สโตรกเป็นซ้ำได้ไหม หลังหลอดเลือดสมองตีบต้องปฏิบัติตัวอย่างไร

คำตอบสั้น: สโตรกเป็นซ้ำได้ และ MedlinePlus ระบุว่าความเสี่ยงสูงสุดอยู่ในช่วงหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนหลังเป็นครั้งแรก แพทย์ศิริราชอธิบายว่าคนที่เคยเป็นแล้วต้องดูแลต่อเนื่องไปตลอดชีวิต หัวใจสำคัญคือกินยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือดตามสั่งโดยไม่หยุดเอง คุมความดัน ไขมัน น้ำตาล เลิกบุหรี่ ทำกายภาพบำบัด และ จำสัญญาณเตือน เห็นอาการข้อใดข้อหนึ่งให้โทร 1669 ทันที

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ความเสี่ยงสโตรกซ้ำสูงที่สุดในช่วงสัปดาห์ถึงเดือนแรก แล้วค่อย ๆ ลดลง
• •หลังสโตรกเตือน (TIA) บางคนเป็นสโตรกภายใน 3 เดือน และครึ่งหนึ่งเกิดใน 48 ชั่วโมงแรก
• •MedlinePlus ย้ำว่าห้ามหยุดยาต้านเกล็ดเลือดและยาต้านการแข็งตัวของเลือดเอง
• •เป้าความดันที่วัดเองที่บ้านสำหรับผู้เคยเป็นสโตรกตามแนวทางไทยคือต่ำกว่า 135/85 มม.ปรอท ส่วน LDL ของผู้ที่สมองขาดเลือดจากหลอดเลือดแดงแข็งคือต่ำกว่า 70 มก./ดล.
• •การฟื้นตัวใช้เวลาเป็นสัปดาห์ เดือน หรือเป็นปี ขึ้นกับความรุนแรง

สโตรกเป็นซ้ำได้ไหม ช่วงไหนเสี่ยงที่สุด

เป็นซ้ำได้ เพราะต้นเหตุเดิมยังอยู่ หลอดเลือดที่แข็งและแคบ ความดันสูง หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะ ไม่ได้หายไปพร้อมกับอาการอ่อนแรง

• •MedlinePlus ระบุว่าความเสี่ยงการเป็นสโตรกครั้งที่สองสูงที่สุดในช่วงหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนหลังครั้งแรก แล้วค่อย ๆ ลดลง
• •สำหรับสโตรกเตือน (TIA) ซึ่งอาการหายไปเอง MedlinePlus ระบุว่าบางคนจะเป็นสโตรกภายใน 3 เดือน และครึ่งหนึ่งของสโตรกเหล่านี้เกิดใน 48 ชั่วโมงหลัง TIA
• •NHLBI จัดให้การเคยเป็นสโตรกมาก่อนเป็นปัจจัยเสี่ยงอย่างหนึ่ง

แพทย์ศิริราชอธิบายว่า เมื่อเคยเป็นอัมพฤกษ์หรืออัมพาตแล้ว แพทย์มักรักษาต่อเนื่องตลอดชีวิต เพื่อคุมปัจจัยเสี่ยงไม่ให้หลอดเลือดตีบมากขึ้นหรือเกิดซ้ำ

หลอดเลือดสมองตีบหายไหม ฟื้นตัวได้แค่ไหน

สมองส่วนที่เสียหายแล้วไม่กลับมาเหมือนเดิม 100% แต่การทำงานของร่างกายฟื้นได้มากน้อยตามความรุนแรงและการฝึก

• •NHLBI ระบุว่าการฟื้นตัวอาจใช้เวลาเป็นสัปดาห์ เดือน หรือแม้แต่เป็นปี และมักต้องทำงานร่วมกับนักกายภาพบำบัด นักกิจกรรมบำบัด และนักแก้ไขการพูด
• •แพทย์ศิริราชอธิบายว่าคนที่เป็นน้อยอาจกลับมาเดินได้เหมือนเดิม ส่วนคนที่เป็นมาก เป้าหมายคือฝึกใช้มืออีกข้างทำกิจวัตรเอง เช่น ตักข้าว ล้างหน้า แปรงฟัน
• •ภาวะซึมเศร้าพบบ่อยหลังเป็นอัมพฤกษ์อัมพาต NHLBI ระบุว่าอารมณ์อาจเปลี่ยนเร็ว รู้สึกกลัว กังวล หรือซึมเศร้า และการรักษามีให้ ถ้าผู้ป่วยเศร้าซึม ไม่อยากทำอะไร ให้บอกแพทย์

เป้าหมายความดัน ไขมัน น้ำตาล หลังสโตรกคือเท่าไร

ตัวเลขด้านล่างเป็นเป้าทั่วไปตามแนวทางไทย แพทย์อาจตั้งเป้าต่างจากนี้ตามความเสี่ยงของแต่ละคน

• •ความดันที่วัดเองที่บ้าน แนวทางของสมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2567 ตั้งเป้าต่ำกว่า 135/85 มม.ปรอท สำหรับผู้ที่เคยเป็นสโตรกหรืออายุ 65–79 ปี แนวทางเดียวกันย้ำว่าห้ามปรับยาเองจากผลวัดที่บ้าน ให้จดค่าไปให้แพทย์ดู
• •LDL (ไขมันตัวร้าย) แนวทางของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 ตั้งเป้าต่ำกว่า 70 มก./ดล. สำหรับผู้ที่สมองขาดเลือดจากหลอดเลือดแดงแข็งตีบ
• •น้ำตาลในเลือด ผู้ที่เป็นเบาหวานร่วมด้วย ให้คุมตามเป้าที่แพทย์ผู้ดูแลกำหนด

อ่านเพิ่มเรื่องการตั้งเป้า LDL ได้ที่ LDL ควรต่ำกว่าเท่าไหร่

ทำไมต้องกินยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาละลายลิ่มเลือดต่อเนื่อง

ยาเหล่านี้ช่วยไม่ให้เลือดจับตัวเป็นลิ่มไปอุดหลอดเลือดสมองซ้ำ MedlinePlus อธิบายว่ายาต้านเกล็ดเลือด เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล ช่วยไม่ให้เลือดแข็งตัว และบางคนได้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน หรือยากลุ่มใหม่ที่กินทางปาก

MedlinePlus เขียนไว้ชัดว่าห้ามหยุดยาเหล่านี้เอง ถ้ามีปัญหา เช่น เลือดออกตามไรฟัน ฟกช้ำง่าย อุจจาระดำ หรือต้องถอนฟันหรือผ่าตัด ให้ติดต่อแพทย์ผู้สั่งยา ไม่ใช่หยุดยาเองที่บ้าน

ผู้ที่กินวาร์ฟารินต้องตรวจเลือดตามนัดเพิ่ม และระวังเรื่องผักใบเขียว อ่านต่อที่ หลอดเลือดสมองตีบห้ามกินอะไร

ยาลดไขมันกลุ่มสแตตินก็เป็นยาที่ผู้ป่วยหลายคนต้องกินต่อเนื่อง ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ สรุปว่าในผู้ที่เป็นโรคหัวใจและหลอดเลือดแล้ว สแตตินลดการเสียชีวิตจากทุกสาเหตุได้ 18–30%

หลอดเลือดสมองตีบนวดได้ไหม กายภาพบำบัดสำคัญอย่างไร

กายภาพบำบัดคือหัวใจของการฟื้นฟู แพทย์ศิริราชอธิบายว่าเมื่ออาการคงที่ แพทย์จะเริ่มกายภาพบำบัด และญาติควรเรียนวิธีทำกายภาพจากนักกายภาพบำบัดที่โรงพยาบาลไปทำต่อที่บ้าน พร้อมให้ผู้ป่วยทำสิ่งที่ทำได้เองให้มากที่สุด เพื่อสร้างความมั่นใจ

เรื่องการนวด ถ้าอยากนวด ให้ถามแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดที่ดูแลก่อน และบอกผู้นวดว่ากินยาอะไรอยู่ เพราะผู้ที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือดอาจฟกช้ำง่าย ซึ่ง MedlinePlus ระบุเป็นอาการที่ต้องแจ้งแพทย์ การนวดไม่ควรเข้ามาแทนเวลาฝึกกายภาพบำบัด

แพทย์ศิริราชยังเตือนว่าผู้ป่วยที่นอนนานเสี่ยงปอดอักเสบ ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ และแผลกดทับ ผู้ที่ช่วยตัวเองไม่ได้ควรพลิกตัวทุก 2 ชั่วโมง ดูวิธีดูแลได้ที่ การดูแลผู้สูงอายุติดเตียง และ เมื่อผู้สูงอายุเดินได้น้อยลง

หลังสโตรกห้ามกินยาอะไรเอง

• •ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เช่น ไอบูโพรเฟน นาพรอกเซน แนวทางความดันโลหิตสูงของไทยระบุว่าทำให้ความดันสูงขึ้นได้ และ MedlinePlus ระบุว่ามีปฏิกิริยากับวาร์ฟาริน
• •แอสไพรินที่ซื้อเอง อย่ากินเพิ่มจากที่แพทย์สั่ง โดยเฉพาะถ้ากินยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือดอยู่แล้ว
• •สมุนไพรและอาหารเสริม MedlinePlus ระบุว่ากระเทียม แปะก๊วย โสม โคเอนไซม์คิวเทน และอื่น ๆ อาจมีปฏิกิริยากับวาร์ฟาริน ส่วนแนวทางไทยเตือนว่าชะเอมเทศและสมุนไพรบางชนิดทำให้ความดันสูง
• •ยาแก้หวัดคัดจมูกที่มีซูโดอีเฟดรีน แนวทางไทยจัดเป็นยาที่ทำให้ความดันสูงได้

ก่อนซื้อยาใด ๆ ให้บอกเภสัชกรว่าเคยเป็นสโตรกและกินยาอะไรอยู่ อ่าน อาหารเสริมที่ต้องระวังเมื่อกินยาละลายลิ่มเลือด

ขับรถ ทำงาน ออกกำลังกายได้เมื่อไร

• •ขับรถ MedlinePlus แนะนำว่าห้ามขับรถจนกว่าแพทย์จะอนุญาต
• •ทำงาน ขึ้นกับลักษณะงานและอาการที่เหลือ ควรคุยกับแพทย์และทีมฟื้นฟูเป็นรายคน
• •ออกกำลังกาย แนวทางความดันโลหิตสูงของไทยแนะนำการออกกำลังแบบแอโรบิกระดับปานกลางรวม 150 นาทีต่อสัปดาห์ แต่ผู้ที่ความดัน 180/110 ขึ้นไป เจ็บหน้าอก หัวใจล้มเหลว หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะ ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน ผู้ป่วยหลังสโตรกควรเริ่มตามที่ทีมกายภาพบำบัดวางแผนให้
• •บุหรี่และเหล้า MedlinePlus แนะนำให้เลิกบุหรี่ (สายด่วนเลิกบุหรี่ 1600) และดื่มไม่เกินวันละ 1 ดื่มมาตรฐานสำหรับผู้หญิง และ 2 ดื่มมาตรฐานสำหรับผู้ชาย

ความเชื่อที่พบบ่อยหลังสโตรก

ได้ยินว่าเดินได้แล้ว อาการดีแล้ว หยุดยาได้ จริงไหม ไม่จริง ยาไม่ได้มีไว้รักษาอาการอ่อนแรง แต่มีไว้ลดโอกาสเกิดลิ่มเลือดและคุมปัจจัยเสี่ยง แพทย์ศิริราชอธิบายว่าต้องดูแลต่อเนื่องตลอดชีวิต

ได้ยินว่ากินยาต้านเกล็ดเลือดนาน ๆ แล้วเลือดจะไม่หยุดไหล ต้องหยุดเป็นระยะ จริงไหม ไม่ควรหยุดเอง ถ้ากังวลเรื่องเลือดออก ให้คุยกับแพทย์ผู้สั่งยา

สัญญาณเตือนการเป็นซ้ำที่ครอบครัวต้องจำ

มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้โทร 1669 ทันที แม้อาการจะหายไปเองแล้ว ตามหลัก B.E.F.A.S.T. ของกรมควบคุมโรค

• •เวียนหัว เดินเซ ทรงตัวไม่ได้ทันที
• •ตามัว เห็นภาพซ้อนทันที
• •หน้าเบี้ยว ปากเบี้ยว
• •แขนขาอ่อนแรงหรือชาซีกเดียว
• •พูดไม่ชัด พูดไม่ออก หรือฟังไม่เข้าใจ
• •ปวดศีรษะรุนแรงทันที

จดเวลาที่เริ่มมีอาการ กรมควบคุมโรคย้ำให้ถึงโรงพยาบาลภายใน 4 ชั่วโมง 30 นาที รายละเอียดการสังเกตอยู่ที่ สัญญาณเตือนและหลัก FAST

ผู้ดูแลเองก็เหนื่อยได้ NHLBI ระบุว่าการสนับสนุนจากครอบครัวและเพื่อนช่วยลดความเครียดของผู้ป่วยได้ ผู้ดูแลจึงต้องดูแลตัวเองด้วย อ่าน ภาวะหมดไฟของผู้ดูแล

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. วันละ 1 แคปซูล ดื่มน้ำตามมาก ๆ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ) ฉลากระบุส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูล ได้แก่ น้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ได้อยู่ในรายการสิ่งที่ลดโอกาสสโตรกซ้ำ สิ่งที่มีหลักฐานคือยาที่แพทย์สั่ง การคุมความดันและไขมัน การเลิกบุหรี่ และการฟื้นฟู

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — มีงานรวมผลการทดลองในคนว่า เมื่อใช้เป็นน้ำมันหลักในอาหารแทนไขมันชนิดอื่น LDL ลดลงเฉลี่ยราว 6 มก./ดล. แต่ไม่เปลี่ยน HDL และไตรกลีเซอไรด์ ปริมาณที่ศึกษาคือน้ำมันที่ใช้ปรุงอาหารทั้งวัน (หลายสิบกรัม) ส่วนในแคปซูลมี 200 มิลลิกรัม
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานที่ใหญ่ที่สุดคือ PREDIMED ในสเปน ซึ่งให้ผู้มีความเสี่ยงสูงที่ยังไม่เป็นโรคหัวใจกินอาหารเมดิเตอร์เรเนียนร่วมกับน้ำมันมะกอกบริสุทธิ์อย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะ ไม่ใช่การศึกษาในผู้ที่เคยเป็นสโตรกแล้ว ในแคปซูลมี 200 มิลลิกรัม (0.2 กรัม) ซึ่งน้อยกว่าปริมาณในงานวิจัยหลายร้อยเท่า ฉลากไม่ได้ระบุว่าเป็นน้ำมันมะกอกเกรดใด
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — มีงานวิจัยในคน รวมถึงงานของคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ที่ให้ผู้มีไขมันสูงใช้น้ำมันรำข้าววันละ 30 มิลลิลิตรปรุงอาหาร 3 มื้อ นาน 4 สัปดาห์ แล้ว LDL ลดลงมากกว่ากลุ่มที่ใช้น้ำมันถั่วเหลือง ในแคปซูลมี 109 มิลลิกรัม ซึ่งน้อยกว่าปริมาณในงานวิจัยหลายร้อยเท่า

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ลดโอกาสเป็นสโตรกซ้ำ

ข้อควรระวังสำหรับผู้ป่วยหลังสโตรก: ผลิตภัณฑ์มีวิตามินอี ซึ่งในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน หรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากขนาดหลายร้อยมิลลิกรัมขึ้นไป และการทดลอง Physicians' Health Study II (วิตามินอี 400 IU วันเว้นวัน 8 ปี) พบสโตรกชนิดเลือดออกมากขึ้น (HR 1.74) ผู้ใช้ยากลุ่มนี้ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่ม และห้ามหยุดยาเหล่านี้เพื่อหันมาใช้อาหารเสริม ผลิตภัณฑ์ยังมีแอล-อาร์จินีน ซึ่งงานวิจัย VINTAGE MI ในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย (วันละ 9 กรัม) พบผู้เสียชีวิต 6 รายในกลุ่มอาร์จินีน เทียบกับ 0 รายในกลุ่มยาหลอก จนต้องยุติการศึกษาก่อนกำหนด ผู้ที่เคยหัวใจวายร่วมด้วยจึงควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที