วัคซีนไข้หวัดใหญ่ผู้สูงอายุ ควรฉีดไหม ฉีดปีละกี่ครั้ง ช่วงไหนดี

คำตอบสั้น: ควรฉีด สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย (คำแนะนำ พ.ศ. 2566 ฉบับประชาชน) จัดให้ผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไปอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูงที่ควรได้วัคซีนไข้หวัดใหญ่เป็นลำดับแรก ๆ ฉีดปีละ 1 เข็ม ช่วงที่เหมาะที่สุดคือก่อนการระบาดในฤดูฝน (เมษายน–พฤษภาคม) แต่ฉีดได้ตลอดปี ภูมิจากวัคซีนลดลงตามเวลาและเชื้อเปลี่ยนไปทุกปี จึงต้องฉีดซ้ำทุกปี

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ฉีดปีละ 1 เข็ม เข้ากล้ามเนื้อ ช่วงเหมาะคือเมษายน–พฤษภาคม ถ้าพลาดก็ฉีดช่วงอื่นได้ แต่ต้องห่างจากเข็มก่อนอย่างน้อย 6 เดือน
• •สมาคมโรคติดเชื้อฯ แนะนำกลุ่มอายุ 60 ปีขึ้นไป ส่วนโครงการฉีดฟรีของกระทรวงสาธารณสุขในเอกสารที่เราตรวจได้ใช้เกณฑ์ 65 ปีขึ้นไป
• •อายุ 65 ปีขึ้นไปอาจพิจารณาวัคซีนขนาดสูง ปรึกษาแพทย์ได้
• •ฉีดแล้วยังติดไข้หวัดใหญ่ได้ แต่ WHO ระบุว่าวัคซีนช่วยให้ป่วยรุนแรงน้อยลง และลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนและการเสียชีวิต
• •วัคซีนชนิดฉีดไม่ได้ทำให้ป่วยเป็นไข้หวัดใหญ่ และต้องใช้เวลาราว 2 สัปดาห์กว่าภูมิจะขึ้น (MedlinePlus)
• •ฉีดพร้อมวัคซีนชนิดเชื้อตายอื่นในวันเดียวกันได้ โดยฉีดแยกตำแหน่ง
• •เคยแพ้วัคซีนรุนแรง หรือเคยเป็นกลุ่มอาการกิลแลง-บาร์เรหลังฉีดครั้งก่อน ต้องบอกแพทย์ก่อนฉีด

ทำไมผู้สูงอายุควรฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่

ไข้หวัดใหญ่ไม่ใช่แค่หวัดแรง สำหรับผู้สูงอายุมันคือโรคที่ทำให้นอนโรงพยาบาลได้จริง

องค์การอนามัยโลก (WHO) ประเมินว่าทั่วโลกมีผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาลราว 1 พันล้านรายต่อปี ป่วยรุนแรง 3–5 ล้านราย และเสียชีวิตจากโรคทางเดินหายใจ 290,000–650,000 รายต่อปี ในประเทศอุตสาหกรรม ผู้เสียชีวิตส่วนใหญ่อายุ 65 ปีขึ้นไป

MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐอธิบายว่า เมื่ออายุมากขึ้น ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองช้าลง วัคซีนอาจได้ผลน้อยลงหรือภูมิอยู่ได้สั้นลง แต่วัคซีนไข้หวัดใหญ่ยังเป็นหนึ่งในวิธีป้องกันการติดเชื้อที่แนะนำสำหรับผู้สูงอายุ

ไข้หวัดใหญ่ยังทำให้โรคประจำตัวแย่ลงได้ ข้อมูลวัคซีนของ MedlinePlus ระบุว่าผู้ที่มีโรคหัวใจ มะเร็ง หรือเบาหวาน อาจมีอาการของโรคเดิมแย่ลงเมื่อเป็นไข้หวัดใหญ่ ภาวะแทรกซ้อนที่พบได้คือปอดอักเสบ หลอดลมอักเสบ และไซนัสอักเสบ

ในไทย เอกสารกรมควบคุมโรค (ข้อมูลถึง 31 ต.ค. 2566) รายงานว่าโรคปอดอักเสบจากทุกสาเหตุมีอัตราป่วยในกลุ่มอายุ 65 ปีขึ้นไป 1,040.02 ต่อประชากรแสนคน และร้อยละ 59.43 ของผู้เสียชีวิตเป็นผู้สูงอายุกลุ่มนี้ ถ้าที่บ้านมีผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวานด้วย อ่านเพิ่มเรื่อง เบาหวานในผู้สูงอายุ

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ต้องฉีดปีละกี่ครั้ง ภูมิอยู่ได้นานแค่ไหน

ผู้ใหญ่และผู้สูงอายุทั่วไปฉีดปีละ 1 เข็ม

WHO อธิบายว่าภูมิคุ้มกันจากวัคซีนลดลงตามเวลา จึงแนะนำให้ฉีดทุกปี อีกเหตุผลคือเชื้อไข้หวัดใหญ่เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ วัคซีนจึงถูกปรับสูตรให้ตรงกับสายพันธุ์ที่คาดว่าจะระบาดในแต่ละฤดู

ข้อมูลวัคซีนของ MedlinePlus ระบุว่าหลังฉีดต้องใช้เวลาราว 2 สัปดาห์กว่าภูมิจะขึ้น ถ้ารู้ว่าจะเดินทางหรือจะไปเยี่ยมคนป่วย ให้วางแผนฉีดล่วงหน้า

แหล่งที่เราตรวจไม่ได้ให้ตัวเลขว่าภูมิอยู่ได้กี่เดือนพอดี จึงขอไม่ระบุ ให้ยึดหลักฉีดปีละครั้งตามคำแนะนำ

ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ช่วงไหนดีในประเทศไทย

สมาคมโรคติดเชื้อฯ แนะนำให้ฉีดก่อนการระบาดในฤดูฝน คือช่วงเมษายน–พฤษภาคม และใช้วัคซีนสายพันธุ์ซีกโลกใต้

• •ฉีดได้ตลอดปี ไม่ต้องรอให้ครบ 1 ปีพอดี
• •แต่ต้องเว้นระยะจากเข็มก่อนหน้าอย่างน้อย 6 เดือน
• •WHO ระบุว่าในเขตร้อน ไข้หวัดใหญ่เกิดได้ตลอดปีและระบาดไม่สม่ำเสมอ การพลาดช่วงเมษายนจึงไม่ใช่เหตุผลให้ข้ามปีนั้นไป

วัคซีน 3 สายพันธุ์ 4 สายพันธุ์ และวัคซีนขนาดสูง ต่างกันอย่างไร

ทุกชนิดที่อยู่ในคำแนะนำของสมาคมโรคติดเชื้อฯ เป็นวัคซีนฉีด ปีละครั้งเหมือนกัน ต่างกันที่จำนวนสายพันธุ์ที่ครอบคลุม และขนาดของวัคซีน

• •ชนิด 3 สายพันธุ์ และ 4 สายพันธุ์: สมาคมโรคติดเชื้อฯ ระบุว่ามี 2 ชนิดนี้ ฉีด 1 เข็มเข้ากล้ามเนื้อ ปีละ 1 ครั้ง WHO อธิบายว่าเชื้อที่ระบาดในคนตอนนี้คือสายพันธุ์ A (H1N1 และ H3N2) และสายพันธุ์ B
• •ชนิดขนาดสูง: สมาคมโรคติดเชื้อฯ ระบุว่าอาจพิจารณาในผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป เพราะลดการติดเชื้อแบบมีอาการและการนอนโรงพยาบาลได้มากกว่าวัคซีนขนาดมาตรฐาน เอกสารวัคซีนผู้สูงอายุของคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี (ปรับปรุง 18 เม.ย. 2568) ก็จัดวัคซีนขนาดสูงไว้เป็นหนึ่งในทางเลือก

ชนิดที่มีให้บริการแต่ละปีและแต่ละโรงพยาบาลไม่เหมือนกัน ถ้าไม่แน่ใจว่าควรเลือกแบบไหน ถามแพทย์หรือเภสัชกรที่จุดฉีดได้เลย การได้ฉีดทันเวลาสำคัญกว่าการรอชนิดที่ต้องการ

สิทธิ์ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ฟรีของผู้สูงอายุ ตรวจสอบจากแหล่งไหน

เกณฑ์อายุของคำแนะนำทางวิชาการกับโครงการฉีดฟรีไม่เท่ากัน

• •สมาคมโรคติดเชื้อฯ แนะนำให้ผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไปฉีดเป็นลำดับแรก ๆ
• •ข่าวของสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 12 สงขลา กรมควบคุมโรค (15 มิ.ย. 2565) เชิญชวน 7 กลุ่มเสี่ยงฉีดฟรีทุกสิทธิ ได้แก่ หญิงตั้งครรภ์อายุครรภ์ 4 เดือนขึ้นไป เด็กอายุ 6 เดือนถึง 2 ปี ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง (ปอดอุดกั้นเรื้อรัง หอบหืด หัวใจ หลอดเลือดสมอง ไตวาย ผู้ป่วยมะเร็งที่อยู่ระหว่างได้รับเคมีบำบัด เบาหวาน) ผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป ผู้ป่วยธาลัสซีเมียและผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ผู้ที่มีโรคอ้วน (น้ำหนักเกิน 100 กิโลกรัม หรือดัชนีมวลกายเกิน 35) และผู้พิการทางสมองที่ช่วยเหลือตัวเองไม่ได้

ช่วงเวลาและเงื่อนไขของโครงการประกาศใหม่ทุกปี เราไม่พบประกาศทางการของปีนี้ที่เปิดอ่านได้ ให้ตรวจสิทธิกับสถานพยาบาลใกล้บ้านหรือโรงพยาบาลตามสิทธิของคุณ ผู้ที่อายุ 60–64 ปีที่ไม่อยู่ใน 7 กลุ่มข้างต้น ให้สอบถามสถานพยาบาลก่อนว่ามีสิทธิฉีดฟรีหรือไม่

ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่แล้ว ยังเป็นไข้หวัดใหญ่ได้ไหม

เป็นได้ แต่โดยรวมมักเป็นไม่รุนแรงเท่าคนที่ไม่ได้ฉีด

• •WHO ระบุว่าวัคซีนอาจได้ผลน้อยลงในผู้สูงอายุ แต่ทำให้ป่วยรุนแรงน้อยลง และลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนและการเสียชีวิต
• •MedlinePlus ระบุว่าแม้สายพันธุ์ในวัคซีนจะไม่ตรงกับเชื้อที่ระบาดพอดี ก็อาจยังป้องกันได้บางส่วน
• •ถ้าป่วยภายใน 2 สัปดาห์แรกหลังฉีด อาจติดเชื้อมาก่อนภูมิขึ้น ไม่ใช่เพราะวัคซีน

ถ้าเป็นไข้หวัดใหญ่หลังฉีด ผู้สูงอายุควรพบแพทย์เร็ว MedlinePlus ระบุว่ายาต้านไวรัสได้ผลดีกว่าถ้าเริ่มภายใน 2 วันหลังมีอาการ ห้ามซื้อยาต้านไวรัสกินเอง ให้แพทย์เป็นผู้พิจารณา และถ้ามีอาการหายใจลำบากหรือหอบเหนื่อย ถือเป็นภาวะฉุกเฉิน ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 อ่านเพิ่มเรื่อง ไข้หวัดใหญ่ในผู้สูงอายุ

ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่พร้อมวัคซีนปอดอักเสบหรืองูสวัดได้ไหม

ได้ สมาคมโรคติดเชื้อฯ ระบุว่าวัคซีนชนิดเชื้อตายฉีดหลายชนิดในวันเดียวกันได้ โดยต้องฉีดแยกตำแหน่ง เช่น แขนคนละข้าง ถ้าฉีดแขนข้างเดียวกันต้องห่างกันอย่างน้อย 1 นิ้ว ข้อมูลวัคซีนของ MedlinePlus ก็ระบุว่าวัคซีนไข้หวัดใหญ่ให้พร้อมวัคซีนอื่นได้

• •วัคซีนปอดอักเสบ (นิวโมคอคคัส) เป็นวัคซีนชนิดเชื้อตาย อ่านต่อที่ วัคซีนปอดอักเสบผู้สูงอายุ
• •วัคซีนงูสวัดมี 2 ชนิด คือชนิดไม่ใช่เชื้อเป็นและชนิดเชื้อเป็น ถ้าจะฉีดหลายตัว ให้แจ้งแพทย์ว่าวันนั้นจะฉีดอะไรบ้าง อ่านต่อที่ วัคซีนงูสวัด
• •ถ้าลืมนัดเข็มถัดไปของวัคซีนชนิดหลายเข็ม ฉีดต่อได้โดยไม่ต้องเริ่มใหม่ (สมาคมโรคติดเชื้อฯ)

ใครที่อยากรู้ว่าควรฉีดอะไรเพิ่ม เช่น วัคซีนตับอักเสบบี อ่าน วัคซีนตับอักเสบบีในผู้ใหญ่ และวางแผนไปพร้อมกับ การตรวจสุขภาพประจำปีตามช่วงอายุ

ใครไม่ควรฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ หรือควรเลื่อนไปก่อน

คนส่วนใหญ่ฉีดได้ ข้อห้ามจริงมีไม่มาก แต่ต้องบอกแพทย์ทุกครั้ง

• •เคยแพ้รุนแรงชนิดแอนาฟิแล็กซิสหลังฉีดวัคซีนชนิดนั้น: สมาคมโรคติดเชื้อฯ ถือเป็นข้อห้าม ไม่ควรรับวัคซีนนั้นอีก
• •เคยเป็นกลุ่มอาการกิลแลง-บาร์เร (ภาวะเส้นประสาทอักเสบที่ทำให้แขนขาอ่อนแรง) ภายใน 6 สัปดาห์หลังฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ครั้งก่อน: ต้องระวัง ให้แพทย์ประเมินก่อน
• •เจ็บป่วยหนักหรือมีไข้สูง: ควรเลื่อนไปก่อน ส่วนหวัด ไอ น้ำมูกเล็กน้อย ฉีดได้
• •แพ้ไข่: ถ้าแพ้ไม่รุนแรง เช่น มีผื่นหรือลมพิษ ฉีดได้ ถ้าเคยแพ้ไข่รุนแรงชนิดแอนาฟิแล็กซิส ฉีดได้แต่ควรฉีดในโรงพยาบาลที่วินิจฉัยและรักษาแอนาฟิแล็กซิสได้

หลังฉีดทุกครั้ง สมาคมโรคติดเชื้อฯ แนะนำให้นั่งพักดูอาการอย่างน้อย 15–30 นาที ผู้ที่ใช้ยากดภูมิคุ้มกันหรือมีภาวะภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ยังฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดฉีดได้และจัดเป็นกลุ่มที่ควรฉีด อ่านเพิ่มเรื่อง ภูมิคุ้มกันอ่อนแอลง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. · กรดโฟลิก 0.1 มก.

ค่าที่คำนวณจากฉลาก (ไม่ได้พิมพ์บนฉลาก): ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% 200 มก. คิดเป็นตัวสารราว 160 มก. (คำนวณ) · ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม (คำนวณ) · วิตามินบี 12 ราว 1 ไมโครกรัม (คำนวณ) · วิตามินดี 3 ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม (คำนวณ)

คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่ออ่านหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% 200 มก. (ตัวสารราว 160 มก. คำนวณ) — คำถามที่พบบ่อยคือกินแล้ววัคซีนจะได้ผลดีขึ้นไหม หลักฐานในคนยังจำกัดและไม่สอดคล้องกัน งานนำร่องในผู้ใหญ่อายุ 50–79 ปี 239 คน (Laue 2021) แบ่งเป็น 6 กลุ่ม หนึ่งในนั้นได้ยีสต์เบต้ากลูแคนทุกวัน 5 สัปดาห์ (บทคัดย่อไม่ระบุขนาด) พบว่าแอนติบอดีหลังฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ไม่ต่างอย่างมีนัยสำคัญจากกลุ่มควบคุม ส่วนงานนำร่อง 90 คน อายุเฉลี่ยราว 70 ปี (Moreno 2025) ใช้เบต้ากลูแคนวันละ 500 มก. พบแอนติบอดีต่อสายพันธุ์ H3N2 เพิ่มมากกว่ายาหลอกในฤดูแรก แต่ฤดูที่ 2 วิเคราะห์ไม่ได้ และอาการหวัดหรือไข้หวัดใหญ่ไม่ต่างกัน ผู้วิจัยบอกว่าต้องมีงานใหญ่กว่านี้ยืนยัน ทั้งสองงานไม่ได้ทดสอบสูตรนี้ และในแคปซูลมีราว 160 มก. (คำนวณ)
• •วิตามินดี 3 ราว 200 IU (คำนวณ) — การวิเคราะห์รวมล่าสุดปี 2025 จาก 40 งาน 61,589 คน (Jolliffe 2025) พบว่าวิตามินดีเสริมไม่ลดความเสี่ยงการติดเชื้อทางเดินหายใจเฉียบพลันอย่างมีนัยสำคัญ และการวิเคราะห์รวมในผู้สูงอายุ 12 งาน 41,552 คน (Jia 2024) พบว่าอาจไม่ต่างเลย งานรวมรุ่นก่อน (2021) ที่เคยเห็นผลเล็กน้อยพบในกลุ่มที่กินวันละ 400–1,000 IU ขณะที่ในแคปซูลมีราว 200 IU (คำนวณ) หรือราวหนึ่งในสามของปริมาณที่แนะนำต่อวันสำหรับผู้ใหญ่อายุ 19–70 ปี (600 IU ตาม Linus Pauling Institute)

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยให้วัคซีนไข้หวัดใหญ่ได้ผลดีขึ้น หรือป้องกันไข้หวัดใหญ่ได้ NCCIH ของสหรัฐระบุว่ายังไม่มีแนวทางเสริมใดที่แสดงว่าป้องกันไข้หวัดใหญ่หรือบรรเทาอาการได้ และการฉีดวัคซีนเป็นวิธีป้องกันที่ดีที่สุด ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช้แทนวัคซีน และไม่มีเหตุผลให้เลื่อนหรือข้ามการฉีดวัคซีน

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด และผู้ที่จะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง และโสม มีรายงานเรื่องเลือดออก ต้องแจ้งแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาเบาหวาน: โสมอาจลดน้ำตาลในเลือด
• •ผู้ใช้ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ และผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง: ไม่พบข้อมูลความปลอดภัยของยีสต์เบต้ากลูแคนในกลุ่มนี้ ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนรับประทานอาหารเสริมทุกชนิด
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค และไม่ใช้แทนวัคซีน

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที