ดูแลผู้สูงอายุติดเตียงที่บ้าน เริ่มจากอะไรบ้าง

บทความนี้เขียนให้ครอบครัวที่เพิ่งเริ่ม และรู้สึกว่างานเยอะจนไม่รู้จะจับตรงไหนก่อน

ข้อแรกที่อยากบอกคือ ไม่ต้องทำคนเดียว และมีระบบช่วยอยู่

เริ่มจากติดต่อระบบสาธารณสุขในพื้นที่

ก่อนซื้ออุปกรณ์อะไร ให้ติดต่อสองที่นี้ก่อน

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล หรือศูนย์บริการสาธารณสุขในเขต เพื่อขอให้ประเมินและวางแผนการดูแลที่บ้าน

นักสังคมสงเคราะห์ของโรงพยาบาลที่ท่านรักษาอยู่ เพื่อถามเรื่องสิทธิ อุปกรณ์ยืม และการส่งต่อ

หลายบ้านไม่รู้ว่ามีบริการเยี่ยมบ้านและมีอุปกรณ์ให้ยืม จึงซื้อเองทั้งหมดโดยไม่จำเป็น

ถ้ามีอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในพื้นที่ ให้ทำความรู้จักไว้

งานที่ต้องทำทุกวัน

พลิกตัว

เป็นงานสำคัญที่สุด และต้องทำสม่ำเสมอ

ให้ขอให้พยาบาลหรือนักกายภาพบำบัดสอนวิธีพลิกและความถี่ที่เหมาะกับท่าน เพราะขึ้นกับสภาพผิวและภาวะของแต่ละคน

อ่านต่อที่ [แผลกดทับ ป้องกันที่บ้านอย่างไร](/article/pressure-ulcer-prevention)

ดูแลผิวหนัง

ตรวจผิวทุกครั้งที่พลิกตัวและทุกครั้งที่เช็ดตัว

จุดที่ต้องดูคือ ก้นกบ สะโพก ส้นเท้า ข้อศอก หัวไหล่ ท้ายทอย และหู

เช็ดตัวให้แห้งสนิท โดยเฉพาะตามซอกพับ

ช่องปาก

ทำความสะอาดช่องปากอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง แม้ท่านไม่ได้กินทางปาก

ข้อนี้คนมักละเลย และเกี่ยวข้องกับปัญหาปอดโดยตรง

การกินและการกลืน

ถ้าท่านยังกินทางปาก ให้ยกหัวเตียงขึ้นเวลากินและคงท่านั้นไว้สักพักหลังกิน

ถ้ามีสัญญาณสำลัก ต้องให้ผู้มีวิชาชีพประเมินก่อน อ่านต่อที่ ผู้สูงอายุกลืนลำบาก สังเกตอย่างไร

ถ้าท่านมีสายให้อาหาร ให้ทำตามที่พยาบาลสอนอย่างเคร่งครัด และห้ามใส่อะไรที่ไม่ได้รับอนุญาตลงไป รวมถึงอาหารเสริม สมุนไพร และยาที่ไม่ได้สั่ง

การขับถ่าย

บันทึกการถ่ายอุจจาระและปัสสาวะ

ท้องผูกเป็นปัญหาที่พบมากและทำให้ท่านอึดอัด

ถ้าใส่สายสวนปัสสาวะ ให้ดูสีและปริมาณ และแจ้งเมื่อผิดปกติ

การเคลื่อนไหวข้อ

ขอให้นักกายภาพบำบัดสอนท่าบริหารข้อที่ทำได้ที่บ้าน

การไม่ขยับเลยทำให้ข้อติดและดูแลยากขึ้นมาก

สิ่งที่ต้องเฝ้าระวังและแจ้งทันที

ไข้

หายใจเร็ว หอบ หรือเสียงครืดคราด

ไอ หรือสำลักบ่อย

ผิวแดงที่กดแล้วไม่จาง หรือมีแผล

ซึมลง เรียกไม่ค่อยตอบ หรือสับสนกว่าเดิม

ไม่ปัสสาวะ หรือปัสสาวะขุ่นมีกลิ่น

กินได้น้อยลงชัดเจน

จัดพื้นที่ให้ทำงานง่ายขึ้น

เตียงที่ปรับระดับได้ช่วยได้มากทั้งกับท่านและกับหลังของคนดูแล

วางของที่ใช้ทุกวันไว้ในระยะเอื้อมจากข้างเตียง

มีที่ล้างมือใกล้ ๆ

แสงสว่างพอที่จะเห็นสีผิวได้จริง

ให้ท่านเห็นหน้าต่าง นาฬิกา และปฏิทิน ช่วยเรื่องการรับรู้เวลา

เรื่องคนดูแล

งานนี้หนักและยาว ไม่ควรให้คนเดียวรับทั้งหมด

จัดเวรให้ชัดเป็นลายลักษณ์อักษร

อ่านต่อที่ [ผู้ดูแลเหนื่อยจนไม่ไหว](/article/caregiver-burnout)

สิ่งที่ไม่ควรทำ

อย่าให้อาหารเสริมหรือสมุนไพรใด ๆ โดยไม่ผ่านทีมที่ดูแลอยู่ โดยเฉพาะกับผู้ที่มีสายให้อาหารหรือมีปัญหาการกลืน

อย่าเปลี่ยนสูตรอาหารหรือปริมาณน้ำเอง

อย่าใช้ยาแก้ปวดหรือยาระบายเองต่อเนื่องโดยไม่ถาม

เรื่องอาหารและการให้อาหาร

จัดท่าให้ศีรษะสูงขึ้นทุกครั้งที่ให้อาหารหรือน้ำ และคงท่านั้นไว้สักพักหลังกินเสร็จ

ห้ามป้อนตอนท่านนอนราบ และห้ามป้อนตอนท่านง่วงหรือไม่รู้ตัวเต็มที่

ถ้าท่านไอหรือสำลักระหว่างกิน ให้หยุดแล้วแจ้งทีมสุขภาพ อย่าคิดว่าเป็นเรื่องปกติของคนติดเตียง

ถ้าท่านใช้สายให้อาหาร ให้ทำตามที่พยาบาลสอนอย่างเคร่งครัด และห้ามใส่อะไรที่ไม่ได้รับอนุญาตลงในสาย รวมถึงยาต้ม อาหารเสริม และน้ำสมุนไพร

ดูแลความสะอาดช่องปากทุกวันแม้ท่านจะไม่ได้กินทางปาก

บันทึกประจำวันช่วยได้มาก

จดสิ่งที่วัดได้ ไม่ใช่ความรู้สึก

กินได้เท่าไร · ดื่มน้ำเท่าไร · ปัสสาวะและอุจจาระ · อุณหภูมิ ถ้าวัดได้ · สภาพผิวจุดที่ตรวจ · อารมณ์และการตอบสนอง

สมุดเล่มเดียววางไว้ข้างเตียง ให้ทุกคนที่เข้ามาช่วยจดในเล่มเดียวกัน

เอาสมุดนี้ให้พยาบาลหรือหมอดูทุกครั้ง มีค่ามากกว่าการเล่าจากความจำ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์บาลานซ์ (Beta Life Balance)

เบต้าไลฟ์บาลานซ์ (Beta Life Balance) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ตรา เบต้า ไลฟ์ บาลานซ์ เลข อย. 13-1-01566-5-0068 (ขึ้นทะเบียนเป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่ใช่อาหารทางการแพทย์) เป็นผงชงดื่มซองละ 76 กรัม วันละ 1 ซอง ละลายกับน้ำ 124 กรัม ส่วนประกอบหลักต่อซองคือน้ำมันรำข้าวชนิดผง 12.92 ก. ผงไข่ขาว 7.98 ก. น้ำมันเอ็มซีทีชนิดผง 4.56 ก. และอินูลิน (88%) 3.3592 ก. พร้อมวิตามินและแร่ธาตุ ผู้สูงอายุติดเตียงมักมีโรคประจำตัวและยาหลายตัว ถ้าดื่มอยู่หรือจะเริ่ม ให้นำกล่องไปให้แพทย์ พยาบาล หรือนักกำหนดอาหารที่ดูแลดูก่อน และจดลงสมุดบันทึกตามบทความนี้เช่นเดียวกับอาหารอื่น ผู้ที่กลืนลำบากต้องผ่านการประเมินการกลืนก่อนได้รับเครื่องดื่มทุกชนิด

ฉลากระบุโพแทสเซียมคลอไรด์ (ให้โพแทสเซียม 52%) 3 ก. และโพแทสเซียมกลูโคเนต (ให้โพแทสเซียม 16.69%) 1.5 ก. ต่อซอง ผู้สูงอายุที่แพทย์สั่งจำกัดโพแทสเซียม เช่น ผู้ป่วยโรคไตบางราย ต้องให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารดูก่อน ฉลากยังระบุว่ามีผลิตภัณฑ์จากไข่ และเด็กกับสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปสำหรับผู้ดูแล ไม่ใช่คำวินิจฉัยและไม่ใช่คำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

อาการเบื่ออาหาร น้ำหนักลด หรือกลืนลำบากในผู้สูงอายุ อาจมีสาเหตุที่ต้องได้รับการตรวจ จึงควรพาไปพบแพทย์ ไม่ควรแก้เองด้วยการหาอาหารหรือผลิตภัณฑ์มาเสริม

หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์ เภสัชกร หรือนักกำหนดอาหาร ก่อนเปลี่ยนแปลงสิ่งที่รับประทาน