ฟอกไตกินอะไรได้บ้าง ห้ามกินอะไร ทำไมต้องกินโปรตีนมากขึ้น

คำตอบสั้น: หลังเริ่มฟอกเลือด อาหารเปลี่ยนจาก "จำกัดโปรตีน" เป็น ต้องกินโปรตีนมากขึ้น คือประมาณ 1.0–1.2 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน เพราะการฟอกเลือดทำให้เสียโปรตีนและกรดอะมิโน รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำเนื้อสัตว์ไม่ติดมันมื้อละ 3–4 ช้อนกินข้าว ร่วมกับไข่ขาววันละ 2–3 ฟอง แต่ยังต้อง คุมเค็ม ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม และน้ำ โดยน้ำดื่มทั้งวันประมาณเท่ากับปัสสาวะต่อวันบวก 500–700 มิลลิลิตร ตัวเลขของแต่ละคนให้ทีมฟอกไตกำหนด

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ผู้ฟอกเลือดต้องการโปรตีน 1.0–1.2 กรัม/กก./วัน อย่างน้อยครึ่งหนึ่งเป็นโปรตีนคุณภาพสูง
• •ล้างไตทางช่องท้องเสียโปรตีนมากกว่าการฟอกเลือด ทีมรักษาจะปรับตัวเลขให้
• •ผู้ฟอกเลือดมักมีโพแทสเซียมสูง ต้องเลี่ยงผลไม้กลุ่มสูง เช่น ทุเรียน กล้วย แคนตาลูป
• •ยาจับฟอสเฟตต้องกินพร้อมอาหารคำแรก เพื่อคุมฟอสฟอรัสในเลือดให้ต่ำกว่า 5.5 มก./ดล.
• •ห้ามซื้ออาหารเสริมหรือวิตามินกินเอง NIDDK เตือนว่าอาจมีวิตามินหรือแร่ธาตุที่เป็นอันตรายต่อผู้ฟอกไต

หลังเริ่มฟอกไต อาหารเปลี่ยนไปอย่างไร

ทิศทางเรื่องโปรตีนกลับด้าน แต่เรื่องเค็มและน้ำยังต้องคุมเหมือนเดิมหรือเข้มขึ้น รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่าการฟอกเลือดช่วยลดน้ำและของเสียที่คั่ง แต่ทำให้ผู้ป่วยสูญเสียโปรตีน วิตามิน และเกลือแร่หลายชนิด ถ้ากินไม่พอจะขาดสารอาหาร

ในขณะเดียวกัน ผู้ป่วยฟอกเลือดเพียงสัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง ระหว่างรอบ ของเสีย น้ำ ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมยังสะสมได้ อาหารจึงต้องสมดุลทั้งสองด้าน

สรุปสิ่งที่เปลี่ยนเมื่อเทียบกับช่วงก่อนฟอกไต

• •โปรตีน จากที่เคยถูกจำกัด กลายเป็นต้องได้มากขึ้น
• •โซเดียม ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม ยังต้องคุม และหลายคนต้องคุมเข้มขึ้นตามผลเลือด
• •น้ำ มักถูกจำกัดชัดเจน เพราะปัสสาวะลดลง
• •วิตามิน มีโอกาสขาดมากขึ้น แต่ต้องใช้ตามที่แพทย์สั่ง ไม่ใช่ซื้อกินเอง

ถ้ายังสงสัยว่าเมื่อไรต้องเริ่มฟอกไตและมีทางเลือกอะไร อ่านที่ ฟอกไตคืออะไร ต้องฟอกไตเมื่อไหร่

ทำไมคนฟอกไตต้องกินโปรตีนมากขึ้น วันละเท่าไร

เพราะการฟอกเลือดดึงกรดอะมิโนออกไปด้วย รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าผู้ฟอกเลือดต้องได้โปรตีน 1.0–1.2 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน เพื่อทดแทนการสลายของกล้ามเนื้อและกรดอะมิโนที่เสียไป สมาคมโรคเบาหวานอเมริกา (ADA 2026) ใช้ตัวเลขเดียวกัน และระบุว่าภาวะขาดโปรตีนและพลังงานเป็นปัญหาสำคัญของผู้ฟอกไตบางคน

ตัวอย่างคำนวณ คนที่ทีมรักษาใช้น้ำหนัก 60 กิโลกรัม จะได้ประมาณ 60–72 กรัมโปรตีนต่อวัน

แต่มากเกินไปก็ไม่ดี รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ เตือนว่าถ้ากินเนื้อสัตว์มากเกินไป ของเสียจะคั่งในเลือดมาก เพราะฟอกเพียงสัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง ส่วนถ้ากินน้อยเกินไป ภูมิต้านทานจะต่ำ สุขภาพทรุด โปรตีนในเลือดต่ำ และบวมง่าย

เลือกแหล่งโปรตีนอย่างไร

• •โปรตีนคุณภาพสูงอย่างน้อยร้อยละ 50 เช่น เนื้อสัตว์หรือเนื้อปลาไม่ติดมันและไม่ติดหนัง
• •NIDDK อธิบายว่าโปรตีนคุณภาพสูงจากเนื้อสัตว์ สัตว์ปีก ปลา และไข่ สร้างของเสียที่ต้องฟอกออกน้อยกว่า
• •เลี่ยงเนื้อสัตว์แปรรูป เช่น ไส้กรอก เพราะ NIDDK ระบุว่ามีทั้งโซเดียมและฟอสฟอรัสสูง
• •NIDDK ระบุว่าการล้างไตทางช่องท้องเสียโปรตีนมากกว่าการฟอกเลือด ผู้ล้างไตทางช่องท้องจึงต้องให้ทีมคำนวณแยก

รายละเอียดวิธีคิดโปรตีนจากน้ำหนักตัวอยู่ที่ โรคไตกินโปรตีนวันละกี่กรัม และเรื่องความเชื่อว่าโปรตีนทำให้ไตพังอยู่ที่ กินโปรตีนเยอะแล้วไตพังจริงไหม

ไข่ขาวสำหรับคนฟอกไต วันละกี่ฟอง

รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำไข่ขาววันละ 2–3 ฟอง ร่วมกับเนื้อสัตว์ไม่ติดมันมื้อละ 3–4 ช้อนกินข้าว สำหรับผู้ฟอกเลือด เพราะไข่ขาวมีกรดอะมิโนจำเป็นในปริมาณมากพอ

เหตุผลที่ไข่ขาวเหมาะกว่าไข่ทั้งฟองคือฟอสฟอรัส ข้อมูลที่อ้างในงานวิจัยของ Taylor และคณะ ระบุว่าไข่ไก่ใบใหญ่ทั้งฟองมีโปรตีน 6 กรัมและฟอสฟอรัส 86 มิลลิกรัม ส่วนไข่ขาวของไข่ใบเดียวกันมีโปรตีน 4 กรัม แต่ฟอสฟอรัสเพียงประมาณ 5 มิลลิกรัม ไข่แดงจึงอยู่ในรายการอาหารฟอสฟอรัสสูงที่ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ให้เลี่ยง

ข้อควรรู้

• •คำแนะนำ 2–3 ฟองนี้เป็นของ ผู้ฟอกเลือด ผู้ที่ยังไม่ฟอกไตไม่ควรนำไปใช้เอง
• •ไข่ขาวยังเป็นโปรตีนที่ต้องนับรวมในโควตาของวัน
• •ผู้ที่แพ้ไข่ต้องใช้แหล่งโปรตีนอื่นตามที่นักกำหนดอาหารแนะนำ

ถ้าสงสัยเรื่องผงไข่ขาวกับเวย์โปรตีน อ่านที่ ผงไข่ขาวบนฉลากคืออะไร และต่างจากเวย์โปรตีนอย่างไร

ฟอกไตห้ามกินอะไร ผลไม้อะไรต้องระวัง

โพแทสเซียม

ผู้ฟอกเลือดมักมีปัญหาโพแทสเซียมสูง รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าโพแทสเซียมมีผลต่อการทำงานของกล้ามเนื้อและหัวใจ จึงควรเลี่ยงผักผลไม้โพแทสเซียมสูง

• •ผลไม้โพแทสเซียมสูงที่ควรเลี่ยง ตามตารางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย เช่น กล้วย ทุเรียน ขนุน น้อยหน่า ลำไย มะม่วง แคนตาลูป มะขามหวาน กล้วยตาก ลูกเกด น้ำส้มคั้น น้ำมะพร้าว
• •ผลไม้โพแทสเซียมต่ำถึงปานกลาง เช่น สับปะรด แตงโม ส้มโอ ชมพู่ องุ่นเขียว แอปเปิ้ล ส่วน รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ยกตัวอย่างองุ่น ชมพู่ แพร์ และพีช ทั้งหมดยังต้องกินตามปริมาณที่แพทย์กำหนด

ดูรายการเต็มที่ คนเป็นโรคไตกินผลไม้อะไรได้บ้าง และ โพแทสเซียมในอาหาร กลุ่มไหนสูง

ฟอสฟอรัส

ฟอสฟอรัสสูงทำให้กระดูกบางและหลอดเลือดแข็ง รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุอาหารฟอสฟอรัสสูงที่ควรเลี่ยง เช่น ถั่ว ผลิตภัณฑ์จากนม ไข่แดง กาแฟ งา ช็อกโกแลต และเมล็ดมะม่วงหิมพานต์ แพทย์จะให้ยาจับฟอสฟอรัส เช่น แคลเซียมคาร์บอเนต ซึ่ง ต้องกินพร้อมอาหารคำแรก เพื่อคุมฟอสฟอรัสในเลือดให้ต่ำกว่า 5.5 มก./ดล. และระวังแคลเซียมไม่ให้เกิน 10.2 มก./ดล.

ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. อธิบายว่าการฟอกเลือดกำจัดฟอสเฟตได้ไม่มากนัก และฟอสเฟตสังเคราะห์ในอาหารแปรรูปถูกดูดซึมได้มากกว่าจากอาหารธรรมชาติ อ่านต่อที่ ฟอสฟอรัสในอาหาร

โซเดียมและของหมักดอง

เค็มทำให้กระหายน้ำ NIDDK ระบุว่าการลดเกลือเป็นวิธีหนึ่งที่ช่วยให้ดื่มน้ำน้อยลง และโซเดียมพบมากในอาหารกระป๋อง อาหารบรรจุห่อ อาหารแช่แข็ง และอาหารฟาสต์ฟู้ด รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าผลไม้ตากแห้งและผลไม้ดองมีโซเดียมค่อนข้างสูง และไม่แนะนำเกลือเทียมที่เป็นเกลือโพแทสเซียม

ดื่มน้ำได้วันละเท่าไร นับอะไรเป็นน้ำบ้าง

หลักของ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ คือปริมาณปัสสาวะต่อวันบวก 500–700 มิลลิลิตร ถ้าไม่มีปัสสาวะเลยหรือมีน้อยมาก ดื่มได้ไม่เกินวันละ 700 มิลลิลิตร และแนะนำให้น้ำหนักตัวขึ้นไม่เกินวันละ 1 กิโลกรัม

ต้องนับทุกอย่างที่เป็นของเหลว ไม่ใช่แค่น้ำเปล่า NIDDK ระบุว่าอาหารที่เป็นของเหลวที่อุณหภูมิห้องนับเป็นน้ำ เช่น ซุป น้ำแกง และของที่มีน้ำมากอย่างเยลลี่ พุดดิ้ง ไอศกรีม ผักผลไม้ส่วนใหญ่ เช่น แตงโม องุ่น แอปเปิ้ล ส้ม มะเขือเทศ ก็มีน้ำที่ต้องนับรวม

ถ้าดื่มน้ำเกิน รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่าจะบวมมากขึ้น ความดันสูงขึ้น เสี่ยงหัวใจล้มเหลวหรือน้ำท่วมปอด และระหว่างฟอกเลือดต้องดึงน้ำออกมาก อาจเกิดตะคริวหรือความดันต่ำ NIDDK ระบุอาการเดียวกันว่าอาจเป็นตะคริวหรือความดันตกจนเวียนศีรษะ

วิธีที่ช่วยได้จริงคือลดอาหารเค็ม เพื่อไม่ให้กระหายน้ำ อ่านรายละเอียดเรื่องน้ำดื่มเพิ่มที่ โรคไตควรดื่มน้ำวันละเท่าไหร่

ยาและวิตามินที่ต้องระวังเมื่อฟอกไต

วิตามินต้องใช้ตามที่แพทย์สั่ง NIDDK อธิบายว่าการฟอกเลือดดึงวิตามินบางส่วนออกไป และผู้ฟอกไตอาจได้วิตามินจากอาหารไม่พอ แพทย์อาจสั่งวิตามินและแร่ธาตุที่ออกแบบสำหรับผู้ไตวายโดยเฉพาะ แต่ NIDDK เตือนชัดว่าไม่ควรซื้ออาหารเสริมที่ขายทั่วไปกินเอง เพราะอาจมีวิตามินหรือแร่ธาตุที่เป็นอันตราย

รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าผู้ฟอกเลือดควรได้วิตามินที่ละลายในน้ำ เช่น บี1 บี2 บี6 บี12 ไบโอติน ไนอาซิน วิตามินซี และกรดโฟลิก และ ควรหลีกเลี่ยงวิตามินซีขนาดสูงและวิตามินเอ เพราะอาจสะสมในร่างกาย รายละเอียดอยู่ที่ คนเป็นโรคไตกินวิตามินบีได้ไหม

ยาที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

• •ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เช่น ไดโคลฟีแนค ไอบูโพรเฟน กรดเมเฟนามิก รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าอาจรบกวนการไหลเวียนเลือดในไต ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ อ่านต่อที่ ยาแก้ปวดไตพังไหม
• •ยาลูกกลอน ยาหม้อ ยาผงสมุนไพร รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ พบว่ายาลูกกลอนมากกว่าครึ่งหนึ่งในท้องตลาดมีโลหะหนักหรือสเตียรอยด์เจือปน
• •เกลือเทียมชนิดโพแทสเซียม ไม่แนะนำในผู้ที่ไตเสื่อม

ทุกครั้งที่ไปหาหมอคนอื่นหรือซื้อยาที่ร้านยา ให้บอกว่ากำลังฟอกไต และนำรายการยาไปด้วย

อัลบูมินต่ำในคนฟอกไตแก้อย่างไร

สาเหตุสำคัญหนึ่งคือได้โปรตีนและพลังงานไม่พอ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าผู้ฟอกเลือดที่กินโปรตีนไม่พอจะมีระดับโปรตีนในเลือดต่ำและบวมง่าย ส่วน ADA 2026 ระบุว่าภาวะขาดโปรตีนและพลังงานเป็นปัญหาใหญ่ของผู้ฟอกไตบางคน จึงควรได้โปรตีนสูงขึ้น

สิ่งที่ทำได้

• •แจ้งทีมฟอกไต ถ้าเบื่ออาหาร กินได้น้อยลง หรือน้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ
• •ขอพบนักกำหนดอาหาร แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยแนะนำให้ผู้ป่วยไตได้รับคำแนะนำโภชนาการจากแพทย์ นักกำหนดอาหาร หรือนักโภชนาการที่มีประสบการณ์ และตรวจอัลบูมินทุก 3–6 เดือน
• •กินโปรตีนให้ถึงเป้าทุกมื้อ โดยเลือกเนื้อสัตว์ไม่ติดมันและไข่ขาวตามที่ทีมกำหนด
• •อย่าซื้อโปรตีนผงหรืออาหารเสริมกินเอง เพราะอาจมีโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส หรือแร่ธาตุที่ผู้ฟอกไตต้องระวัง

อัลบูมินต่ำมีได้หลายสาเหตุ ไม่ใช่แค่เรื่องอาหาร อ่านเพิ่มที่ อัลบูมินต่ำเกิดจากอะไร

ได้ยินว่าฟอกไตแล้วกินอะไรก็ได้ เพราะเครื่องล้างออกหมด จริงไหม

ไม่จริง NKF ระบุว่าการฟอกไตเอาฟอสฟอรัสออกได้เพียงบางส่วน ผู้ป่วยยังต้องคุมไม่ให้สะสมระหว่างรอบ และ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ เตือนว่าถ้ากินเนื้อสัตว์มากเกินไป ของเสียจะคั่ง เพราะฟอกเพียงสัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง ส่วนน้ำที่ดื่มเกินจะทำให้บวมและเสี่ยงน้ำท่วมปอด

ความเชื่ออีกด้านที่ผิดเช่นกันคือ "ฟอกไตแล้วยังต้องงดเนื้อสัตว์เหมือนเดิม" ความจริงคือต้องกินโปรตีนมากขึ้น การงดต่อไปเสี่ยงขาดสารอาหาร

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

มีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ไม่ต้องรอรอบฟอกครั้งถัดไป

• •เหนื่อยหอบ นอนราบไม่ได้ บวมมากขึ้นเร็ว หรือน้ำหนักขึ้นมากระหว่างรอบฟอก ซึ่งอาจเป็นภาวะน้ำเกินจนน้ำท่วมปอด
• •ใจสั่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง เพราะโพแทสเซียมมีผลต่อหัวใจและกล้ามเนื้อ
• •เจ็บแน่นหน้าอกหรือหายใจไม่ออก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน ถ้าประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัมต่อแคปซูล ขณะที่ไข่ขาวจากไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนประมาณ 3.6 กรัม ต้องใช้ประมาณ 19 แคปซูลจึงเท่ากับไข่ขาว 1 ฟอง จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน ไม่นับแทนไข่ขาววันละ 2–3 ฟองที่ผู้ฟอกเลือดได้รับคำแนะนำ และไม่ได้ใช้แทนโปรตีนจากอาหาร
• •วิตามินบี6 1 มก. · วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม · กรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม — แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยกำหนดขนาดเสริมเมื่อมีภาวะขาดไว้ที่บี6 5 มก. กรดโฟลิก 1 มก. และบี12 2.4 ไมโครกรัมต่อวัน ซึ่งสูงกว่าในแคปซูล จึงไม่ใช่วิตามินสำหรับผู้ฟอกไตที่แพทย์สั่ง งานวิจัย HOST ในผู้ป่วยไตเรื้อรังระยะรุนแรงและไตวายระยะสุดท้าย 2,056 คน ใช้กรดโฟลิก 40 มก. บี6 100 มก. และบี12 2 มก. ทุกวัน (สูงกว่าแคปซูล 400 เท่า 100 เท่า และ 2,000 เท่า) ลดโฮโมซิสเทอีนได้ประมาณร้อยละ 26 แต่ไม่ลดการเสียชีวิต กล้ามเนื้อหัวใจตาย อัมพาต การตัดขา หรือเลื่อนเวลาเริ่มฟอกไต แนวทาง KDOQI 2020 จึงไม่แนะนำให้วิตามินบีเป็นประจำเพื่อลดโฮโมซิสเทอีน แต่ให้เสริมเมื่อมีภาวะขาด

แคปซูลยังมีวิตามินอีและวิตามินดี3 แนวทาง KDOQI 2020 ระบุว่าสมเหตุสมผลที่จะไม่เสริมวิตามินเอหรืออีเป็นประจำในผู้ฟอกไต เพราะอาจเกิดพิษ และผู้ที่แพทย์สั่งวิตามินดีหรือแคลซิไตรออลอยู่แล้ว ต้องแจ้งแพทย์เรื่องวิตามินดีจากทุกแหล่ง ส่วนเห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน

ผู้ฟอกไตมีคำเตือนของ NIDDK ว่าไม่ควรซื้ออาหารเสริมกินเอง และแนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง จึงต้องนำกล่องไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที