โรคไตกินโปรตีนวันละกี่กรัม คิดจากน้ำหนักตัวเองอย่างไร

คำตอบสั้น: ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง ระยะ 3a–5 ที่ยังไม่ฟอกไต แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 แนะนำโปรตีนประมาณ 0.6 กรัมต่อน้ำหนักตัวที่เหมาะสม 1 กิโลกรัมต่อวัน ถ้าไม่เป็นเบาหวาน และ 0.6–0.8 กรัมถ้าเป็นเบาหวาน ส่วนแนวทาง KDIGO 2024 ใช้ 0.8 กรัม คนที่น้ำหนักตัวที่เหมาะสม 60 กิโลกรัมจึงได้ประมาณ 36–48 กรัมต่อวัน แต่ เมื่อเริ่มฟอกไตแล้ว ต้องเพิ่มเป็น 1.0–1.2 กรัม ตัวเลขของแต่ละคนให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารกำหนด

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทางไทย 2565: ระยะ 3a ขึ้นไป ไม่เป็นเบาหวาน 0.6 กรัม/กก./วัน เป็นเบาหวาน 0.6–0.8 กรัม/กก./วัน
• •ผู้ป่วยไตทุกระยะที่เสี่ยงไตเสื่อมลง ไม่ควรได้โปรตีนเกิน 1.3 กรัม/กก./วัน
• •เนื้อสัตว์ 1 ส่วน = โปรตีน 7 กรัม = เนื้อปลาสุกราว 2 ช้อนโต๊ะ = ไข่ขาว 2 ฟอง
• •ข้าว ผัก ผลไม้ ก็มีโปรตีน ต้องนับรวมด้วย
• •ผู้ฟอกเลือดต้องการโปรตีน 1.0–1.2 กรัม/กก./วัน เพราะเสียโปรตีนระหว่างฟอก

ทำไมคนเป็นโรคไตระยะ 3–5 ที่ยังไม่ฟอกไต มักถูกแนะนำให้จำกัดโปรตีน

โปรตีนส่วนที่ร่างกายไม่ได้ใช้จะกลายเป็นของเสียที่ไตต้องขับ ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อธิบายว่า ถ้ากินโปรตีนมากเกินไป ไตต้องทำงานหนัก และในคนที่ไตเสื่อมอาจทำให้เสื่อมเร็วขึ้น การกินโปรตีนต่ำลงทำให้ของเสีย เช่น ยูเรีย น้อยลง ไตส่วนที่เหลือทำงานเบาลง

แต่ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ก็ย้ำอีกด้านว่า ถ้ากินน้อยเกินไปจะขาดสารอาหาร เป้าหมายจึงเป็นโปรตีน "พอดี" ไม่ใช่ "น้อยที่สุด"

โรคไตกินโปรตีนวันละกี่กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ตามแนวทาง

ตัวเลขจากแหล่งที่เปิดตรวจแล้ว

• •สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 ระยะ 3a–5 ที่ยังไม่ฟอกไตและไม่เป็นเบาหวาน 0.6 กรัม/กก./วัน ถ้าเป็นเบาหวานและต้องคุมน้ำตาล 0.6–0.8 กรัม/กก./วัน ภายใต้การติดตามใกล้ชิด
• •อาหารโปรตีนต่ำมาก (น้อยกว่า 0.4 กรัม/กก./วัน) ตามแนวทางเดียวกัน ต้องใช้คู่กับสารคู่เหมือนของกรดอะมิโน (คีโตแอนะล็อก) เท่านั้น
• •ทุกระยะที่เสี่ยงไตเสื่อมลง ไม่ควรเกิน 1.3 กรัม/กก./วัน
• •KDIGO 2024 (แนวทางโรคไตระดับนานาชาติ) ระยะ 3–5 แนะนำ 0.8 กรัม/กก./วัน เลี่ยงเกิน 1.3 และให้อาหารโปรตีนต่ำมาก (0.3–0.4) เฉพาะภายใต้การดูแลใกล้ชิด
• •กรมอนามัย (อินโฟกราฟิก eGFR บอกระยะโรคไต) ระยะ 3a คุมโปรตีน 0.8 และระยะ 3b คุมโปรตีน 0.6 กรัม/กก.

ตัวเลขต่างกันเล็กน้อยระหว่างแหล่ง แพทย์หรือนักกำหนดอาหารจะเลือกตัวเลขตามระยะโรค การมีเบาหวาน อายุ และภาวะโภชนาการของแต่ละคน ไม่ควรเลือกตัวเลขที่ต่ำที่สุดมาใช้เอง

คิดจากน้ำหนักตัวเองอย่างไร ยกตัวอย่างคนหนัก 60 กิโลกรัม

ขั้นที่ 1 หาน้ำหนักตัวที่เหมาะสม แนวทางไทยคิดโปรตีนจาก "น้ำหนักอุดมคติ" และให้สูตรง่าย ๆ ไว้

• •ผู้ชาย: ส่วนสูง (ซม.) ลบ 100
• •ผู้หญิง: ส่วนสูง (ซม.) ลบ 105

ขั้นที่ 2 คูณด้วยตัวเลขที่แพทย์กำหนด ตัวอย่างคนที่น้ำหนักเหมาะสม 60 กิโลกรัม

• •60 × 0.6 = 36 กรัมต่อวัน
• •60 × 0.8 = 48 กรัมต่อวัน

ตัวอย่างของศูนย์ศรีพัฒน์ มช. คือ น้ำหนักที่ควรเป็น 55 กิโลกรัม × 0.8 = 44 กรัมต่อวัน

ขั้นที่ 3 แบ่งให้ครบ 3 มื้อ เอกสารบนเว็บไซต์สมาคมโรคไตฯ แนะนำให้กินโปรตีนตามปริมาณอย่างสม่ำเสมอทุกมื้อทุกวัน เพราะมากไปทำให้ไตเสื่อม น้อยไปทำให้ขาดสารอาหาร

ไข่ขาว 1 ฟอง เนื้อปลา 1 ช้อน มีโปรตีนกี่กรัม

เอกสารความรู้บนเว็บไซต์สมาคมโรคไตฯ (รศ.ชวลิต รัตนกุล หน่วยไต รพ.จุฬาลงกรณ์) ใช้ระบบนับเป็น "ส่วน"

• •เนื้อสัตว์ 1 ส่วน = โปรตีน 7 กรัม = เนื้อปลาสุกประมาณ 30 กรัม (2 ช้อนโต๊ะ) = ไข่ขาว 2 ฟอง
• •ไข่ขาว 1 ฟอง (ไข่ไก่เบอร์ 2) = ครึ่งส่วน ประมาณ 3.5 กรัม เท่ากับเนื้อปลาสุกประมาณ 1 ช้อนโต๊ะ
• •ไข่ทั้งฟอง 1 ฟอง = เนื้อสัตว์ประมาณ 2 ช้อนโต๊ะ = 1 ส่วน

อาหารที่ไม่ใช่เนื้อสัตว์ก็มีโปรตีน เอกสารเดียวกันระบุว่า ข้าวสวย 1 ส่วน (1 ทัพพี) มีโปรตีนประมาณ 1.3 กรัม ผัก 1 ส่วนประมาณ 1 กรัม ผลไม้ 1 ส่วนประมาณ 0.5 กรัม

ในตัวอย่างของเอกสารนั้น ผู้ป่วยที่ได้โปรตีน 36 กรัมต่อวัน ได้เนื้อสัตว์ 3.5 ส่วน (เนื้อสัตว์ราว 7 ช้อนโต๊ะทั้งวัน) ส่วนที่เหลือมาจากข้าว ผัก และผลไม้ ดูการจัดจานได้ที่ โรคไตกินอะไรได้บ้าง จัดจานแต่ละมื้อ และเรื่องไข่ขาวต่อวันที่ คนเป็นไตกินไข่ขาววันละกี่ฟอง

โปรตีนจากพืชดีกว่าจากสัตว์ไหม

แหล่งไทยเน้นโปรตีนคุณภาพสูงจากสัตว์เป็นหลัก ส่วนแนวทางสากลแนะนำให้กินพืชมากขึ้น สองเรื่องนี้ไม่ได้ขัดกันเสียทีเดียว

• •รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำให้โปรตีนอย่างน้อยร้อยละ 50 เป็นโปรตีนคุณภาพสูง เอกสารของสมาคมโรคไตฯ ใช้ตัวเลขอย่างน้อยร้อยละ 60 จากเนื้อสัตว์ ไข่ และนม เพราะมีกรดอะมิโนจำเป็นครบ
• •แนวทาง KDIGO 2024 แนะนำให้ผู้ป่วยไตกินอาหารหลากหลาย เน้นอาหารจากพืชมากกว่าจากสัตว์ และลดอาหารแปรรูปมาก

ข้อควรระวังสำหรับคนไทย แหล่งพืชโปรตีนสูงที่คนไทยกินบ่อย เช่น ถั่วเมล็ดแห้ง เต้าหู้ นมถั่วเหลือง ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. จัดเป็นอาหารฟอสฟอรัสสูงที่ควรเลี่ยงในระยะ 3–5 หรือเมื่อฟอสฟอรัสในเลือดสูง จะเพิ่มพืชมากน้อยแค่ไหนจึงต้องดูผลฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมประกอบ อ่านต่อที่ โรคไตกินถั่วอะไรได้บ้าง เต้าหู้ น้ำเต้าหู้

โรคไตกินโปรตีนชงหรือเวย์โปรตีนได้ไหม

ถ้าแพทย์ไม่ได้สั่ง ไม่ควรกินเอง มูลนิธิโรคไตอเมริกัน (American Kidney Fund) ระบุว่า การเสริมโปรตีนโดยไม่รู้ความต้องการจริงของตัวเองอาจเป็นผลเสีย โดยเฉพาะผู้ที่เป็นโรคไตระยะแรกหรือยังไม่รู้ตัว และผลิตภัณฑ์บางชนิดมีฟอสฟอรัส โพแทสเซียม หรือโซเดียมเติมอยู่ด้วย

สำหรับผู้ที่ฟอกไต ความต้องการโปรตีนสูงขึ้น ถ้าแพทย์หรือนักกำหนดอาหารแนะนำโปรตีนเสริม ให้แจ้งชนิด ปริมาณ และความถี่ที่กินทุกครั้งที่ไปตรวจ เพื่อให้ปรับคำแนะนำได้ถูก อ่านเพิ่มที่ ผงไข่ขาวบนฉลากคืออะไร และต่างจากเวย์โปรตีนอย่างไร

จำกัดโปรตีนมากไปจนขาดสารอาหาร อันตรายอย่างไร

ภาวะขาดโปรตีนและพลังงานเพิ่มโรคแทรกซ้อนและอัตราการเสียชีวิต เอกสารของสมาคมโรคไตฯ ระบุว่า ถ้าโปรตีนต่ำกว่า 0.6 กรัมต่อน้ำหนักตัวที่เหมาะสม 1 กิโลกรัมต่อวัน ร่างกายจะขาดโปรตีน ยกเว้นใช้กรดอะมิโนเสริมตามแพทย์สั่ง รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายในส่วนของผู้ฟอกเลือดว่า การได้โปรตีนไม่พอทำให้ภูมิต้านทานต่ำ สุขภาพทรุด ระดับโปรตีนในเลือดต่ำ และบวมง่าย

แนวทางจึงมีข้อยกเว้นที่สำคัญ

• •แนวทางไทยให้ เพิ่มโปรตีนเป็น 1.0–2.5 กรัม/กก./วัน ในช่วงเจ็บป่วยเฉียบพลัน หรือมีภาวะสูญเสียโปรตีนและพลังงาน
• •KDIGO 2024 ห้ามสั่งอาหารโปรตีนต่ำหรือต่ำมากในผู้ที่ภาวะร่างกายไม่คงที่
• •KDIGO 2024 ให้พิจารณาโปรตีนและพลังงานสูงขึ้นใน ผู้สูงอายุที่เปราะบางหรือกล้ามเนื้อพร่อง

แนวทางไทยแนะนำให้ตรวจอัลบูมินในเลือดทุก 3–6 เดือน และประเมินโปรตีนที่กินจริงทุก 3–6 เดือน ถ้าน้ำหนักลด กินไม่ได้ หรืออ่อนเพลียมาก ให้บอกแพทย์ อ่านเพิ่มที่ ผู้สูงอายุควรได้โปรตีนวันละเท่าไร และ อัลบูมินต่ำเกิดจากอะไร

ทำไมคนฟอกไตกลับต้องกินโปรตีนมากขึ้น

การฟอกเลือดทำให้เสียโปรตีนและกรดอะมิโน รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่าผู้ฟอกเลือดต้องได้โปรตีนสูงกว่าคนทั่วไป คือ 1.0–1.2 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน แนะนำเนื้อสัตว์ไม่ติดมันมื้อละ 3–4 ช้อนกินข้าว ร่วมกับไข่ขาววันละ 2–3 ฟอง ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ใช้ตัวเลข 1.2 กรัม/กก. หลังเริ่มฟอกเลือด

NIDDK ของสหรัฐฯ ระบุว่าการล้างไตทางช่องท้องเสียโปรตีนมากกว่าการฟอกเลือด ทีมรักษาจะปรับตัวเลขให้

คำแนะนำ "ไข่ขาววันละ 2–3 ฟอง" เป็นของผู้ฟอกเลือด ผู้ป่วยที่ยังไม่ฟอกไตไม่ควรนำไปใช้เอง อ่านเพิ่มที่ ฟอกไตกินอะไรได้บ้าง

ได้ยินว่าเป็นโรคไตห้ามกินโปรตีน หรือไข่ขาวกินได้ไม่จำกัด จริงไหม

ไม่จริงทั้งสองข้อ โปรตีนยังจำเป็น แต่ต้องพอดีตามระยะโรค ส่วนไข่ขาวแม้ฟอสฟอรัสต่ำ ก็ยังเป็นโปรตีนที่ต้องนับรวม ไข่ขาว 2 ฟองเท่ากับเนื้อสัตว์ 1 ส่วน อ่านเพิ่มที่ กินโปรตีนเยอะแล้วไตพังจริงไหม และ โภชนบำบัดสำหรับผู้ที่มีปัญหาไต ใครเป็นคนกำหนด

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่ฟอสฟอรัสต่ำ นักกำหนดอาหารจึงมักแนะนำให้ผู้ป่วยไต แต่ผงไข่ขาวในแคปซูลมีปริมาณน้อย ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน ถ้าประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม ไม่ถึงร้อยละ 0.4 ของโปรตีน 48 กรัมต่อวันในตัวอย่างคนหนัก 60 กิโลกรัมข้างบน ขณะที่ไข่ขาว 1 ฟองมีโปรตีนประมาณ 3.5 กรัม จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน ไม่ได้ช่วยเพิ่มหรือลดโปรตีนที่ต้องคุม และไม่ได้ใช้แทนโปรตีนจากอาหาร

งานวิจัยนำร่องในผู้ป่วยฟอกเลือด 13 คนที่กินไข่ขาวเหลวพาสเจอร์ไรซ์วันละ 225 กรัม (โปรตีนประมาณ 24 กรัม) แทนเนื้อสัตว์ 1 มื้อ เป็นการศึกษาเรื่องไข่ขาวในอาหาร ขนาดเล็ก ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ และใช้ปริมาณมากกว่าผงไข่ขาวในแคปซูล (0.23 กรัม) กว่า 100 เท่า จึงใช้อธิบายผลของแคปซูลไม่ได้

ส่วนประกอบอื่นยังต้องพิจารณาเรื่องความปลอดภัย เช่น เห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที