.รามาธิบดี อธิบายว่าการอยู่ในท่าเดิมนาน ๆ การใช้ข้อมือซ้ำ ๆ เช่น ทำงานคอมพิวเตอร์ และพังผืดรัดข้อมือ ทำให้เส้นประสาทถูกกด
• •จำกัดเฉพาะบางนิ้วหรือบางแนว MedlinePlus อธิบายว่าพังผืดรัดข้อมือ (carpal tunnel syndrome) ทำให้ชาที่ฝ่ามือ นิ้วโป้ง นิ้วชี้ นิ้วกลาง และครึ่งนิ้วนางฝั่งนิ้วโป้ง เป็นได้ข้างเดียวหรือสองข้าง
• •กระดูกคอหรือหมอนรองกระดูกคอทับเส้นประสาท รพ.รามาธิบดี อธิบายว่าชาจะร้าวลงมาจากคอ อาจมีปวดคอร่วมด้วย

ถ้าไม่แน่ใจว่าเป็นแบบไหน ให้ถือว่าเป็นสโตรกไว้ก่อน เพราะการไปโรงพยาบาลแล้วไม่ใช่ ดีกว่าการรอแล้วเสียโอกาสรักษา

ชาครึ่งซีกแต่ไม่อ่อนแรง ยังเป็นสโตรกได้ไหม

ได้ NHLBI ระบุสัญญาณของสโตรกและสโตรกเตือนว่า "ชาหรืออ่อนแรงทันที โดยเฉพาะซีกเดียวของร่างกาย" คือชาอย่างเดียวก็นับ และ MedlinePlus จัดอาการชาหรือเป็นเหน็บซีกเดียวไว้เป็นอาการหนึ่งของสโตรกเตือน (TIA) โดยไม่จำเป็นต้องอ่อนแรง

ประโยคค้นหาอย่าง "ชาครึ่งซีกแต่ไม่อ่อนแรง" จึงไม่ใช่เหตุผลให้รอ ชาครึ่งซีกที่มาทันทีเพียงอาการเดียวก็ต้องโทร 1669

ชาแล้วหายเองในไม่กี่นาที (สโตรกเตือน หรือ TIA) อันตรายอย่างไร

อาการที่หายเองคือสัญญาณเตือนที่สำคัญที่สุดอย่างหนึ่ง MedlinePlus อธิบายว่า TIA เกิดเมื่อเลือดไปเลี้ยงสมองบางส่วนหยุดชั่วคราว อาการคล้ายสโตรก เกิดขึ้นทันทีและมักอยู่ไม่กี่นาทีถึง 1–2 ชั่วโมงแล้วหายไป (นานได้ถึง 24 ชั่วโมง)

• •บางคนที่เป็น TIA จะเป็นสโตรกภายใน 3 เดือน และครึ่งหนึ่งของสโตรกเหล่านั้นเกิดใน 48 ชั่วโมงหลัง TIA
• •MedlinePlus ระบุว่า TIA เป็นภาวะฉุกเฉิน ต้องโทรเรียกรถพยาบาลทันที และอย่าเพิกเฉยเพียงเพราะอาการหายไปแล้ว
• •ที่โรงพยาบาล แพทย์จะหาต้นเหตุ เช่น หลอดเลือดที่คอตีบ หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะ แล้วให้ยาที่เหมาะสม

อ่านวิธีสังเกตอาการอื่นตามหลัก FAST ได้ที่ สัญญาณเตือนและหลัก FAST

มือชาข้างเดียวตอนตื่นนอนเกิดจากอะไร

ส่วนใหญ่เกิดจากท่านอนกดทับแขนหรือข้อมือ MedlinePlus ระบุว่าการอยู่ในท่าเดียวนาน ๆ ทำให้ชาได้ อาการแบบนี้มักดีขึ้นเมื่อขยับแขน และเป็นเฉพาะมือหรือแขนข้างที่ถูกทับ ถ้าตื่นมาชาที่นิ้วโป้ง นิ้วชี้ นิ้วกลางบ่อย ๆ ควรนัดพบแพทย์เพื่อตรวจเรื่องพังผืดรัดข้อมือ

แต่ถ้าตื่นมาแล้วชาหรืออ่อนแรงทั้งซีก ปากเบี้ยว หรือพูดไม่ชัด ข้อใดข้อหนึ่ง ให้โทร 1669 ทันที บทความ สัญญาณเตือนและหลัก FAST อธิบายวิธีนับเวลาเมื่อพบอาการตอนตื่นนอน

มือเท้าชาสองข้างจากเบาหวานหรือขาดวิตามินบี 12 ต่างกันอย่างไร

ชาสองข้างที่ค่อย ๆ เป็นมานาน มักเป็นปลายประสาทเสื่อม ไม่ใช่สโตรก แต่ต้องหาสาเหตุ

• •เบาหวาน MedlinePlus อธิบายว่าเส้นประสาทที่เท้าและขาได้รับผลกระทบบ่อยที่สุด อาการมักเริ่มที่นิ้วเท้าและเท้า เป็นเหน็บ แสบร้อน หรือปวดลึก ค่อย ๆ เป็นมากขึ้นตลอดหลายปี และต่อมาอาจลามถึงนิ้วมือและมือ
• •ขาดวิตามินบี รพ.รามาธิบดีระบุว่าการขาดวิตามินบี 1 บี 6 และบี 12 ทำให้ชาได้ อ่านสาเหตุและการตรวจได้ที่ ขาดวิตามินบี 12
• •ไทรอยด์ทำงานผิดปกติ รพ.รามาธิบดีระบุว่าทำให้เกิดแรงกดในข้อมือเพิ่มขึ้นได้

MedlinePlus อธิบายว่าเมื่อเส้นประสาทเสียหายมาก อาจไม่รู้สึกถึงแผล ตุ่มพอง หรือความร้อนเย็น ผู้ที่เท้าชาจากเบาหวานจึงควรสังเกตเท้าตัวเองและบอกแพทย์เมื่อพบแผล

ไขมันในเลือดสูงทำให้ชาได้ไหม

ไขมันในเลือดสูงเองมักไม่มีอาการ MedlinePlus ระบุว่าคอเลสเตอรอลสูงมักไม่มีอาการหรือสัญญาณเตือน จึงไม่ได้ทำให้มือชาโดยตรง

ความเกี่ยวข้องที่แท้จริงคือ ไขมันสูงเป็นปัจจัยเสี่ยงของหลอดเลือดแดงแข็ง ซึ่งนำไปสู่หลอดเลือดสมองตีบได้ ถ้าวันหนึ่งชาครึ่งซีกขึ้นมาทันที นั่นคืออาการของสโตรก ไม่ใช่อาการของไขมันสูง อ่านเพิ่มที่ ไขมันในเลือดสูงมีอาการไหม

เวียนหัวร่วมกับชา อันตรายไหม

อันตรายถ้ามาทันที ตามหลัก B.E.F.A.S.T. ของกรมควบคุมโรค ตัว B คืออาการเวียนหัว เดินเซ ทรงตัวไม่ได้ ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนของสโตรกได้ MedlinePlus ระบุว่าถ้าชาร่วมกับเดินลำบาก พูดไม่ชัด การมองเห็นเปลี่ยน หรืออ่อนแรง ต้องไปฉุกเฉิน

ส่วนเวียนหัวเวลาลุกยืนเร็ว ๆ แล้วหายเมื่อนั่งพัก มักเกี่ยวกับความดันต่ำหรือยา ไม่ใช่สโตรก อ่านวิธีแยกที่ เวียนหัวเพราะความดันสูงหรือต่ำ

ต้องไปโรงพยาบาลเมื่อไร ควรพบแพทย์แผนกไหน

มีอาการข้อใดข้อหนึ่ง โทร 1669 ทันที

• •ชาหรืออ่อนแรงที่ใบหน้า แขน หรือขา ซีกใดซีกหนึ่ง ที่เกิดขึ้นทันที
• •ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด พูดไม่ออก หรือฟังไม่เข้าใจ
• •ตามัว มองเห็นภาพซ้อนทันที
• •เวียนหัว เดินเซ ทรงตัวไม่ได้ทันที
• •ปวดศีรษะรุนแรงทันที
• •ชาที่เกิดตามหลังการบาดเจ็บที่ศีรษะ คอ หรือหลัง หรือชาร่วมกับกลั้นปัสสาวะอุจจาระไม่ได้ (MedlinePlus และ รพ.รามาธิบดี จัดเป็นอาการที่ต้องไปฉุกเฉิน)

กรมควบคุมโรคย้ำให้ถึงโรงพยาบาลภายใน 4 ชั่วโมง 30 นาทีหลังเริ่มมีอาการ ส่วนแขนขาอ่อนแรงครึ่งซีกหรือพูดไม่ชัด เข้าเกณฑ์ผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤตตามสิทธิ UCEP

ไม่ฉุกเฉิน แต่ควรนัดพบแพทย์

• •ชาบางนิ้วที่เป็น ๆ หาย ๆ หรือเป็นมากขึ้นเรื่อย ๆ
• •ชาร่วมกับปวดคอ (แต่ถ้าปวดคอ บ่า แขน หรือหน้าอกอย่างรุนแรงร่วมกับชา รพ.รามาธิบดีจัดเป็นสัญญาณที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที)
• •ชาปลายเท้าสองข้างในคนที่เป็นเบาหวาน
• •ชาโดยไม่รู้สาเหตุ

ถ้าไม่แน่ใจว่าควรไปแผนกไหน ให้ถามที่จุดคัดกรองของโรงพยาบาล หรือเริ่มจากแพทย์ที่ดูแลโรคประจำตัวอยู่ แพทย์จะตรวจหาสาเหตุและส่งต่อเมื่อจำเป็น ก่อนไปให้จดไว้ว่าชาตรงไหน เริ่มเมื่อไร เป็นนานเท่าไร และมีอะไรทำให้ดีขึ้นหรือแย่ลง เพราะ MedlinePlus ระบุว่าแพทย์จะถามเรื่องเหล่านี้ ดูวิธีเตรียมตัวได้ที่ เตรียมตัวก่อนพาผู้สูงอายุไปหาหมอ

ความเชื่อที่พบบ่อย

ได้ยินว่าชาเดี๋ยวก็หาย นวดหรือสะบัดมือเอาก็ได้ จริงไหม ถ้าชาจากท่าทาง ขยับแล้วหายก็เป็นไปได้ แต่ถ้าชาครึ่งซีกที่มาทันที การนวดหรือรอให้หายทำให้เสียเวลารักษา MedlinePlus ย้ำว่าอย่าเพิกเฉยแม้อาการจะหายไปเอง

ได้ยินว่าความดันสูงทำให้มือชา จริงไหม ความดันสูงมักไม่มีอาการ แต่เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของสโตรก ซึ่งเป็นต้นเหตุของชาครึ่งซีก อ่าน ความดันสูงทำลายอวัยวะใดบ้าง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. วันละ 1 แคปซูล ดื่มน้ำตามมาก ๆ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ) ฉลากระบุส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูล ได้แก่ น้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

อาการชาไม่ว่าแบบใด ไม่ใช่เรื่องที่ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารช่วยตัดสินได้ ชาครึ่งซีกทันทีต้องโทร 1669 ส่วนชาเรื้อรังต้องหาสาเหตุกับแพทย์ ส่วนประกอบหลักของผลิตภัณฑ์เป็นน้ำมันพืช ซึ่งงานวิจัยเกี่ยวกับไขมันในเลือด ไม่ใช่เรื่องเส้นประสาท

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — มีงานรวมผลการทดลองในคนว่า เมื่อใช้เป็นน้ำมันหลักในอาหารแทนไขมันชนิดอื่น LDL ลดลงเฉลี่ยราว 6 มก./ดล. แต่ไม่เปลี่ยน HDL และไตรกลีเซอไรด์ ปริมาณที่ศึกษาคือน้ำมันที่ใช้ปรุงอาหารทั้งวัน (หลายสิบกรัม) ส่วนในแคปซูลมี 200 มิลลิกรัม
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานที่ใหญ่ที่สุดคือ PREDIMED ในสเปน ซึ่งให้ผู้มีความเสี่ยงสูงกินอาหารเมดิเตอร์เรเนียนร่วมกับน้ำมันมะกอกบริสุทธิ์อย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะ ในแคปซูลมี 200 มิลลิกรัม (0.2 กรัม) ซึ่งน้อยกว่าปริมาณในงานวิจัยหลายร้อยเท่า ฉลากไม่ได้ระบุว่าเป็นน้ำมันมะกอกเกรดใด
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — มีงานวิจัยในคน รวมถึงงานของคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ที่ให้ผู้มีไขมันสูงใช้น้ำมันรำข้าววันละ 30 มิลลิลิตรปรุงอาหาร 3 มื้อ นาน 4 สัปดาห์ แล้ว LDL ลดลงมากกว่ากลุ่มที่ใช้น้ำมันถั่วเหลือง ในแคปซูลมี 109 มิลลิกรัม ซึ่งน้อยกว่าปริมาณในงานวิจัยหลายร้อยเท่า

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้อาการชาดีขึ้นหรือลดโอกาสเกิดสโตรก ผลิตภัณฑ์ไม่มีวิตามินบี 12 จึงไม่เกี่ยวกับการชาจากขาดวิตามินบี

ข้อควรระวัง: ผลิตภัณฑ์มีวิตามินอี ซึ่งในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน หรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากขนาดหลายร้อยมิลลิกรัมขึ้นไป และการทดลอง Physicians' Health Study II (วิตามินอี 400 IU วันเว้นวัน) พบสโตรกชนิดเลือดออกมากขึ้น ผู้ใช้ยากลุ่มนี้ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่ม และห้ามหยุดยาเหล่านี้เอง ผลิตภัณฑ์ยังมีแอล-อาร์จินีน ซึ่งงานวิจัย VINTAGE MI ในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย (วันละ 9 กรัม) พบผู้เสียชีวิต 6 รายในกลุ่มอาร์จินีน เทียบกับ 0 รายในกลุ่มยาหลอก จนต้องยุติการศึกษาก่อนกำหนด ผู้ที่เคยหัวใจวายจึงควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที