ความดันสูง ไขมันสูง เบาหวาน ทำไมมักมาด้วยกัน ดูแลพร้อมกันอย่างไร

คำตอบสั้น: สามโรคนี้มักมาด้วยกันเพราะ มีรากเดียวกัน คือน้ำหนักเกินโดยเฉพาะอ้วนลงพุง การกินเกิน และขยับตัวน้อย เมื่อมีหลายความผิดปกติพร้อมกัน แพทย์เรียกว่าภาวะเมตาบอลิกซินโดรม (อ้วนลงพุง) ซึ่งเพิ่มโอกาสโรคหัวใจ เบาหวาน และสโตรก แต่ละโรคมีเป้าหมายของตัวเอง จึงมักต้องใช้ยาหลายตัว การคุมแค่โรคเดียวไม่พอ ข่าวดีคืออาหารแบบเดียวกัน คือลดเค็ม ลดหวาน ลดไขมันอิ่มตัว เพิ่มผัก และออกกำลังกาย ช่วยทั้งสามโรคพร้อมกัน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •MedlinePlus นิยามเมตาบอลิกซินโดรมว่ามีความผิดปกติตั้งแต่ 3 ใน 5 ข้อ ได้แก่ รอบเอวเกิน ไตรกลีเซอไรด์สูง HDL ต่ำ ความดันสูง และน้ำตาลขณะอดอาหารสูง
• •แนวทางความดันโลหิตสูงของไทย พ.ศ. 2567 แนะนำรอบเอวผู้ชายต่ำกว่า 90 ซม. ผู้หญิงต่ำกว่า 80 ซม.
• •ผู้ใหญ่ที่เป็นเบาหวานมีโอกาสเป็นโรคหัวใจหรือสโตรกเกือบ 2 เท่า และมีโอกาสมีความดันสูงหรือไขมันสูงร่วมด้วยมากกว่าคนทั่วไป (NIDDK)
• •กลุ่มอาการนี้ยังเพิ่มโอกาสไขมันพอกตับ ซึ่งมักไม่มีอาการ
• •ความดันตั้งแต่ 180/110 มม.ปรอท กรมควบคุมโรคให้พบแพทย์ฉุกเฉิน

ทำไมความดันสูง ไขมันสูง และเบาหวานมักมาด้วยกัน

เพราะทั้งสามโรคมีปัจจัยเสี่ยงร่วมกัน MedlinePlus ระบุว่าน้ำหนักเกินหรืออ้วนทำให้คอเลสเตอรอลสูงขึ้น และ NHLBI จัดเบาหวานกับภาวะอ้วนไว้ในรายชื่อโรคที่เกี่ยวกับไขมันผิดปกติ

ในชีวิตคนไทยวัย 40 ขึ้นไป ภาพที่พบบ่อยคือ งานนั่งโต๊ะ กินข้าวมันไก่ตอนเที่ยง ชานมไข่มุกตอนบ่าย ส้มตำปูปลาร้ากับข้าวเหนียวตอนเย็น ทั้งพลังงานเกิน หวาน มัน และเค็มในวันเดียว พฤติกรรมชุดเดียวกันจึงดันทั้งน้ำตาล ไขมัน และความดันขึ้นพร้อมกัน

ภาวะอ้วนลงพุง (เมตาบอลิกซินโดรม) คืออะไร รอบเอวเท่าไรถึงเสี่ยง

MedlinePlus อธิบายว่าเมตาบอลิกซินโดรมคือ กลุ่มของปัจจัยเสี่ยงที่เพิ่มโอกาสโรคหัวใจ เบาหวาน และสโตรก จะเข้าเกณฑ์เมื่อมีอย่างน้อย 3 ใน 5 ข้อนี้

1. 1รอบเอวใหญ่
2. 2ไตรกลีเซอไรด์ตั้งแต่ 150 มก./ดล.
3. 3HDL (ไขมันดี) ต่ำกว่า 40 มก./ดล. ในผู้ชาย หรือต่ำกว่า 50 มก./ดล. ในผู้หญิง
4. 4ความดันตั้งแต่ 130/85 มม.ปรอท
5. 5น้ำตาลขณะอดอาหารตั้งแต่ 100 มก./ดล.

เรื่องรอบเอว เกณฑ์ใน MedlinePlus เป็นของคนอเมริกัน (ผู้ชาย 40 นิ้ว ผู้หญิง 35 นิ้วขึ้นไป) สำหรับคนไทย แนวทางเวชปฏิบัติเรื่องความดันโลหิตสูง พ.ศ. 2567 ของสมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย แนะนำให้รักษา รอบเอวผู้ชายต่ำกว่า 90 ซม. ผู้หญิงต่ำกว่า 80 ซม. และดัชนีมวลกาย 18.5–22.9

ไขมันสูงทำให้ความดันสูงได้ไหม

แหล่งข้อมูลที่ตรวจแล้วไม่ได้ระบุว่าไขมันสูงเป็นสาเหตุโดยตรงของความดันสูง ทั้งสองเป็นปัจจัยเสี่ยงแยกกัน แต่พบร่วมกันบ่อยเพราะมีต้นเหตุเดียวกัน คืออ้วน กินเกิน และขยับตัวน้อย

สิ่งที่ชัดเจนคือ ทั้งสองทำร้ายหลอดเลือดเหมือนกัน NIDDK ระบุว่าความดันสูงทำให้หัวใจทำงานหนักเกินไป อาจทำให้เกิดหัวใจวายหรือสโตรก และทำลายไตและตา ส่วน LDL ที่สูงสะสมเป็นคราบในผนังหลอดเลือด เมื่อมีทั้งสองอย่าง หลอดเลือดจึงถูกทำร้ายจากหลายทาง อ่านต่อที่ ความดันโลหิตสูงคืออะไร

เบาหวานทำให้ไขมันในเลือดสูงอย่างไร

เบาหวานที่คุมไม่ดีดันไตรกลีเซอไรด์ขึ้น MedlinePlus ระบุว่าเบาหวานที่คุมไม่ได้เป็นสาเหตุหนึ่งของไตรกลีเซอไรด์สูง และ NIDDK ระบุว่าคนที่เป็นเบาหวานมีโอกาสมีความดันสูงหรือไขมันสูงร่วมด้วยมากกว่าคนทั่วไป

NIDDK ยังอธิบายว่าน้ำตาลในเลือดที่สูงทำลายหลอดเลือดและเส้นประสาทที่ควบคุมหัวใจ ผู้ใหญ่ที่เป็นเบาหวานจึงมีโอกาสเป็นโรคหัวใจหรือสโตรกเกือบ 2 เท่า และเป็นโรคหัวใจตั้งแต่อายุน้อยกว่าคนไม่เป็นเบาหวาน แนวทางไขมันของไทยจึงตั้งเป้า LDL ต่ำกว่า 100 มก./ดล. สำหรับผู้เป็นเบาหวานอายุ 40 ปีขึ้นไป และต่ำกว่า 70 มก./ดล. ถ้ามีปัจจัยเสี่ยงอื่นตั้งแต่ 2 ข้อ เช่น สูบบุหรี่ ความดันสูง หรือเป็นเบาหวานนานเกิน 10 ปี

ดูวิธีอ่านค่าน้ำตาลได้ที่ ค่าน้ำตาลและ HbA1c บอกอะไร และถ้าน้ำตาลเริ่มเกิน อ่านที่ ภาวะก่อนเบาหวาน

ไขมันพอกตับเกี่ยวข้องกับกลุ่มนี้อย่างไร

ไขมันพอกตับเป็นเหมือนสมาชิกคนที่สี่ของกลุ่มนี้ NIDDK ระบุว่าคนที่มีโอกาสเป็นไขมันพอกตับมากขึ้น คือคนที่มีน้ำหนักเกินหรืออ้วน ดื้ออินซูลินหรือเบาหวานชนิดที่ 2 ไขมันในเลือดผิดปกติ ความดันสูง และเมตาบอลิกซินโดรม ยิ่งมีหลายภาวะ ยิ่งมีโอกาสที่ตับจะอักเสบมากขึ้น

ไขมันพอกตับมักเป็นโรคเงียบที่แทบไม่มีอาการ บางคนอาจเหนื่อยง่ายหรือแน่นท้องด้านขวาบน คนที่มีความดัน ไขมัน หรือเบาหวาน จึงควรถามแพทย์ว่าควรตรวจตับด้วยไหม อ่านเพิ่มที่ ไขมันพอกตับคืออะไร

ทำไมหมอให้ยาหลายตัวพร้อมกัน คุมได้แค่โรคเดียวพอไหม

แต่ละโรคมีเป้าของตัวเอง และยาแต่ละตัวทำงานคนละจุด NIDDK ใช้หลัก ABCs สำหรับผู้เป็นเบาหวาน คือ

• •A ค่าน้ำตาลสะสม (A1C) ซึ่งบอกค่าน้ำตาลเฉลี่ยช่วง 3 เดือน
• •B ความดันโลหิต
• •C คอเลสเตอรอล
• •S เลิกบุหรี่

คุมน้ำตาลได้ดีแต่ปล่อยความดันหรือไขมันสูง หลอดเลือดก็ยังเสียหาย การคุมโรคเดียวจึงไม่พอ ยาความดันลดความดัน ยาลดไขมันลด LDL และยาเบาหวานคุมน้ำตาล ไม่มียาตัวไหนทำได้ทุกอย่าง

ห้ามลดจำนวนยาเอง แม้รู้สึกว่ากินเยอะ เภสัชกร รพ.รามาธิบดีเตือนว่าการหยุดยาความดันเองเมื่อค่าปกติแล้วเสี่ยงต่อสโตรกและหัวใจวาย ถ้าลืมกินยาให้กินทันทีที่นึกได้ แต่ห้ามกินเบิ้ล ถ้ากังวลเรื่องยาหลายตัว ให้นำยาทั้งหมดไปให้เภสัชกรหรือแพทย์ทบทวน

อาหารแบบไหนช่วยทั้งสามโรคพร้อมกัน

อาหารชุดเดียวช่วยได้ทั้งสามโรค หลักจากแหล่งไทยที่ตรวจแล้ว

1. 1จานสุขภาพ 2:1:1 กรมควบคุมโรคแนะนำ ผัก 2 ส่วน ข้าวหรือแป้ง 1 ส่วน โปรตีน 1 ส่วน แนวทางความดันของไทยแนะนำผักผลไม้อย่างน้อย 5 ส่วน (400 กรัม) ต่อวัน หรืออาหารแบบ DASH
2. 2ลดเค็ม โซเดียมไม่เกิน 2,000 มก. ต่อวันสำหรับคนทั่วไป และไม่เกิน 1,500 มก. สำหรับผู้ป่วยความดันสูง (กรมควบคุมโรค) โซเดียม 2,000 มก. เท่ากับเกลือ 1 ช้อนชา หรือน้ำปลา ซีอิ๊วขาวราว 3 ช้อนชา ดูรายละเอียดที่ โซเดียมวันละเท่าไหร่
3. 3ลดไขมันอิ่มตัว ไม่เกินร้อยละ 7 ของพลังงาน ใช้น้ำมันไม่อิ่มตัว เช่น น้ำมันมะกอก น้ำมันรำข้าว น้ำมันถั่วเหลือง และใช้น้ำมันรวมไม่เกิน 6 ช้อนชาต่อวัน (กรมอนามัย)
4. 4ลดน้ำตาล ไม่เกินร้อยละ 10 ของพลังงาน (แนวทางไขมันของไทย) ลดชาเย็น กาแฟเย็น น้ำอัดลม ขนมหวาน
5. 5ออกกำลังกาย ระดับปานกลาง 150 นาทีต่อสัปดาห์ และไม่หยุดเกิน 2 วันติดกัน
6. 6จำกัดแอลกอฮอล์ แนวทางความดันของไทยให้ผู้หญิงไม่เกิน 1 ดื่มมาตรฐานต่อวัน ผู้ชายไม่เกิน 2 และเลิกบุหรี่ (สายด่วนเลิกบุหรี่ 1600)

ผู้ที่ความดันตั้งแต่ 180/110 มม.ปรอท เจ็บหน้าอก หรือเบาหวานคุมไม่ได้ ต้องปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มออกกำลังกาย และผู้ป่วยไตต้องปรึกษาแพทย์ก่อนใช้เกลือทดแทนชนิดโพแทสเซียม

ได้ยินว่าคุมความดันได้แล้ว หยุดยาได้ จริงไหม

ไม่จริง เภสัชกร รพ.รามาธิบดี ระบุว่านี่เป็นความเชื่อผิดที่อันตราย ความดันที่ปกติเป็นเพราะยาออกฤทธิ์อยู่ การหยุดเองเสี่ยงต่อสโตรกและหัวใจวาย แนวทางของสมาคมความดันฯ ก็ระบุว่าไม่ให้ปรับยาเองจากผลวัดที่บ้าน ให้นำตัวเลขไปให้แพทย์ดู

ต้องตรวจอะไรเป็นประจำทุกปี

สำหรับคนที่มีโรคใดโรคหนึ่งในกลุ่มนี้ ควรคุยกับแพทย์ให้ครอบคลุม

• •ความดัน วัดที่บ้านด้วยเครื่องแบบพันแขน และนำผลไปให้แพทย์ เป้าที่บ้านทั่วไปต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท แต่แพทย์อาจตั้งต่างกันตามอายุและโรคร่วม
• •ไขมันในเลือด แนวทางไทยแนะนำให้ตรวจในผู้ที่อายุ 35 ปีขึ้นไป และในผู้เป็นเบาหวาน
• •น้ำตาลและค่าน้ำตาลสะสม (A1C) ตามที่แพทย์นัด
• •รอบเอวและน้ำหนัก วัดเองได้ทุกเดือน
• •ตับ ถามแพทย์ว่าควรตรวจไขมันพอกตับไหม

ดูรายการตรวจตามวัยได้ที่ ตรวจสุขภาพประจำปีตามช่วงอายุ และวิธีอ่านผลไขมันที่ ค่าไขมันในเลือดแต่ละตัวบอกอะไร

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที

กรมควบคุมโรคระบุว่าความดันตั้งแต่ 180/110 มม.ปรอท ต้องพบแพทย์ฉุกเฉิน อ่านวิธีรับมือที่ ความดันสูง 180 อันตรายไหม

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ไม่ต้องรอให้มีหลายอาการ

• •เจ็บแน่นหน้าอกรุนแรงเฉียบพลัน
• •หน้าเบี้ยว ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด
• •แขนขาอ่อนแรงหรือชาครึ่งซีก
• •หายใจหอบรุนแรง หมดสติ หรือซึม เหงื่อแตก ตัวเย็น

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่มักถูกถามคู่กับเรื่องความดันและไขมัน มีหลักฐานดังนี้

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — งานรวมผลการทดลองในคน 27 งานพบ LDL ลดลงเฉลี่ยราว 6.4 มก./ดล. เมื่อใช้เป็นน้ำมันหลักในอาหารทั้งวัน ซึ่งเป็นปริมาณหลายสิบกรัม
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานรวม 17 การทดลองไม่พบผลต่อความดันที่มีนัยสำคัญ และงานเรื่องค่าไขมันพบผลน้อยมาก งานที่พบประโยชน์ต่อหัวใจอย่าง PREDIMED ใช้น้ำมันมะกอกอย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะร่วมกับเปลี่ยนอาหารทั้งหมด
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานรวมผลของคณะแพทยศาสตร์ ม.เชียงใหม่ ในผู้มีภาวะเมตาบอลิกซินโดรม ใช้น้ำมันรำข้าววันละ 3.9–56 กรัม ผู้วิจัยระบุว่าหลักฐานราวครึ่งหนึ่งมีคุณภาพต่ำมาก และติดตามไม่เกิน 90 วัน ปริมาณที่ศึกษามากกว่าในแคปซูลหลายสิบถึงหลายร้อยเท่า
• •แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. — แอล-อาร์จินีนเป็นกรดอะมิโนที่มีงานรวมผลการทดลองในคนเรื่องความดัน ใช้ขนาดวันละ 4–24 กรัม และขนาดที่เริ่มเห็นผลคือราว 4 กรัมต่อวัน มากกว่าในแคปซูลอย่างน้อย 800 เท่า

ไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ความดัน ไขมัน หรือน้ำตาลเปลี่ยน และไม่ใช่ทางเลือกแทนยาที่แพทย์สั่งสำหรับโรคใดโรคหนึ่งในกลุ่มนี้

ข้อควรระวัง: งานวิจัย VINTAGE MI ให้แอล-อาร์จินีนวันละ 9 กรัมแก่ผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน พบผู้เสียชีวิต 6 รายในกลุ่มอาร์จินีน เทียบกับ 0 รายในกลุ่มยาหลอก จนต้องยุติงานก่อนกำหนด ผู้ที่เคยหัวใจวายจึงควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีอาร์จินีน ส่วนวิตามินอีในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด ฉลากระบุให้ผู้ใช้ยาประจำตัวปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร และเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ฉลากให้ดื่มน้ำตามมาก ๆ ยกเว้นผู้ที่แพทย์ให้จำกัดน้ำ

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที