ผู้สูงอายุกลืนลำบาก สังเกตอย่างไร และทำไมห้ามแก้เอง

เรื่องนี้เป็นเรื่องที่ผู้ดูแลควรรู้มากที่สุดเรื่องหนึ่ง เพราะผลของการมองข้ามรุนแรงและเกิดเร็ว

สัญญาณที่สังเกตได้ที่บ้าน

ไอหรือสำลักระหว่างกินหรือดื่ม

เสียงเปลี่ยนหลังกลืน เช่น เสียงแหบหรือเสียงมีน้ำ

ใช้เวลาเคี้ยวและกลืนนานกว่าเดิมมาก

อาหารค้างในปาก หรือมีเศษอาหารตกค้างที่กระพุ้งแก้ม

ต้องกลืนหลายครั้งต่ออาหารหนึ่งคำ

น้ำลายไหล หรือกลืนน้ำลายลำบาก

เลี่ยงอาหารบางเนื้อสัมผัส โดยเฉพาะของเหลวใส

น้ำหนักลด หรือไม่ยอมกินโดยไม่บอกเหตุผล

มีไข้ต่ำ ๆ ซ้ำ ๆ หรือปอดอักเสบซ้ำ

ข้อสุดท้ายสำคัญมาก เพราะเป็นสัญญาณว่าอาจมีอาหารหรือของเหลวลงหลอดลม

ทำไมถึงเป็นเรื่องเร่งด่วน

เพราะเมื่อการกลืนไม่ปลอดภัย อาหารหรือน้ำอาจเข้าไปในทางเดินหายใจแทนที่จะลงหลอดอาหาร

และบางครั้งเกิดขึ้นโดยไม่ไอเลย ทำให้ที่บ้านไม่รู้ว่ามีปัญหาจนกระทั่งเกิดผลตามมา

ใครเป็นคนประเมิน

แพทย์ และนักกิจกรรมบำบัด เป็นผู้ประเมินการกลืน

เป็นการประเมินที่ต้องทำโดยผู้มีวิชาชีพ มีวิธีตรวจเฉพาะ และอาจต้องใช้เครื่องมือ

การประเมินจะบอกได้ว่าเนื้ออาหารและความข้นของของเหลวแบบไหนที่ปลอดภัยสำหรับท่าน

เริ่มจากแพทย์ที่ดูแลอยู่ก็ได้ ท่านจะส่งต่อให้

สิ่งที่ผู้ดูแลห้ามทำเอง

ห้ามเปลี่ยนเนื้ออาหารหรือความข้นของน้ำเองโดยไม่ได้รับการประเมิน

เพราะบางคนปลอดภัยกับของข้น บางคนปลอดภัยกับของใส และเดาผิดคือเดาผิดในทางที่อันตราย

ห้ามใส่สารเพิ่มความข้นลงในน้ำเองโดยไม่ได้รับคำแนะนำ

ห้ามให้ยาโดยการบดแล้วผสมอาหารเองโดยไม่ถามเภสัชกร เพราะยาบางชนิดบดไม่ได้

ห้ามป้อนตอนท่านง่วง เหนื่อย หรือไม่รู้ตัวเต็มที่

ห้ามเร่งให้กินเร็ว

สิ่งที่ช่วยได้ระหว่างรอการประเมิน

ให้ท่านนั่งตัวตรงเวลากิน และคงท่านั้นไว้สักพักหลังกินเสร็จ

ปิดทีวี ลดสิ่งรบกวน ให้ท่านจดจ่อกับการกลืน

คำเล็กลง ช้าลง

ดูแลความสะอาดช่องปากให้ดี

ถ้าสำลักบ่อยหรือมีไข้ ให้พาไปพบแพทย์ทันที ไม่ต้องรอนัด

เรื่องผลิตภัณฑ์ชนิดผงและเครื่องดื่ม

ผู้ที่มีภาวะกลืนลำบาก ไม่ควรได้รับเครื่องดื่มใด ๆ รวมถึงผงชงดื่มทุกชนิด โดยไม่ผ่านการประเมินก่อน

เพราะของเหลวใสเป็นเนื้อสัมผัสที่ควบคุมยากที่สุดสำหรับคนที่กลืนไม่ปลอดภัย

อย่าให้เพราะคิดว่าดื่มง่ายกว่าเคี้ยว ในภาวะนี้ ดื่มง่ายไม่ได้แปลว่าปลอดภัยกว่า

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์บาลานซ์ (Beta Life Balance)

เบต้าไลฟ์บาลานซ์ (Beta Life Balance) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ตรา เบต้า ไลฟ์ บาลานซ์ เลข อย. 13-1-01566-5-0068 (ขึ้นทะเบียนเป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่ใช่อาหารทางการแพทย์) เป็นผงชงดื่มซองละ 76 กรัม ฉลากให้ละลายกับน้ำ 124 กรัมก่อนดื่ม ส่วนประกอบหลักต่อซองคือน้ำมันรำข้าวชนิดผง 12.92 ก. ผงไข่ขาว 7.98 ก. น้ำมันเอ็มซีทีชนิดผง 4.56 ก. และอินูลิน (88%) 3.3592 ก. พร้อมวิตามินและแร่ธาตุ เมื่อชงแล้วเป็นเครื่องดื่ม จึงอยู่ในกลุ่มที่บทความนี้บอกว่าผู้ที่กลืนลำบากห้ามได้รับโดยไม่ผ่านการประเมินก่อน ถ้าจะใช้ ต้องให้ผู้ประเมินการกลืนบอกก่อนว่าดื่มได้หรือไม่และต้องปรับความข้นอย่างไร

ฉลากระบุโพแทสเซียมคลอไรด์ (ให้โพแทสเซียม 52%) 3 ก. และโพแทสเซียมกลูโคเนต (ให้โพแทสเซียม 16.69%) 1.5 ก. ต่อซอง ผู้สูงอายุที่แพทย์สั่งจำกัดโพแทสเซียม เช่น ผู้ป่วยโรคไตบางราย ต้องให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารดูก่อน ฉลากยังระบุว่ามีผลิตภัณฑ์จากไข่ และเด็กกับสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปสำหรับผู้ดูแล ไม่ใช่คำวินิจฉัยและไม่ใช่คำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

อาการเบื่ออาหาร น้ำหนักลด หรือกลืนลำบากในผู้สูงอายุ อาจมีสาเหตุที่ต้องได้รับการตรวจ จึงควรพาไปพบแพทย์ ไม่ควรแก้เองด้วยการหาอาหารหรือผลิตภัณฑ์มาเสริม

หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์ เภสัชกร หรือนักกำหนดอาหาร ก่อนเปลี่ยนแปลงสิ่งที่รับประทาน