วัคซีนปอดอักเสบผู้สูงอายุ ควรฉีดไหม ฉีดกี่เข็ม อยู่ได้กี่ปี

คำตอบสั้น: วัคซีนที่คนไทยเรียกว่า "วัคซีนปอดอักเสบ" คือ วัคซีนนิวโมคอคคัส ใช้ป้องกันการติดเชื้อแบคทีเรีย Streptococcus pneumoniae ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งของปอดอักเสบ ติดเชื้อในกระแสเลือด และเยื่อหุ้มสมองอักเสบ สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทยแนะนำให้ ผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป และผู้ใหญ่อายุ 18–64 ปีที่มีโรคประจำตัวบางโรคฉีด ตามเอกสารของโรงพยาบาลรามาธิบดีที่อ้างคำแนะนำปี 2568 มี 2 ทางเลือกหลัก คือ ชนิด 20 สายพันธุ์ 1 เข็มครั้งเดียว หรือ ชนิด 13 หรือ 15 สายพันธุ์ 1 เข็ม แล้วตามด้วยชนิด 23 สายพันธุ์อีก 1 เข็ม ห่างกัน 1 ปี วัคซีนนี้ไม่ได้ป้องกันปอดอักเสบได้ทุกชนิด และแพทย์จะเลือกแบบที่เหมาะกับประวัติวัคซีนและโรคประจำตัวของแต่ละคน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •วัคซีนนิวโมคอคคัสป้องกันเชื้อแบคทีเรียตัวเดียว คือ Streptococcus pneumoniae และครอบคลุมเพียงบางสายพันธุ์ของเชื้อนี้
• •ไม่ได้ป้องกันปอดอักเสบจากไข้หวัดใหญ่ โควิด-19 หรือเชื้ออื่น ซึ่งมีวัคซีนแยกต่างหาก
• •ใครควรฉีด: อายุ 65 ปีขึ้นไป และอายุ 18–64 ปีที่มีโรคหัวใจ โรคปอด โรคตับเรื้อรัง เบาหวาน สูบบุหรี่ หรือดื่มสุราเรื้อรัง (สมาคมโรคติดเชื้อฯ พ.ศ. 2566)
• •ผู้สูงอายุทั่วไป: PCV20 1 เข็มครั้งเดียว หรือ PCV13/PCV15 แล้วตามด้วย PPSV23 ห่าง 1 ปี
• •ผู้ที่ภูมิคุ้มกันบกพร่องมีตารางต่างออกไป ต้องให้แพทย์วางแผน
• •ผลข้างเคียงที่มีรายงานคือปวด บวม แดงที่แขน มีไข้ ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ มักไม่รุนแรง

วัคซีนปอดอักเสบป้องกันเชื้ออะไร และไม่ได้ป้องกันอะไร

วัคซีนนิวโมคอคคัสใช้ลดโอกาสติดเชื้อแบคทีเรีย Streptococcus pneumoniae MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐอธิบายว่าเชื้อนี้แพร่จากการสัมผัสผู้ป่วย หรือจากคนสุขภาพดีที่มีเชื้ออยู่ในโพรงหลังจมูก การติดเชื้อมีตั้งแต่ไม่รุนแรงถึงรุนแรง ที่พบบ่อยคือ หูชั้นกลางอักเสบ ไซนัสอักเสบ ปอดอักเสบ ติดเชื้อในกระแสเลือด และเยื่อหุ้มสมองอักเสบ

สิ่งที่วัคซีนนี้ไม่ได้ทำ มีอยู่ 2 ข้อที่ควรรู้

• •ไม่ได้ป้องกันได้ครบทุกสายพันธุ์ MedlinePlus ระบุว่าเชื้อ Streptococcus pneumoniae มีหลายรูปแบบ และวัคซีนครอบคลุมเพียงส่วนหนึ่ง จึงไม่ได้ป้องกันได้เต็มที่
• •ไม่ได้ป้องกันปอดอักเสบจากเชื้ออื่น MedlinePlus แนะนำวัคซีนแยกกัน คือ วัคซีนไข้หวัดใหญ่ ช่วยป้องกันปอดอักเสบจากไวรัสไข้หวัดใหญ่ วัคซีนนิวโมคอคคัส ลดโอกาสปอดอักเสบจาก Streptococcus pneumoniae และวัคซีนโควิด-19 ช่วยป้องกันปอดอักเสบรุนแรงจากโควิด

ถ้าอยากรู้ว่าปอดอักเสบ ปอดบวม ปอดติดเชื้อต่างกันอย่างไร อ่านที่ ปอดอักเสบ ปอดบวม ปอดติดเชื้อ เหมือนกันไหม

ทำไมผู้สูงอายุควรสนใจวัคซีนนี้

เอกสารกรมควบคุมโรค (พ.ย. 2566) รายงานว่าผู้เสียชีวิตจากปอดอักเสบในช่วง 1 ม.ค.–31 ต.ค. 2566 ส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไป คิดเป็นร้อยละ 59.43 และอัตราป่วยในกลุ่มอายุนี้สูงเป็นอันดับสองรองจากเด็กเล็ก

MedlinePlus อธิบายว่าเมื่ออายุมากขึ้น ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองช้าลง และแนะนำวัคซีนไข้หวัดใหญ่ โควิด-19 งูสวัด และนิวโมคอคคัส เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลผู้สูงอายุ ผู้ป่วยโรคหัวใจ เบาหวาน หืด ถุงลมโป่งพอง มะเร็ง และผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ ก็เป็นกลุ่มที่ MedlinePlus ระบุว่าวัคซีนยิ่งสำคัญ

ใครควรฉีดวัคซีนปอดอักเสบ

ตามคำแนะนำการให้วัคซีนสำหรับผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ พ.ศ. 2566 ของสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย กลุ่มที่แนะนำให้ฉีด ได้แก่

• •ผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป ไม่ว่าจะมีโรคประจำตัวหรือไม่
• •ผู้ที่อายุ 18–64 ปีที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจ โรคปอดเรื้อรัง โรคตับเรื้อรัง เบาหวาน ผู้ที่สูบบุหรี่ หรือดื่มสุราเรื้อรัง
• •ผู้ที่ภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น โรคไตเรื้อรังโดยเฉพาะระยะ 4 ขึ้นไป ไม่มีม้าม ผู้ติดเชื้อเอชไอวีที่ซีดีสี่ต่ำ มะเร็งเม็ดเลือดขาว มะเร็งต่อมน้ำเหลือง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ และผู้ได้ยากดภูมิรวมถึงสเตียรอยด์ระยะยาว กลุ่มนี้มีตารางเฉพาะ

ผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวานอ่านเรื่องการดูแลโดยรวมเพิ่มได้ที่ เบาหวานในผู้สูงอายุ

วัคซีนปอดอักเสบผู้สูงอายุ ฉีดกี่เข็ม

สำหรับผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไปที่ไม่เคยฉีดมาก่อน และไม่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง เอกสารของงานเภสัชกรรมคลินิกและคลินิกผู้สูงอายุ โรงพยาบาลรามาธิบดี (ปรับปรุง 18 เม.ย. 2568 อ้างอิงคำแนะนำสมาคมโรคติดเชื้อฯ พ.ศ. 2568) ให้ทางเลือกไว้ดังนี้

1. 1วัคซีนชนิด 20 สายพันธุ์ (PCV20) 1 เข็ม เพียงครั้งเดียว
2. 2วัคซีนชนิด 13 หรือ 15 สายพันธุ์ (PCV13 หรือ PCV15) 1 เข็ม แล้วตามด้วยชนิด 23 สายพันธุ์ (PPSV23) อีก 1 เข็ม ห่างกัน 1 ปี

เอกสารสมาคมฯ ฉบับ พ.ศ. 2566 ใช้คำว่า PCV13 หรือ PCV15 1 เข็ม แล้ว อาจพิจารณา ตามด้วย PPSV23 ห่างอย่างน้อย 1 ปี ความต่างระหว่างแต่ละชนิดและเหตุผลที่ต้องฉีดเรียงลำดับ อ่านต่อได้ที่ วัคซีนปอดอักเสบ 13 20 23 สายพันธุ์ ต่างกันอย่างไร

ถ้าเคยฉีดมาแล้วบางเข็ม ไม่ต้องเริ่มใหม่ทั้งหมด เอกสารสมาคมฯ มีตารางสำหรับคนที่เคยฉีดมาก่อน เช่น เคยได้ PPSV23 อย่างเดียว ให้ฉีดชนิดคอนจูเกต (PCV) 1 เข็ม ห่างจากเข็มก่อนอย่างน้อย 1 ปี ให้นำสมุดวัคซีนหรือประวัติวัคซีนไปให้แพทย์ดู

วัคซีนปอดอักเสบอยู่ได้กี่ปี ต้องฉีดซ้ำไหม

เอกสารที่เราตรวจไม่ได้ระบุจำนวนปีที่ภูมิคุ้มกันอยู่ได้เป็นตัวเลข สิ่งที่สมาคมโรคติดเชื้อฯ ระบุคือ วัคซีนชนิดคอนจูเกต 13 สายพันธุ์ กระตุ้นภูมิคุ้มกันได้สูงและอยู่นาน ส่วนชนิดพอลีแซ็กคาไรด์ 23 สายพันธุ์ กระตุ้นภูมิคุ้มกันอยู่ไม่นาน แต่ครอบคลุมสายพันธุ์ได้มากกว่า

ในเรื่องการฉีดซ้ำ

• •ผู้สูงอายุทั่วไปที่ได้ PCV20 แล้ว เอกสารรามาฯ ระบุว่าเป็น 1 เข็มเพียงครั้งเดียว
• •ผู้ที่เคยได้ PCV13 และ PPSV23 ก่อนอายุ 65 ปี สมาคมฯ แนะนำให้ฉีด PCV20 หรือ PPSV23 อีก 1 เข็มเมื่ออายุ 65 ปีขึ้นไป ห่างจากเข็มก่อนอย่างน้อย 5 ปี
• •ผู้ที่ภูมิคุ้มกันบกพร่อง อาจต้องได้ PPSV23 ซ้ำตามตารางเฉพาะ

การตัดสินว่าต้องฉีดซ้ำหรือไม่ ขึ้นกับวัคซีนที่เคยได้ อายุตอนที่ฉีด และโรคประจำตัว แพทย์จะเป็นผู้ดู

ฉีดพร้อมวัคซีนไข้หวัดใหญ่หรืองูสวัดได้ไหม

สมาคมโรคติดเชื้อฯ ระบุหลักทั่วไปว่าวัคซีนชนิดเชื้อตายฉีดหลายชนิดในวันเดียวกันได้ โดยต้องฉีดแยกตำแหน่ง เช่น แขนคนละข้าง ถ้าฉีดแขนข้างเดียวกันต้องห่างกันอย่างน้อย 1 นิ้ว วัคซีนนิวโมคอคคัสเป็นวัคซีนชนิดเชื้อตาย

ถ้าจะฉีดร่วมกับวัคซีนชนิดเชื้อเป็น เช่น วัคซีนงูสวัดชนิดเชื้อเป็น ให้ถามแพทย์เรื่องการเว้นระยะ วัคซีนไข้หวัดใหญ่และวัคซีนงูสวัดมีรายละเอียดของตัวเองที่ วัคซีนไข้หวัดใหญ่ผู้สูงอายุ และ วัคซีนงูสวัด ควรฉีดไหม ใครควรฉีด ส่วนภาพรวมวัคซีนผู้ใหญ่ทั้งหมดดูที่ วัคซีนผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ เช็คลิสต์ตามอายุ และ วัคซีนตับอักเสบบีในผู้ใหญ่

วัคซีนปอดอักเสบผู้สูงอายุ ผลข้างเคียงมีอะไร

MedlinePlus ระบุผลข้างเคียงที่มีรายงานของวัคซีนนิวโมคอคคัสชนิดคอนจูเกต ได้แก่

• •แดง ปวด บวม หรือแข็งบริเวณที่ฉีด
• •ไข้
• •ปวดศีรษะ
• •ปวดกล้ามเนื้อ

เอกสารสมาคมโรคติดเชื้อฯ ระบุหลักทั่วไปของวัคซีนผู้ใหญ่ว่า อาการไม่พึงประสงค์มักไม่รุนแรงและหายเองภายใน 2–3 วัน ถ้าไม่ดีขึ้นให้ปรึกษาแพทย์ และ หลังฉีดควรนั่งพักดูอาการอย่างน้อย 15–30 นาที บางคนอาจเป็นลมหลังฉีด ถ้ารู้สึกเวียนศีรษะ ตาพร่า หรือหูอื้อ ให้บอกเจ้าหน้าที่ทันที

ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง หลังฉีด ได้แก่ ผื่นลมพิษ หายใจลำบาก หรือกลืนลำบาก เพราะอาจเป็นอาการแพ้รุนแรง

ข้อห้ามและข้อควรระวัง ตามสมาคมฯ

• •ห้ามฉีดวัคซีนชนิดคอนจูเกตในผู้ที่มีประวัติแพ้วัคซีนคอตีบ
• •ผู้ที่เคยแพ้วัคซีนชนิดใดอย่างรุนแรง (แอนาฟิแล็กซิส) ห้ามรับวัคซีนนั้นอีก
• •ยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยเพียงพอของวัคซีนนิวโมคอคคัสระหว่างตั้งครรภ์
• •ถ้าเจ็บป่วยหนักหรือมีไข้สูงในวันนัด ควรเลื่อนการฉีดออกไป แต่ถ้าเป็นแค่หวัด ไอ น้ำมูก รับวัคซีนได้

ก่อนฉีดให้บอกเจ้าหน้าที่ถ้าเคยแพ้วัคซีนหรือยา กำลังใช้ยากดภูมิ หรือมีโรคที่ทำให้ภูมิคุ้มกันต่ำ

สิทธิ์และวิธีถามโรงพยาบาลใกล้บ้าน

สิทธิการฉีดวัคซีนนิวโมคอคคัสและชนิดที่มีให้บริการ แตกต่างกันตามสถานพยาบาลและช่วงเวลา บทความนี้ยังไม่ได้ตรวจประกาศสิทธิล่าสุด จึงแนะนำให้สอบถามโดยตรง

คำถามที่ควรเตรียมไปถามโรงพยาบาลหรือคลินิกใกล้บ้าน

• •ที่นี่มีวัคซีนปอดอักเสบชนิดไหนบ้าง (20 สายพันธุ์ หรือ 13/15 ตามด้วย 23 สายพันธุ์)
• •สิทธิการรักษาของเราครอบคลุมวัคซีนนี้หรือไม่ ถ้าไม่ครอบคลุม ค่าใช้จ่ายรวมทั้งชุดเท่าไร
• •ถ้าเลือกแบบ 2 เข็ม ต้องนัดเข็มที่สองเมื่อไร
• •ฉีดพร้อมวัคซีนไข้หวัดใหญ่ในวันเดียวกันได้ไหม

การตรวจสุขภาพประจำปีเป็นจังหวะที่ดีในการถามเรื่องวัคซีน ดูรายการตรวจตามวัยที่ อายุ 40 50 60 ควรตรวจอะไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. · กรดโฟลิก 0.1 มก.

เรื่องวัคซีน ไม่มีส่วนประกอบใดในผลิตภัณฑ์นี้ที่ใช้แทนวัคซีนนิวโมคอคคัสได้ คำถามที่พบบ่อยคืออาหารเสริมช่วยให้วัคซีนได้ผลดีขึ้นไหม หลักฐานที่มีเป็นงานเรื่องวัคซีนไข้หวัดใหญ่ ไม่ใช่วัคซีนปอดอักเสบ

• •ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% 200 มก. คิดเป็นเบต้ากลูแคนราว 160 มก. ต่อวัน (คำนวณ) — งานนำร่องในผู้ใหญ่อายุ 50–79 ปี รวม 239 คน แบ่งเป็น 6 กลุ่ม (Laue 2021 บทคัดย่อไม่ระบุขนาดที่ใช้) พบว่ากลุ่มที่ได้ยีสต์เบต้ากลูแคนมีแอนติบอดีหลังฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ ไม่ต่างอย่างมีนัยสำคัญ จากกลุ่มควบคุม ส่วนงานนำร่องในผู้สูงอายุ 90 คน (Moreno 2025) ใช้วันละ 500 มก. มากกว่าในแคปซูลราว 3 เท่า (คำนวณ) พบแอนติบอดีต่อสายพันธุ์หนึ่งสูงกว่ากลุ่มยาหลอกในฤดูแรก แต่ อาการหวัดและไข้หวัดใหญ่ไม่ต่างกัน ฤดูที่สองวิเคราะห์ไม่ได้ และมีผู้วิจัยจากบริษัทผู้ผลิตเบต้ากลูแคนร่วมด้วย ไม่พบงานวิจัยที่ใช้วัตถุดิบ Immuneo Plus™ ใน PubMed

ต้องบอกตรง ๆ ว่ายังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยให้วัคซีนได้ผลดีขึ้น หรือลดโอกาสเป็นปอดอักเสบ NCCIH ของสหรัฐระบุว่าไม่มีแนวทางเสริมใดแสดงว่าป้องกันไข้หวัดใหญ่ได้ และการฉีดวัคซีนเป็นวิธีป้องกันที่แนะนำ ผู้ที่อยู่ในกลุ่มที่ควรฉีดวัคซีนปอดอักเสบ ไม่ควรเลื่อนหรือข้ามวัคซีนเพราะกินอาหารเสริมอยู่

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาประจำ: ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน
• •ผู้ที่กำลังรับเคมีบำบัด ฉายแสง ยามุ่งเป้า ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือผู้ใช้ยากดภูมิ: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งเจ้าหน้าที่ว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน (ราว 79 ไมโครกรัมต่อแคปซูล คำนวณ) เพราะไบโอตินอาจรบกวนผลตรวจเลือดบางชนิด
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที