อัลบูมินต่ำเกิดจากอะไร อาการ และเกี่ยวกับโรคไตอย่างไร

คำตอบสั้น: อัลบูมินคือ โปรตีนหลักในเลือดที่ตับสร้าง ค่าปกติประมาณ 3.5–5 ก./ดล. (แต่ละห้องแล็บต่างกันเล็กน้อย) อัลบูมินต่ำเกิดได้จากหลายสาเหตุ ที่พบบ่อยคือ โรคตับ ไตปล่อยอัลบูมินรั่วออกทางปัสสาวะ ขาดอาหารหรือกินโปรตีนไม่พอ และการอักเสบหรือติดเชื้อ อาการเด่นคือบวมที่เท้า ข้อเท้า มือ รอบตา ค่าอัลบูมินตัวเดียววินิจฉัยโรคไม่ได้ แพทย์ต้องตรวจตับ ปัสสาวะ และภาวะโภชนาการประกอบ

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •NKF ระบุค่าปกติ 3.5–5 ก./ดล. แต่ละห้องแล็บต่างกันเล็กน้อย
• •สาเหตุ: โรคตับ โรคไตที่มีโปรตีนรั่ว ขาดอาหาร การอักเสบหรือติดเชื้อ โรคลำไส้ที่ดูดซึมไม่ดี แผลไฟไหม้กว้าง และน้ำเกินในร่างกาย
• •กลุ่มอาการเนโฟรติกคือโปรตีนรั่วมาก อัลบูมินในเลือดต่ำ บวม และไขมันในเลือดสูง
• •แนวทางสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังตรวจอัลบูมินในเลือดทุก 3–6 เดือน
• •การแก้ขึ้นกับสาเหตุ การกินโปรตีนมากขึ้นเองอาจไม่ช่วย และไม่เหมาะกับผู้ป่วยไตที่ต้องคุมโปรตีน

อัลบูมินในเลือดคืออะไร ค่าปกติเท่าไร

อัลบูมินเป็นโปรตีนที่ตับสร้าง และเป็นโปรตีนหลักในเลือด MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายหน้าที่ไว้ 2 อย่าง

• •กักน้ำไว้ในหลอดเลือด ไม่ให้รั่วออกไปในเนื้อเยื่อ
• •ขนส่งสาร เช่น ฮอร์โมน วิตามิน เอนไซม์ และยาบางชนิด

มูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ (NKF) เปรียบว่าอัลบูมินทำงานเหมือนแม่เหล็กที่ดึงน้ำไว้ในเลือด และระบุว่าแม้ตับเป็นผู้สร้าง แต่ร่างกายต้องได้อาหารที่มีโปรตีนพอจึงสร้างได้เพียงพอ

ค่าปกติตาม NKF คือ 3.5–5 ก./ดล. ให้ดูค่าอ้างอิงในใบผลของโรงพยาบาลที่ตรวจเป็นหลัก เพราะแต่ละห้องแล็บต่างกันเล็กน้อย อัลบูมินมักอยู่ในชุดตรวจการทำงานของตับ อ่านวิธีดูใบผลได้ที่ อ่านใบผลเลือดอย่างไร

อัลบูมินในเลือดกับอัลบูมินในปัสสาวะต่างกัน อัลบูมินในปัสสาวะ (UACR) วัดส่วนที่รั่วออกทางไต ถ้ารั่วมากนาน ๆ อัลบูมินในเลือดก็ลดลงได้ อ่านเพิ่มที่ UACR คืออะไร

อัลบูมินต่ำเกิดจากอะไร

MedlinePlus และ NKF รวบรวมสาเหตุไว้ดังนี้

1. 1โรคตับ เช่น ตับแข็ง ตับอักเสบ ไขมันพอกตับ เพราะตับที่เสียหายสร้างอัลบูมินได้น้อยลง อ่านเพิ่มที่ ค่าตับสูงเกิดจากอะไร
2. 2โรคไต ที่ทำให้อัลบูมินหลุดออกทางปัสสาวะ
3. 3ขาดอาหาร โดยเฉพาะขาดโปรตีน หรือกินอาหารโปรตีนต่ำมาก
4. 4การอักเสบและการติดเชื้อ NKF ระบุว่าความเครียดของร่างกายที่ทำให้เกิดการอักเสบทั่วร่างกาย ทำให้อัลบูมินต่ำได้
5. 5โรคทางเดินอาหารที่ใช้โปรตีนจากอาหารได้ไม่ดี เช่น โรคโครห์น และภาวะการดูดซึมผิดปกติ
6. 6แผลไฟไหม้บริเวณกว้าง และโรคไทรอยด์
7. 7น้ำเกินในร่างกาย เช่น หัวใจล้มเหลว NKF ระบุว่าน้ำส่วนเกินทำให้อัลบูมินดูต่ำ ทั้งที่ปริมาณจริงอาจปกติ

MedlinePlus เพิ่มว่าอัลบูมินอาจต่ำได้ถ้าไม่ได้กินอาหารมา 24–48 ชั่วโมง ระหว่างตั้งครรภ์ หรือจากยาบางชนิด ผลครั้งเดียวจึงต้องดูบริบทเสมอ

อาการอัลบูมินต่ำเป็นอย่างไร

อาการที่เด่นที่สุดคือบวม NKF ระบุว่าเมื่ออัลบูมินต่ำเกินไป น้ำจะสะสมที่เท้า ข้อเท้า มือ รอบดวงตา หลังส่วนล่าง หรือส่วนอื่นของร่างกาย MedlinePlus ระบุว่าน้ำอาจไปสะสมในปอดและช่องท้องได้ด้วย

อาการอื่นมักมาจากโรคต้นเหตุ เช่น ถ้ามาจากไตรั่วโปรตีนมาก NIDDK ของสหรัฐฯ ระบุอาการไว้ ได้แก่

• •หนังตาบวม ขา ข้อเท้า เท้า หรือท้องน้อยบวม
• •ปัสสาวะเป็นฟอง
• •น้ำหนักขึ้นจากน้ำคั่ง
• •อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร

อ่านเรื่องบวมได้ที่ ขาบวมโรคไต และเรื่องฟองที่ ปัสสาวะเป็นฟองเกิดจากอะไร

โปรตีนรั่วในปัสสาวะทำให้อัลบูมินในเลือดต่ำได้อย่างไร

ไตมีตัวกรองเล็ก ๆ ที่ปกติจะไม่ปล่อยโปรตีนออก NIDDK อธิบายว่าเมื่อตัวกรองนี้อักเสบ โปรตีนจะรั่วออกทางปัสสาวะมาก จนเกิด กลุ่มอาการเนโฟรติก (nephrotic syndrome) ซึ่งมี 4 อย่างร่วมกัน

1. 1โปรตีนรั่วในปัสสาวะมาก
2. 2อัลบูมินในเลือดต่ำ
3. 3บวม
4. 4ไขมันในเลือดสูง

สาเหตุมีทั้งโรคที่ไตโดยตรง เช่น FSGS, membranous nephropathy, minimal change disease และโรคทั่วร่างกาย เช่น เบาหวาน ลูปัส อะไมลอยโดซิส การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีและซี รวมถึงยาแก้ปวด NSAIDs

NIDDK ระบุว่าภาวะนี้เพิ่มเสี่ยงลิ่มเลือดอุดตัน ติดเชื้อง่าย ความดันสูง และไตเสื่อม แพทย์รักษาด้วยยา ACEi หรือ ARB ซึ่งช่วยลดโปรตีนรั่วและลดความดัน ยาขับปัสสาวะลดบวม ร่วมกับการดูแลโรคต้นเหตุ บางรายอาการหายไปและไตกลับมาทำงานปกติ บางรายกลับเป็นซ้ำ

NKF ยังระบุว่า ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่อัลบูมินในเลือดต่ำ มีความเสี่ยงเข้าสู่ไตวายมากกว่าผู้ที่อัลบูมินปกติ อ่านสาเหตุโปรตีนรั่วเพิ่มที่ โปรตีนรั่วในปัสสาวะเกิดจากอะไร

คนเป็นโรคไตและคนฟอกไตทำไมต้องดูค่าอัลบูมิน

เพราะอัลบูมินเป็นหนึ่งในตัวบอกภาวะโภชนาการ MedlinePlus ระบุว่าแพทย์ใช้ค่าอัลบูมินช่วยดูสุขภาพทั่วไปและภาวะโภชนาการ รวมถึงการทำงานของตับและไต

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 สำหรับผู้ป่วยที่ยังไม่ฟอกไต แนะนำให้

• •ตรวจอัลบูมินในเลือด ทุก 3–6 เดือน
• •คัดกรองภาวะโภชนาการและความเสี่ยงต่อภาวะขาดโปรตีนและพลังงาน อย่างน้อยทุก 6 เดือน
• •ชั่งน้ำหนักทุกครั้งที่พบแพทย์ และได้รับคำแนะนำจากแพทย์ นักกำหนดอาหาร หรือนักโภชนาการ

เมื่อเริ่มฟอกเลือด ความต้องการโปรตีนเปลี่ยนไป รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าผู้ฟอกเลือดควรได้โปรตีน 1.0–1.2 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน มากกว่าช่วงก่อนฟอกไต ค่าอัลบูมินจึงช่วยให้แพทย์และนักกำหนดอาหารรู้ว่าผู้ป่วยได้อาหารพอหรือไม่ อ่านเพิ่มที่ ฟอกไตกินอะไรได้บ้าง

อัลบูมินต่ำกินอะไร

คำตอบขึ้นกับสาเหตุ ถ้าต่ำเพราะกินไม่พอ NKF แนะนำให้กินอาหารสมดุลที่มีโปรตีนในปริมาณที่เหมาะสม และได้พลังงานพอจากข้าวและแป้งด้วย ไม่ใช่เพิ่มแต่โปรตีน

แต่สำหรับผู้ป่วยไตที่ยังไม่ฟอกไต ปริมาณโปรตีนต้องให้แพทย์กำหนด แนวทางไทยแนะนำผู้ป่วยระยะ 3a ขึ้นไปที่ไม่เป็นเบาหวานให้ได้โปรตีน 0.6 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน ผู้ที่เป็นเบาหวานร่วม 0.6–0.8 กรัม และให้ได้พลังงานพอ ประมาณ 25–35 กิโลแคลอรีต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน

ส่วนผู้ฟอกเลือด รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำเนื้อสัตว์ไม่ติดมันมื้อละ 3–4 ช้อนกินข้าว ร่วมกับไข่ขาววันละ 2–3 ฟอง คำแนะนำนี้ใช้กับผู้ฟอกเลือดเท่านั้น ไม่ใช่ผู้ป่วยก่อนฟอกไต

อ่านวิธีคิดโปรตีนที่ โรคไตกินโปรตีนวันละกี่กรัม และสำหรับผู้สูงอายุทั่วไปที่ โปรตีนสำหรับผู้สูงอายุ

ได้ยินว่ากินไข่ขาวเยอะ ๆ แล้วอัลบูมินในเลือดจะขึ้น จริงไหม

ไม่ตรงไปตรงมาแบบนั้น อัลบูมินในเลือดสร้างที่ตับ ถ้าต่ำเพราะตับเสีย ไตรั่ว หรือการอักเสบ การกินโปรตีนเพิ่มไม่ได้แก้ต้นเหตุ NKF จึงระบุวิธีดูแลตามสาเหตุ เช่น คุมอัลบูมินที่รั่วในปัสสาวะด้วยยา ACEi หรือ ARB ลดเค็ม ใช้ยาขับปัสสาวะเมื่อมีน้ำเกิน และตรวจตับ

ในผู้ป่วยไตที่ยังไม่ฟอก การกินไข่ขาวมากเกินที่แพทย์กำหนดยังเพิ่มโปรตีนรวม ซึ่งแนวทางไทยไม่ให้เกิน 1.3 กรัมต่อกิโลกรัมต่อวันในผู้ที่เสี่ยงไตเสื่อม อ่านความต่างของอัลบูมินในไข่กับในเลือดที่ ไข่ขาวมีอัลบูมิน กินแล้วอัลบูมินในเลือดขึ้นไหม

เมื่อไรแพทย์ให้อัลบูมินทางหลอดเลือด

NKF ระบุว่า แพทย์อาจให้อัลบูมินทางหลอดเลือดดำ ขึ้นกับสาเหตุของอัลบูมินต่ำ และอาจให้อาหารเสริมทางการแพทย์ที่เพิ่มโปรตีนและพลังงาน การให้อัลบูมินทางหลอดเลือดจึงเป็นการตัดสินใจของแพทย์ตามโรคที่เป็น ไม่ใช่สิ่งที่ขอฉีดเพื่อบำรุง

ต้องตรวจอะไรเพิ่มเพื่อหาสาเหตุ

MedlinePlus ระบุว่า ผลอัลบูมินตัวเดียววินิจฉัยโรคไม่ได้ แพทย์จะดูร่วมกับผลอื่น การตรวจที่มักใช้ ได้แก่

• •ตรวจการทำงานของตับ และชุดตรวจเลือดรวม
• •ตรวจปัสสาวะ แถบจุ่ม UACR หรือเก็บปัสสาวะ 24 ชั่วโมง เพื่อดูว่ารั่วออกทางไตหรือไม่ ตามที่ NIDDK ระบุ
• •ค่าไต ครีเอตินินและ eGFR
• •ไขมันในเลือด ถ้าสงสัยกลุ่มอาการเนโฟรติก
• •อัลตราซาวนด์ไต หรือเจาะชิ้นเนื้อไต ในบางรายเพื่อหาสาเหตุ
• •ประเมินภาวะโภชนาการ น้ำหนักที่เปลี่ยน และสิ่งที่กินในแต่ละวัน

ถ้าน้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจร่วมด้วย ควรบอกแพทย์ อ่านเพิ่มที่ น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจในผู้สูงอายุ

เมื่อไรต้องรีบไปพบแพทย์

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง เช่น บวมมากขึ้นเร็ว น้ำหนักขึ้นเร็วจากน้ำคั่ง หอบเหนื่อย หรือปัสสาวะน้อยลงมาก ควรไปโรงพยาบาลทันที ไม่ต้องรอวันนัด เพราะ MedlinePlus ระบุว่าเมื่ออัลบูมินไม่พอ น้ำอาจไปสะสมในปอดได้ ถ้าหายใจไม่ออกหรือเจ็บหน้าอก โทร 1669

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่ฟอสฟอรัสต่ำ นักกำหนดอาหารจึงมักแนะนำให้ผู้ป่วยไต แต่ผงไข่ขาวในแคปซูลมีปริมาณน้อย ฉลากไม่ระบุปริมาณโปรตีน ถ้าประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม ขณะที่ไข่ขาวจากไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนราว 3.6 กรัม จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน ไม่ได้ใช้แทนโปรตีนจากอาหาร และไม่ได้เป็นวิธีแก้อัลบูมินในเลือดต่ำ

ผู้ที่แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน ตามคำเตือนบนฉลาก ส่วนประกอบอื่นอย่างเห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ ซึ่งสำคัญมากสำหรับผู้ที่อัลบูมินต่ำจากโรคตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตและผู้ป่วยโรคตับจึงควรนำกล่องผลิตภัณฑ์ไปให้แพทย์ที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที