ไข้หวัดใหญ่ในผู้สูงอายุ อาการต่างจากคนหนุ่มสาวไหม ดูแลอย่างไร

คำตอบสั้น: ไข้หวัดใหญ่ในผู้สูงอายุ อาจไม่ได้มาด้วยไข้สูงแบบคนหนุ่มสาว บางคนมีแค่ซึมลง กินไม่ได้ สับสน หรืออ่อนแรงจนลุกเดินไม่ไหว เพราะภูมิคุ้มกันตอบสนองช้าลงตามวัย และผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไปเป็นกลุ่มเสี่ยงอาการหนักและปอดอักเสบ ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง คือ หายใจลำบากหรือหอบ เจ็บแน่นหน้าอก สับสนหรือปลุกตื่นยาก ริมฝีปากเขียวคล้ำ หรือดื่มน้ำไม่ได้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ส่วนอาการไม่รุนแรงก็ควรติดต่อแพทย์ตั้งแต่วันแรก ๆ เพราะยาต้านไวรัสได้ผลดีกว่าเมื่อเริ่มภายใน 2 วัน และแพทย์เป็นผู้ตัดสินว่าจำเป็นหรือไม่

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ผู้สูงอายุอาจไม่มีไข้สูง ให้ดูการเปลี่ยนแปลงจากปกติ เช่น ซึม กินน้อยลง สับสน ลุกเดินไม่ไหว
• •อายุ 65 ปีขึ้นไปเป็นกลุ่มเสี่ยงอาการหนัก ภาวะแทรกซ้อนสำคัญคือปอดอักเสบ
• •อาการฉุกเฉินข้อใดข้อหนึ่ง ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
• •ยาต้านไวรัสได้ผลดีกว่าเมื่อเริ่มภายใน 2 วันหลังมีอาการ แพทย์เป็นผู้พิจารณา ไม่ซื้อกินเอง
• •ช่วงป่วยดูแลเรื่องน้ำ อาหารนิ่ม และการลุกเดิน เพื่อลดการขาดน้ำ กล้ามเนื้อลีบ และการหกล้ม
• •ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ปีละครั้ง สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทยแนะนำตั้งแต่อายุ 60 ปี

ทำไมผู้สูงอายุบางคนเป็นไข้หวัดใหญ่แต่ไม่มีไข้สูง

MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐอธิบายว่า เมื่ออายุมากขึ้น ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองช้าลง ทำให้เสี่ยงป่วยง่ายขึ้น วัคซีนอาจได้ผลน้อยลงหรือคุ้มกันได้สั้นลง และร่างกายซ่อมแซมตัวเองช้าลง

ผลที่ตามมาคืออาการติดเชื้ออาจไม่ชัดอย่างที่คาด MedlinePlus ระบุในหัวข้อปอดอักเสบว่า ไข้อาจต่ำหรือสูงก็ได้ และ อาการสับสนพบได้โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ร่วมกับเบื่ออาหาร อ่อนเพลีย ไม่มีแรง ดังนั้นการวัดไข้ได้ไม่สูงจึงไม่ได้แปลว่าป่วยไม่หนัก

นอกจากนี้ ผู้สูงอายุจำนวนมากกินยาที่อาจกดอาการ เช่น ยาลดไข้แก้ปวดที่กินเป็นประจำ หรือมีโรคประจำตัวหลายโรคที่ทำให้อาการปนกัน เรื่องไข้ในผู้สูงอายุโดยละเอียดอ่านได้ที่ ไข้ในผู้สูงอายุ กี่องศาถึงอันตราย และอาการติดเชื้ออื่นที่ไม่เหมือนคนหนุ่มสาวดูที่ ผู้สูงอายุติดเชื้อง่ายเพราะอะไร

อาการที่ลูกหลานต้องสังเกต

ให้ดู การเปลี่ยนแปลงจากที่เคยเป็นปกติ ของผู้สูงอายุคนนั้น มากกว่าดูตัวเลขไข้อย่างเดียว

• •ซึมลง นอนมากผิดปกติ ปลุกแล้วตื่นช้า
• •กินหรือดื่มได้น้อยลงชัดเจน หรือปัสสาวะน้อยลง
• •สับสน พูดไม่รู้เรื่อง จำคนหรือเวลาไม่ได้ ซึ่งเกิดขึ้นใหม่
• •อ่อนแรง ลุกยืนหรือเดินไม่ไหว เดินเซ หรือหกล้มทั้งที่ปกติเดินได้
• •หายใจเร็วขึ้น เหนื่อยง่าย แม้แค่ลุกนั่งหรือเดินไปห้องน้ำ
• •โรคเดิมแย่ลง เช่น น้ำตาลในเลือดแกว่ง หอบหืดหรือถุงลมโป่งพองกำเริบ ขาบวมมากขึ้นในผู้ป่วยหัวใจ

ถ้าพบการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ ควรติดต่อแพทย์ในวันนั้น ไม่รอดูหลายวัน แต่ถ้าสับสน ซึมจนปลุกตื่นยาก หายใจลำบาก หรือดื่มน้ำไม่ได้ ให้ถือเป็นอาการฉุกเฉินตามรายการด้านล่าง

อาการฉุกเฉิน มีข้อใดข้อหนึ่งให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •หายใจลำบาก หายใจสั้น หรือหอบเหนื่อย
• •เจ็บหรือแน่นหน้าอก
• •สับสน ซึมมาก หรือปลุกตื่นยาก
• •ริมฝีปาก ลิ้น หรือเล็บเขียวคล้ำ
• •อาเจียนรุนแรง ดื่มน้ำไม่ได้ หรือปัสสาวะน้อยมาก
• •ชัก
• •อาการดีขึ้นแล้ว แต่กลับมามีไข้อีกหรือไอมากขึ้น

รายการอาการเตือนฉบับเต็มอ่านได้ที่ อาการไข้หวัดใหญ่แบบไหนต้องรีบไปหาหมอ

ทำไมผู้สูงอายุเสี่ยงปอดอักเสบหลังไข้หวัดใหญ่

ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ระบุว่าปอดอักเสบเกิดได้ทั้งจากไวรัสไข้หวัดใหญ่เอง และจากการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำ ส่วนองค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าในประเทศอุตสาหกรรม ผู้เสียชีวิตจากไข้หวัดใหญ่ส่วนใหญ่อายุ 65 ปีขึ้นไป

ข้อมูลของไทยไปในทางเดียวกัน กรมควบคุมโรครายงานว่าปอดอักเสบมีอัตราป่วยสูงในผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป (1,040.02 ต่อประชากรแสนคน ข้อมูล 1 ม.ค.–31 ต.ค. 2566) และผู้เสียชีวิตจากปอดอักเสบร้อยละ 59.43 เป็นผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไป

MedlinePlus ระบุว่าผู้ป่วยปอดอักเสบส่วนใหญ่ดีขึ้นใกล้ปกติใน 2 สัปดาห์ แต่ ผู้สูงอายุอาจใช้เวลานานกว่า และอายุ 65 ปีขึ้นไปเป็นเหตุหนึ่งที่อาจต้องนอนโรงพยาบาล ผู้ที่มีโรคหัวใจ โรคปอด หรือเบาหวานร่วมด้วยเสี่ยงภาวะแทรกซ้อนมากขึ้น ผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวานอ่านเพิ่มที่ เบาหวานในผู้สูงอายุ และสัญญาณปอดอักเสบที่มักไม่ชัดดูที่ ปอดอักเสบในผู้สูงอายุ

ยาต้านไวรัสต้องเริ่มเร็วแค่ไหน

MedlinePlus ระบุว่ายาต้านไวรัส ได้ผลดีกว่าถ้าเริ่มภายใน 2 วันหลังมีอาการ และช่วยให้อาการสั้นลงราว 1 วัน ผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไปเป็นกลุ่มที่แพทย์อาจพิจารณาให้ยา WHO ระบุว่าผู้ที่เสี่ยงสูงหรืออาการรุนแรงควรได้ยาต้านไวรัสโดยเร็ว

สิ่งที่ลูกหลานทำได้คือ พาไปพบแพทย์หรือโทรปรึกษาตั้งแต่วันแรก ๆ ไม่รอให้อาการหนัก ยาต้านไวรัส เช่น โอเซลทามิเวียร์ ต้องให้แพทย์เป็นผู้พิจารณา โดยดูโรคประจำตัวและยาที่กินอยู่ประกอบ ไม่ควรหาซื้อมากินเอง และยาปฏิชีวนะไม่ใช้รักษาไข้หวัดใหญ่

ก่อนไปพบแพทย์ ให้จดวันที่เริ่มป่วย อุณหภูมิ อาการที่เปลี่ยนไป และนำยาทุกตัวที่กินอยู่ไปด้วย รวมถึงอาหารเสริมและสมุนไพร ดูวิธีเตรียมตัวที่ เตรียมตัวพาผู้สูงอายุไปพบแพทย์

ดูแลเรื่องน้ำและอาหารช่วงป่วยอย่างไร

น้ำ ผู้สูงอายุมักรู้สึกกระหายน้ำน้อยลง ช่วงมีไข้จึงขาดน้ำได้ง่าย

• •วางแก้วน้ำไว้ใกล้ตัว เตือนให้จิบเป็นระยะตลอดวัน
• •น้ำซุป แกงจืด และน้ำอุ่นนับรวมเป็นน้ำได้
• •ผู้ที่แพทย์ให้จำกัดน้ำ เช่น ผู้ป่วยโรคไตหรือหัวใจล้มเหลวบางราย ให้ดื่มตามที่แพทย์กำหนด
• •สังเกตปัสสาวะ ถ้าน้อยลงหรือสีเข้มขึ้น ให้ติดต่อแพทย์ ถ้าปัสสาวะน้อยมาก หรือซึมจนปลุกตื่นยาก ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

อ่านเพิ่มที่ ผู้สูงอายุดื่มน้ำน้อย

อาหาร ช่วงป่วยมักเบื่ออาหาร ไม่ต้องบังคับมื้อใหญ่

• •แบ่งเป็นมื้อเล็กหลายมื้อ อาหารนิ่ม เช่น ข้าวต้ม โจ๊กใส่ไข่หรือปลา ไข่ตุ๋น
• •ใส่โปรตีนทุกมื้อ เพื่อลดการเสียกล้ามเนื้อระหว่างนอนป่วย
• •ผู้ป่วยเบาหวาน ตรวจระดับน้ำตาลตามแผนของแพทย์ และกินยาตามปกติ ห้ามหยุดหรือเพิ่มยาเอง

ถ้าเบื่ออาหารต่อเนื่องแม้หายป่วยแล้ว ดูขั้นตอนแรกได้ที่ ผู้สูงอายุเบื่ออาหาร เริ่มแก้อย่างไร และเรื่องอาหารช่วงเป็นหวัดดูที่ เป็นหวัดห้ามกินอะไร

ยาลดไข้ ใช้พาราเซตามอลตามขนาดบนฉลาก ไม่จำเป็นต้องลดไข้จนเป็นปกติ ผู้ที่มีโรคตับ ดื่มแอลกอฮอล์ หรือกินยาหลายตัว ควรถามเภสัชกรเรื่องขนาดยาก่อน และระวังยาแก้หวัดสูตรผสมที่มีพาราเซตามอลซ้ำ

ป่วยแล้วเดินลำบาก ลุกยาก ฟื้นตัวอย่างไร

การนอนป่วยหลายวันทำให้ผู้สูงอายุอ่อนแรงลงได้เร็ว เมื่อกลับมาลุกเดินจึงเสี่ยงหน้ามืดและหกล้ม MedlinePlus แนะนำให้ผู้สูงอายุดูแลเรื่องความปลอดภัยเพื่อป้องกันการหกล้มและบาดเจ็บ เพราะภูมิคุ้มกันที่อ่อนลงทำให้แผลหายช้า

• •ลุกช้า ๆ นั่งที่ขอบเตียงสักครู่ก่อนยืน
• •มีคนช่วยพยุง ช่วงแรกที่ลุกเดินไปห้องน้ำ
• •เปิดไฟทางเดิน และเก็บของที่สะดุดได้ออกจากพื้น
• •ขยับตัวบ้างระหว่างวัน เช่น นั่งบนเตียงยกขา เดินในบ้านระยะสั้นเมื่อไข้ลด
• •เพิ่มกิจกรรมทีละน้อย ตามแรงที่มี ไม่เร่ง

ถ้าผ่านไปหลายสัปดาห์แล้วยังเดินไม่ได้เท่าเดิม หรือหกล้ม ควรบอกแพทย์ อาจต้องใช้การทำกายภาพบำบัด อ่านเพิ่มที่ ป้องกันการหกล้มในผู้สูงอายุ

การฉีดวัคซีนประจำปีช่วยอย่างไร

วัคซีนไข้หวัดใหญ่เป็นวิธีหลักในการลดโอกาสป่วยหนัก WHO และศูนย์ศรีพัฒน์ระบุตรงกันว่า วัคซีนในผู้สูงอายุอาจป้องกันการติดเชื้อได้น้อยลง แต่ช่วยลดความรุนแรง ภาวะแทรกซ้อน และการเสียชีวิต

• •สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย (2566) แนะนำให้ผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไปฉีด ปีละ 1 ครั้ง ช่วงที่เหมาะคือก่อนการระบาดในฤดูฝน (เม.ย.–พ.ค.) แต่ฉีดได้ตลอดปี ห่างจากเข็มก่อนอย่างน้อย 6 เดือน
• •ผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป อาจเลือกวัคซีนขนาดสูง ซึ่งลดการติดเชื้อที่มีอาการและการนอนโรงพยาบาลได้มากกว่าขนาดมาตรฐาน ให้ปรึกษาแพทย์
• •โครงการฉีดฟรีของกระทรวงสาธารณสุข ครอบคลุมผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไปและกลุ่มเสี่ยง ช่วงเวลาและเงื่อนไขประกาศใหม่ทุกปี ให้สอบถามสถานพยาบาลใกล้บ้าน
• •ผู้ที่แพ้ไข่ไม่รุนแรงฉีดได้ และผู้ที่อยู่ใกล้ชิดหรือดูแลผู้สูงอายุควรฉีดด้วย

MedlinePlus แนะนำให้ผู้สูงอายุรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ โควิด-19 งูสวัด และนิวโมคอคคัส ร่วมกับออกกำลังกาย กินอาหารให้ครบ ไม่สูบบุหรี่ และจำกัดแอลกอฮอล์ รายละเอียดวัคซีนอ่านต่อที่ วัคซีนไข้หวัดใหญ่ผู้สูงอายุ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. · กรดโฟลิก 0.1 มก.

ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่ออ่านหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% 200 มก. คิดเป็นเบต้ากลูแคนราว 160 มก. ต่อวัน (คำนวณ) — งานทดลองในผู้ใหญ่อายุ 50–70 ปี 100 คน (Fuller 2017) ให้เบต้ากลูแคนวันละ 250 มก. 90 วันช่วงหน้าหนาว พบหวัดที่แพทย์ยืนยัน 17 ครั้ง เทียบ 28 ครั้งในกลุ่มยาหลอก แต่ความต่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ ส่วนงานในผู้ใหญ่อายุ 50–79 ปี 239 คน (Laue 2021) พบว่าภูมิต้านทานหลังฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ของกลุ่มที่ได้ยีสต์เบต้ากลูแคน ไม่ต่างอย่างมีนัยสำคัญ จากกลุ่มควบคุม
• •วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. คิดเป็นราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม (คำนวณ) ราว 1 ใน 4 ของค่าแนะนำสำหรับผู้ที่อายุ 71 ปีขึ้นไป (800 IU) — การวิเคราะห์รวม 12 งาน 41,552 คนในผู้สูงอายุ (Jia 2024) พบว่าวิตามินดีเสริมอาจไม่ลดการติดเชื้อทางเดินหายใจเฉียบพลัน

ต้องบอกตรง ๆ ว่ายังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ลดความรุนแรงหรือภาวะแทรกซ้อนของไข้หวัดใหญ่ในผู้สูงอายุ และไม่มีหลักฐานว่าช่วยให้วัคซีนได้ผลดีขึ้น ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช้แทนวัคซีน ยาต้านไวรัส หรือการไปโรงพยาบาลเมื่อมีอาการฉุกเฉิน

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้สูงอายุที่ใช้ยาหลายตัว: ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน
• •ผู้ที่กำลังรับเคมีบำบัด ฉายแสง ยามุ่งเป้า ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือผู้ใช้ยากดภูมิ: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้
• •ผู้ที่นอนโรงพยาบาลหรือกำลังได้ยาต้านไวรัส: แจ้งแพทย์และเภสัชกรถึงอาหารเสริมทุกชนิดที่กินอยู่
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งเจ้าหน้าที่ว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน (ราว 79 ไมโครกรัมต่อแคปซูล คำนวณ)
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที