ท้องเสียกินอะไรได้บ้าง ห้ามกินอะไร เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาล

คำตอบสั้น: ท้องเสียสิ่งแรกคือ ชดเชยน้ำและเกลือแร่ ด้วยการจิบน้ำหรือผงเกลือแร่ ORS ทีละน้อยแต่บ่อย แล้วกินอาหารอ่อนย่อยง่าย เช่น ข้าวต้ม โจ๊ก ขนมปังขาว ไข่ต้ม ปลาหรือไก่ต้ม กล้วย มันฝรั่งต้ม เลี่ยงของทอด ของมัน ของเผ็ด กาแฟ แอลกอฮอล์ และน้ำอัดลม สารานุกรมการแพทย์ MedlinePlus ระบุว่า ห้ามใช้ยาหยุดถ่ายถ้ามีไข้หรือถ่ายเป็นเลือด และถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง เช่น ถ่ายเป็นเลือด ไข้สูง ขาดน้ำรุนแรง หรือสับสน ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าท้องเสียควรรักษาด้วย สารละลายเกลือแร่ ORS ซึ่งประกอบด้วยน้ำสะอาด น้ำตาล และเกลือ
• •MedlinePlus แนะนำให้ดื่มของเหลวใส วันละ 8–10 แก้ว และ ดื่มอย่างน้อย 1 ถ้วย (240 มล.) ทุกครั้งที่ถ่ายเหลว ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ
• •กินได้: ข้าวขาว ขนมปังขาว ข้าวโอ๊ต ไข่ที่ปรุงสุก เนื้อสัตว์ไม่ทอด ผักต้มสุกปอกเปลือก กล้วย มันฝรั่ง
• •ควรเลี่ยง: ของทอด ของมัน คาเฟอีน แอลกอฮอล์ น้ำอัดลม ผักผลไม้ที่ทำให้ท้องอืด และลดนมถ้าทำให้ถ่ายมากขึ้น
• •ยาหยุดถ่ายห้ามใช้เมื่อมีไข้หรือถ่ายเป็นเลือด
• •โพรไบโอติกมีหลักฐานเรื่อง ป้องกันท้องเสียจากยาปฏิชีวนะ ตาม MedlinePlus
• •MedlinePlus ระบุว่าผู้สูงอายุ คนเป็นเบาหวาน และผู้มีโรคประจำตัวบางโรค เสี่ยงขาดน้ำมากกว่า ควรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ตั้งแต่เนิ่น ๆ

ท้องเสียคืออะไร เกิดจากอะไร

WHO นิยามท้องเสียว่า ถ่ายเหลวหรือเป็นน้ำตั้งแต่ 3 ครั้งต่อวัน หรือบ่อยกว่าปกติของคนนั้น ส่วนถ่ายบ่อยแต่อุจจาระเป็นก้อนไม่นับว่าเป็นท้องเสีย

MedlinePlus ระบุว่า สาเหตุที่พบบ่อยคือลำไส้อักเสบจากไวรัส ซึ่งมักหายเองในไม่กี่วัน รองลงมาคืออาหารหรือน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อแบคทีเรียหรือปรสิต ที่เรียกกันว่าอาหารเป็นพิษ

ยาก็ทำให้ท้องเสียได้ เช่น ยาปฏิชีวนะบางชนิด ยาเคมีบำบัด และยาระบายที่มีแมกนีเซียม ส่วนโรคประจำตัวที่ทำให้ท้องเสียได้ เช่น ลำไส้แปรปรวน ลำไส้อักเสบเรื้อรัง และภาวะย่อยน้ำตาลในนมไม่ได้

NHS ของอังกฤษระบุว่าในผู้ใหญ่ ท้องเสียมักหยุดภายใน 5–7 วัน

ผงเกลือแร่ ORS ต่างจากเครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับนักกีฬาอย่างไร

ผงเกลือแร่ ORS คือผงที่ผสมน้ำแล้วได้สารละลายน้ำ น้ำตาล และเกลือ ซึ่ง WHO ใช้เป็นการรักษาหลักของท้องเสีย เพราะ WHO ระบุว่าภัยคุกคามหลักของท้องเสียคือการขาดน้ำ WHO อธิบายว่าระหว่างท้องเสีย ร่างกายเสียทั้งน้ำและเกลือแร่ เช่น โซเดียม คลอไรด์ โพแทสเซียม ไบคาร์บอเนต ทางอุจจาระ อาเจียน เหงื่อ ปัสสาวะ และลมหายใจ

NHS ระบุว่าเภสัชกรช่วยแนะนำ ผงเกลือแร่ที่ผสมน้ำดื่ม ได้ โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้ที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ หรือมีโรคที่เสี่ยงขาดน้ำ

เครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับนักกีฬา ออกแบบมาเพื่อคนที่เสียเหงื่อจากการออกกำลังกาย หน้าเรื่องภาวะขาดน้ำของ MedlinePlus ระบุว่า ดื่มน้ำเปล่าหรือเครื่องดื่มเกลือแร่ที่มีอิเล็กโทรไลต์ได้ แต่ ห้ามกินเม็ดเกลือ เพราะอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง

วิธีเลือกแบบใช้ได้จริง

• •ถ้ามีผงเกลือแร่ ORS ให้ใช้ ORS ก่อน และ ผสมน้ำตามปริมาณบนซองให้ตรง ไม่ผสมเข้มหรือจางกว่าที่ระบุ
• •จิบทีละน้อยแต่บ่อย โดยเฉพาะถ้ามีคลื่นไส้ร่วม
• •คนเป็นเบาหวาน เครื่องดื่มเกลือแร่หลายชนิดมีน้ำตาล ให้ถามเภสัชกรว่าแบบไหนเหมาะ และเจาะน้ำตาลถี่ขึ้นตามที่แพทย์สั่ง
• •ผู้ป่วยโรคไตหรือหัวใจล้มเหลว ที่แพทย์ให้จำกัดน้ำ เกลือ หรือโพแทสเซียม ต้องโทรถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนดื่ม ORS ปริมาณมาก
• •NHS แนะนำให้ เลี่ยงน้ำผลไม้และน้ำอัดลม เพราะอาจทำให้ท้องเสียมากขึ้น

ท้องเสียกินอะไรได้บ้าง

MedlinePlus แนะนำว่ากินมื้อเล็กหลายมื้อแทน 3 มื้อใหญ่ และกินอาหารที่มีเกลือกับโพแทสเซียมบ้าง ตัวอย่างที่เทียบกับอาหารไทยได้

ข้าวและแป้ง

• •ข้าวขาว ข้าวต้ม โจ๊ก ขนมปังขาว ข้าวโอ๊ต ก๋วยเตี๋ยวน้ำใส (MedlinePlus ระบุขนมปังและพาสต้าจากแป้งขาว ข้าวขาว และข้าวโอ๊ต)

โปรตีน

• •ไข่ที่ปรุงสุก เช่น ไข่ต้ม ไข่ตุ๋น
• •เนื้อสัตว์ ไก่ ปลา แบบอบ ต้ม นึ่ง หรือย่าง ไม่ทอด

ผักและผลไม้

• •ผักต้มสุก เช่น แครอท ถั่วแขก ฟักทอง เห็ด โดยปอกเปลือกและเอาเมล็ดออก
• •กล้วยและมันฝรั่ง ซึ่ง MedlinePlus ระบุว่าให้โพแทสเซียม แต่ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังต้องถามแพทย์ก่อน

นมและโยเกิร์ต

• •MedlinePlus ระบุว่านมไขมันต่ำ ชีส หรือโยเกิร์ตกินได้ แต่ถ้าท้องเสียรุนแรง อาจต้องงดนมสัก 2–3 วัน

น้ำซุปและแกงจืด

• •ช่วยให้ได้ทั้งน้ำและเกลือ แต่คนที่แพทย์ให้จำกัดเกลือต้องระวังปริมาณ

ช่วงท้องเสียที่กินได้น้อย ไม่ต้องฝืนกินมาก NHS ระบุให้ กินเมื่อรู้สึกว่าพอกินได้ ส่วนน้ำต้องดื่มต่อเนื่อง

ท้องเสียห้ามกินอะไร

ตาม MedlinePlus และ NHS อาหารที่ควรเลี่ยงช่วงท้องเสีย

• •ของทอดและอาหารมัน เช่น หมูทอด ไก่ทอด แกงกะทิ
• •อาหารเผ็ด เช่น ส้มตำรสจัด ต้มยำเผ็ด (NHS)
• •คาเฟอีน แอลกอฮอล์ และน้ำอัดลม
• •ผักผลไม้ที่ทำให้ท้องอืดมีแก๊ส เช่น บรอกโคลี พริกหยวก ถั่วเมล็ดแห้ง ถั่วลันเตา ผักใบเขียว ข้าวโพด ลูกพรุน
• •น้ำผลไม้ (NHS)
• •นมและผลิตภัณฑ์นม ถ้ากินแล้วถ่ายมากขึ้น ท้องอืด หรือมีแก๊ส

นม กาแฟ อาหารมัน ควรเลี่ยงไหม

กาแฟ: MedlinePlus ให้เลี่ยงคาเฟอีนช่วงท้องเสีย คนที่ติดกาแฟตอนเช้าอาจพักไว้ก่อนจนกว่าจะหาย

อาหารมัน: ให้เลี่ยง ทั้ง MedlinePlus และ NHS ตรงกัน

นม: ไม่จำเป็นต้องงดทุกคน MedlinePlus ให้ ลดหรืองดเมื่อนมทำให้ถ่ายมากขึ้นหรือท้องอืด โดยเฉพาะคนที่ย่อยน้ำตาลในนมได้ไม่ดี

ยาหยุดถ่ายใช้ได้เมื่อไร ห้ามใช้เมื่อไร

MedlinePlus ระบุว่า ยาแก้ท้องเสียที่ซื้อได้เองใช้ได้ ยกเว้นมีไข้หรือถ่ายเป็นเลือด NHS ระบุว่าเภสัชกรอาจแนะนำยาหยุดถ่ายอย่างโลเพอราไมด์เพื่อหยุดถ่ายสักระยะ และ ห้ามใช้ในเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปี

ข้อควรรู้ก่อนใช้

• •ห้ามใช้ถ้ามีไข้ ถ่ายเป็นเลือด หรือถ่ายมีมูกปนเลือด
• •ยาหยุดถ่ายไม่ได้ชดเชยน้ำที่เสียไป ยังต้องดื่มน้ำหรือ ORS ต่อ
• •ผู้สูงอายุที่กินยาหลายตัว ให้ถามเภสัชกรก่อนทุกครั้ง
• •ถ้าท้องเสียหลังเริ่มยาตัวใหม่ เช่น ยาปฏิชีวนะ ห้ามหยุดยาเอง ให้โทรถามแพทย์หรือเภสัชกร

คนเป็นเบาหวานที่กินยาเมทฟอร์มิน ถ้าท้องเสียรุนแรงหรือดื่มน้ำได้น้อยกว่าปกติมาก ข้อมูลยาของ MedlinePlus ให้แจ้งแพทย์ เพราะอาจต้องปรับยาชั่วคราว แต่ห้ามหยุดยาเอง อ่านวิธีดูแลวันป่วยที่ ท้องเสียกินยาเบาหวานได้ไหม

ท้องเสียกินโยเกิร์ตได้ไหม โพรไบโอติกช่วยแค่ไหน

กินได้ ถ้าไม่ทำให้ท้องอืดหรือถ่ายมากขึ้น MedlinePlus ระบุว่าโยเกิร์ตไขมันต่ำกินได้ช่วงท้องเสีย

เรื่องโพรไบโอติก MedlinePlus ระบุว่า ผลิตภัณฑ์ที่มีจุลินทรีย์ดีอาจช่วยป้องกันท้องเสียที่เกิดจากยาปฏิชีวนะ และโยเกิร์ตที่มีจุลินทรีย์มีชีวิตเป็นแหล่งหนึ่ง

ข้อจำกัดคือ ข้อความนี้พูดถึง การป้องกันท้องเสียจากยาปฏิชีวนะ ไม่ได้บอกว่าโพรไบโอติกทำให้ท้องเสียจากสาเหตุอื่นหายเร็ว ผู้ที่กำลังรักษามะเร็งหรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน ให้ถามแพทย์ก่อนเริ่มผลิตภัณฑ์เสริมทุกชนิด หลักฐานรายละเอียดอ่านที่ โพรไบโอติกช่วยอะไร หลักฐานว่าอย่างไร

สัญญาณขาดน้ำในผู้สูงอายุ

MedlinePlus ระบุว่า ผู้สูงอายุและผู้ป่วยเบาหวานเสี่ยงขาดน้ำมากกว่า ลูกหลานจึงควรช่วยสังเกตอาการต่อไปนี้

ขาดน้ำเล็กน้อยถึงปานกลาง ตาม MedlinePlus: กระหายน้ำ ปากแห้งหรือเหนียว ปัสสาวะน้อย ปัสสาวะสีเหลืองเข้ม ผิวแห้ง ปวดศีรษะ ตะคริว

ขาดน้ำรุนแรง ตาม MedlinePlus: ไม่ปัสสาวะหรือปัสสาวะสีเข้มมาก ผิวแห้งเหี่ยว หงุดหงิดหรือสับสน เวียนศีรษะหน้ามืด ใจเต้นเร็ว หายใจเร็ว ตาลึกโหล ซึมไม่มีแรง จนถึงหมดสติ

ผู้สูงอายุที่ดื่มน้ำน้อยเป็นประจำ อ่านวิธีช่วยได้ที่ ผู้สูงอายุดื่มน้ำน้อย

อาการแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ถ่ายเป็นเลือด ถ่ายมีหนอง หรืออุจจาระสีดำ
• •ไข้สูง (MedlinePlus ใช้เกณฑ์ผู้ใหญ่ไข้เกิน 38.3 องศาเซลเซียส)
• •อาการขาดน้ำรุนแรง เช่น ไม่ปัสสาวะ ใจเต้นเร็ว หายใจเร็ว หน้ามืดจะเป็นลม
• •สับสน ซึมลง ปลุกตื่นยาก
• •ปวดท้องรุนแรง หรือปวดท้องไม่หายแม้ถ่ายแล้ว
• •อาเจียนจนดื่มน้ำไม่อยู่เลย

ติดต่อแพทย์โดยเร็ว ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง

• •ผู้ใหญ่ที่อาการแย่ลง หรือไม่ดีขึ้นใน 5 วัน ตาม MedlinePlus
• •อุจจาระมีกลิ่นหรือสีผิดปกติ มีมูก หรือคลื่นไส้อาเจียนร่วม
• •ท้องเสียหลังกลับจากต่างประเทศ
• •ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยเบาหวาน โรคไต โรคหัวใจ ผู้ที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ หรือผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ไม่ควรรอ ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรตั้งแต่เริ่มมีอาการ

ป้องกันท้องเสียซ้ำอย่างไร

MedlinePlus แนะนำให้ ล้างมือบ่อย โดยเฉพาะหลังเข้าห้องน้ำและก่อนกินอาหาร และระวังอาหารเป็นพิษ เช่น อาหารค้างคืน อาหารที่ไม่สุก NHS แนะนำให้ซักผ้าที่เปื้อนแยก ทำความสะอาดชักโครกและลูกบิดประตูทุกวัน และไม่เตรียมอาหารให้คนอื่นระหว่างป่วย

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •ผงมะตูม 30 มก. — มะตูมเป็นผลไม้ที่คนไทยใช้ทำเครื่องดื่มและขนม แต่ ไม่พบงานทดลองในคนของมะตูมเดี่ยวในฐานข้อมูล PubMed งานวิจัยส่วนใหญ่ยังเป็นงานในสัตว์ทดลองและหลอดทดลอง ตามที่บทความวิชาการของคณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สรุปว่ายังต้องศึกษาทั้งในสัตว์ทดลองและในทางคลินิก รายละเอียดอ่านที่ มะตูมสรรพคุณ น้ำมะตูมแก้อะไร

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทำให้ท้องเสียหยุดหรือหายเร็วขึ้น และไม่ใช้แทนผงเกลือแร่ ORS การดื่มน้ำให้พอ หรือการไปโรงพยาบาลเมื่อมีสัญญาณอันตราย

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน
• •ผู้ใช้ยาที่ต้องคุมระดับยาในเลือด เช่น ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านไวรัสเอชไอวี: ไพเพอรีนในพริกไทยดำทำให้ระดับยาบางชนิดสูงขึ้นในงานวิจัยในคน
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น ช่วงท้องเสียที่กินได้น้อยเสี่ยงน้ำตาลต่ำอยู่แล้ว
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อน และท้องเสียระหว่างเคมีบำบัดต้องแจ้งทีมรักษา
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที