ผู้สูงอายุติดเชื้อง่ายเพราะอะไร อาการติดเชื้อที่ไม่เหมือนคนหนุ่มสาว

คำตอบสั้น: เพราะ ภูมิคุ้มกันตอบสนองช้าลงตามวัย เซลล์เม็ดเลือดขาวมีจำนวนและการทำงานลดลง วัคซีนได้ผลน้อยลงหรือสั้นลง ร่วมกับโรคประจำตัว การขาดอาหาร และการขาดน้ำ ที่สำคัญคือผู้สูงอายุมัก ติดเชื้อโดยไม่มีอาการแบบตำรา เช่น ไม่มีไข้ ไม่ไอมาก แต่กลับมีอาการ สับสน ซึมลง กินน้อยลง หรือล้ม ถ้าพบอาการติดเชื้อในกระแสเลือด เช่น สับสนเฉียบพลัน หายใจเร็ว หรือตัวเย็นผิดปกติ ต้องไปโรงพยาบาลทันที

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •เมื่ออายุมากขึ้น ภูมิคุ้มกันตอบสนองช้าลง เม็ดเลือดขาวมีจำนวนและการทำงานลดลง แผลหายช้าลง
• •ผู้สูงอายุติดเชื้ออาจไม่มีไข้ อาการแรกอาจเป็นความสับสน ซึม หรือพฤติกรรมเปลี่ยน
• •การติดเชื้อที่พบบ่อยคือ ปอดอักเสบ ทางเดินปัสสาวะ และผิวหนัง รวมถึงแผลกดทับ
• •สับสนเฉียบพลันและหายใจเร็วมาก อาจเป็นสัญญาณแรกของการติดเชื้อในกระแสเลือด
• •วัคซีนไข้หวัดใหญ่ โควิด-19 งูสวัด และนิวโมคอคคัส เป็นสิ่งที่ MedlinePlus แนะนำสำหรับผู้สูงอายุ

ภูมิคุ้มกันเปลี่ยนไปอย่างไรเมื่ออายุมากขึ้น

MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ อธิบายการเปลี่ยนแปลงของภูมิคุ้มกันตามวัยไว้ดังนี้

• •ภูมิคุ้มกันตอบสนองช้าลง ทำให้เสี่ยงป่วยมากขึ้น
• •เนื้อเยื่อของระบบภูมิคุ้มกัน เช่น ต่อมไทมัส ฝ่อเล็กลง และจำนวนกับการทำงานของเม็ดเลือดขาวลดลง
• •วัคซีนอาจได้ผลน้อยลงหรือป้องกันได้สั้นกว่าที่คาด เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่
• •ร่างกายหายช้าลง เพราะมีเซลล์ภูมิคุ้มกันที่มาช่วยซ่อมแซมน้อยลง
• •อาจเกิดโรคภูมิต้านตนเองได้มากขึ้น

การเปลี่ยนแปลงนี้เป็นธรรมชาติของวัย ไม่ได้แปลว่าผู้สูงอายุทุกคน "ภูมิบกพร่อง" แต่เมื่อรวมกับปัจจัยอื่น ความเสี่ยงจะสูงขึ้นชัดเจน

ปัจจัยอะไรอีกที่ทำให้ผู้สูงอายุติดเชื้อง่าย

โรคประจำตัวและยา

MedlinePlus ระบุว่า ผู้ป่วยเบาหวานเสี่ยงติดเชื้อบางชนิดมากขึ้น และยาบางกลุ่ม เช่น สเตียรอยด์ ยารักษาข้ออักเสบรูมาตอยด์ และยาเคมีบำบัด ทำให้ภูมิคุ้มกันอ่อนลง ผู้สูงอายุจำนวนมากมีโรคหรือยาเหล่านี้อยู่แล้ว เรื่องเบาหวานกับการติดเชื้ออ่านได้ที่ เบาหวานทำไมติดเชื้อง่าย

ภาวะขาดอาหาร

MedlinePlus ระบุว่า ภาวะทุพโภชนาการ โดยเฉพาะการได้โปรตีนไม่พอ เป็นสาเหตุหนึ่งของภูมิคุ้มกันบกพร่องที่เกิดภายหลัง ผู้สูงอายุที่ฟันไม่ดี เคี้ยวลำบาก อยู่คนเดียว หรือเบื่ออาหาร มักกินแต่ข้าวต้มกับผักดอง ได้โปรตีนไม่พอโดยไม่รู้ตัว วิธีคิดปริมาณโปรตีนอ่านได้ที่ โปรตีนสำหรับผู้สูงอายุ และถ้าน้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ ควรอ่าน ผู้สูงอายุน้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ

ดื่มน้ำน้อย

ผู้สูงอายุบางคนดื่มน้ำน้อยกว่าที่ร่างกายต้องการ ช่วงที่มีไข้ อาเจียน หรือท้องเสีย ร่างกายเสียน้ำมากขึ้น MedlinePlus แนะนำให้ดื่มน้ำมากพอเพื่อป้องกันขาดน้ำเมื่อท้องเสีย และให้ดื่มน้ำมาก ๆ เมื่อติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ) อ่านสัญญาณและวิธีดูแลได้ที่ ผู้สูงอายุดื่มน้ำน้อย

นอนติดเตียงหรือเคลื่อนไหวน้อย

MedlinePlus ระบุว่า การนอนนิ่งนาน ๆ เช่น ช่วงพักฟื้นจากกระดูกสะโพกหัก การใส่สายสวนปัสสาวะ และโรคที่กระทบการดูแลตัวเอง เช่น อัลไซเมอร์ เพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ส่วนแผลกดทับเป็นจุดเริ่มต้นหนึ่งของการติดเชื้อในกระแสเลือด อ่านการดูแลผู้ป่วยติดเตียงได้ที่ ดูแลผู้สูงอายุติดเตียง

ทำไมผู้สูงอายุติดเชื้อแต่ไม่มีไข้ กลับสับสนหรือล้มแทน

นี่คือเรื่องที่ลูกหลานควรรู้มากที่สุด เพราะคนส่วนใหญ่รอดูไข้เป็นสัญญาณหลัก

• •ปอดอักเสบ: MedlinePlus ระบุว่าอาการรวมถึง ความสับสน โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ไม่ใช่แค่ไอ มีไข้ และหอบเหนื่อย
• •ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ: MedlinePlus ระบุว่า ในผู้สูงอายุ การเปลี่ยนแปลงทางจิตใจหรือความสับสนมักเป็นอาการเดียวของการติดเชื้อ ไม่มีอาการแสบขัดให้เห็น
• •ติดเชื้อในกระแสเลือด: MedlinePlus ระบุว่า การเปลี่ยนแปลงของสติและการหายใจเร็วมากอาจเป็นสัญญาณแรกสุด และอาจมี ไข้หรือตัวเย็นต่ำกว่าปกติ ก็ได้

ในชีวิตจริง อาการที่ลูกหลานเห็นมักเป็น "พ่อแม่ไม่เหมือนเดิม" เช่น จำคนผิด พูดไม่รู้เรื่อง ง่วงซึมทั้งวัน ไม่ยอมกินข้าว ลุกเดินแล้วล้ม หรือกลั้นปัสสาวะไม่อยู่ทั้งที่ไม่เคยเป็น อาการที่เปลี่ยนไปเฉียบพลันภายในวันสองวัน ควรนึกถึงการติดเชื้อเสมอ แม้วัดไข้แล้วปกติ เรื่องไข้ในผู้สูงอายุอ่านต่อได้ที่ ไข้ในผู้สูงอายุ กี่องศาถึงอันตราย

ผู้สูงอายุติดเชื้ออะไรบ่อย

ปอดอักเสบ

เอกสารของกรมควบคุมโรค (ข้อมูลถึง 31 ต.ค. 2566) ระบุว่า อัตราป่วยปอดอักเสบสูงเป็นอันดับสองในกลุ่มอายุ 65 ปีขึ้นไป ราว 1,040 ต่อประชากรแสนคน และ ผู้เสียชีวิตจากปอดอักเสบในช่วงนั้นเป็นผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไปร้อยละ 59.43 อ่านอาการที่สังเกตได้ที่ ปอดอักเสบในผู้สูงอายุ อาการไม่ชัด

ทางเดินปัสสาวะ

MedlinePlus ระบุว่าอายุที่มากขึ้น เบาหวาน ต่อมลูกหมากโต ปัสสาวะไม่สุด การใส่สายสวนปัสสาวะ และภาวะหลังหมดประจำเดือน เพิ่มความเสี่ยง ถ้าลามถึงไตจะมีไข้หนาวสั่น ปวดหลังหรือสีข้าง คลื่นไส้อาเจียน

ผิวหนังและแผล

เซลล์เนื้อเยื่ออักเสบติดเชื้อ (cellulitis) และแผลกดทับ เป็นจุดเริ่มต้นของการติดเชื้อในกระแสเลือดที่ MedlinePlus ระบุไว้ ส่วน งูสวัด พบมากขึ้นเมื่ออายุเกิน 60 ปีหรือภูมิคุ้มกันอ่อนแอ

สัญญาณติดเชื้อในกระแสเลือดที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

MedlinePlus ระบุว่า การติดเชื้อในกระแสเลือด (sepsis) มักพบในทารกและผู้สูงอายุ และมักเป็นอันตรายถึงชีวิต โดยเฉพาะในผู้ที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอหรือมีโรคเรื้อรัง ยาปฏิชีวนะต้องได้เร็วที่สุด

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •สับสน ซึมลง หรือพูดไม่รู้เรื่องขึ้นมาเฉียบพลัน
• •หายใจเร็ว หอบเหนื่อย หรือหายใจไม่อิ่ม
• •หัวใจเต้นเร็วมาก หน้ามืดจะเป็นลม
• •ตัวเย็นผิดปกติ หนาวสั่นมาก หรือมีไข้สูง
• •ผิวเย็นชื้น เหงื่อแตก หรือผิวเป็นลายจ้ำ
• •ปวดหรือทรมานมากผิดปกติ
• •ปัสสาวะออกน้อยมาก

ไม่ต้องรอให้มีหลายอาการ และไม่ต้องรอดูว่าไข้จะขึ้นหรือไม่

ป้องกันการติดเชื้อในผู้สูงอายุ: วัคซีนและสุขอนามัยในบ้าน

วัคซีน

MedlinePlus แนะนำให้ผู้สูงอายุฉีด วัคซีนไข้หวัดใหญ่ โควิด-19 งูสวัด และนิวโมคอคคัส รวมถึงวัคซีนอื่นที่แพทย์แนะนำ ในบริบทไทย

• •ไข้หวัดใหญ่ ปีละ 1 ครั้ง สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทยแนะนำตั้งแต่อายุ 60 ปี โครงการฉีดฟรีของกระทรวงสาธารณสุขครอบคลุมอายุ 65 ปีขึ้นไปและกลุ่มเสี่ยง เงื่อนไขประกาศใหม่ทุกปี ให้สอบถามสถานพยาบาลใกล้บ้าน อ่านเพิ่มที่ วัคซีนไข้หวัดใหญ่ผู้สูงอายุ
• •นิวโมคอคคัส อายุ 65 ปีขึ้นไป ฉีด PCV20 เข็มเดียว หรือ PCV13/PCV15 แล้วตามด้วย PPSV23 ห่างอย่างน้อย 1 ปี อ่านเพิ่มที่ วัคซีนปอดอักเสบผู้สูงอายุ
• •งูสวัด ชนิดไม่ใช่เชื้อเป็นฉีดได้ตั้งแต่อายุ 50 ปี 2 เข็ม ห่าง 2–6 เดือน
• •RSV มีวัคซีนแล้ว ปรึกษาแพทย์ว่าเหมาะกับตัวเองหรือไม่

สุขอนามัยและการดูแลในบ้าน

• •ล้างมือบ่อย ทั้งผู้สูงอายุและคนในบ้าน โดยเฉพาะก่อนป้อนอาหารและหลังเข้าห้องน้ำ
• •ทำความสะอาดแผลเล็ก ๆ แล้วปิดไว้จนหาย ตามคำแนะนำของ MedlinePlus
• •ดูแลโรคประจำตัวให้คุมได้ และกินยาตามแพทย์สั่ง
• •ออกกำลังกายตามกำลัง กินอาหารให้ครบ ไม่สูบบุหรี่ จำกัดแอลกอฮอล์
• •ป้องกันการหกล้ม เพราะ MedlinePlus ระบุว่าภูมิคุ้มกันที่อ่อนลงทำให้แผลจากการบาดเจ็บหายช้า
• •ผู้ที่ใส่สายสวนปัสสาวะ ให้ถามทีมแพทย์ว่าถอดได้เมื่อไร เพราะ MedlinePlus ระบุว่าการถอดสายสวนเมื่อไม่จำเป็นแล้วช่วยลดความเสี่ยงติดเชื้อ

ความเชื่อที่พบบ่อย: "แก่แล้วไม่มีไข้ แปลว่าไม่ติดเชื้อ" และ "กินอาหารเสริมแทนวัคซีนได้"

ทั้งสองข้อไม่จริง ข้อแรก แหล่งข้อมูลข้างต้นชี้ว่าผู้สูงอายุติดเชื้อรุนแรงได้โดยอาการหลักเป็นความสับสน และการติดเชื้อในกระแสเลือดอาจทำให้ตัวเย็นแทนที่จะมีไข้ ข้อสอง NCCIH ระบุว่าไม่มีแนวทางเสริมใดแสดงว่าป้องกันไข้หวัดใหญ่ได้ และวัคซีนเป็นวิธีป้องกันที่ดีที่สุด ส่วนวิตามินดีเสริม งานรวมในผู้สูงอายุ 41,552 คน (Jia และคณะ ปี 2024) สรุปว่าอาจไม่ลดการติดเชื้อทางเดินหายใจ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่ออ่านหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) — งานทดลองในผู้ใหญ่อายุ 50–70 ปี 100 คน ที่ใช้เบต้ากลูแคน 250 มก. ต่อวัน 90 วันช่วงหน้าหนาว พบหวัดที่ยืนยันโดยแพทย์ 17 ครั้ง เทียบ 28 ครั้งในกลุ่มยาหลอก แต่ความต่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ ผู้วิจัยบอกว่าต้องมีงานใหญ่กว่านี้ยืนยัน ส่วนงานเรื่องวัคซีนไข้หวัดใหญ่ในผู้ใหญ่อายุ 50–79 ปี (รวม 239 คน แบ่งเป็นหลายกลุ่ม บทคัดย่อไม่ระบุขนาดที่ใช้) ไม่พบว่ากลุ่มยีสต์เบต้ากลูแคนมีแอนติบอดีหลังวัคซีนต่างจากกลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญ ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่างานในผู้สูงอายุ และไม่พบงานวิจัยที่ใช้วัตถุดิบ Immuneo Plus™ ใน PubMed
• •วิตามินดี 3 ราว 200 IU (คำนวณ) — ราวหนึ่งในสี่ของค่าแนะนำ 800 IU ต่อวันสำหรับอายุมากกว่า 70 ปี (คำนวณจากค่าของ Linus Pauling Institute) ไม่ใช่ขนาดแก้ภาวะขาด และงานรวมในผู้สูงอายุ 41,552 คนพบว่าวิตามินดีเสริมอาจไม่ลดการติดเชื้อทางเดินหายใจเฉียบพลัน
• •ผู้สูงอายุที่ใช้ยาหลายตัว — ส่วนประกอบอย่างใบแปะก๊วย ขิง โสม และพริกไทยดำ มีข้อควรระวังเรื่องยาต้านการแข็งตัวของเลือดและระดับยาบางชนิด ให้นำฉลากไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูพร้อมรายการยาทั้งหมด

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทำให้ผู้สูงอายุติดเชื้อน้อยลง หรือช่วยให้วัคซีนได้ผลดีขึ้น และใช้แทนวัคซีน อาหารที่ครบ หรือการพาไปพบแพทย์เมื่อมีอาการไม่ได้

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาที่ต้องคุมระดับยาในเลือด เช่น ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านไวรัสเอชไอวี: งานในคนพบว่าไพเพอรีน (สารในพริกไทยดำ) 20 มก. ทำให้ระดับยาบางชนิดสูงขึ้น ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณไพเพอรีน
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที