ฟอสฟอรัสในอาหาร ร่างกายใช้ทำอะไร และทำไมบางคนต้องนับ

ฟอสฟอรัส (Phosphorus) เป็นแร่ธาตุที่คนพูดถึงน้อยกว่าแคลเซียม ทั้งที่มักถูกกล่าวถึงคู่กันเสมอ

หน้าที่ทั่วไปในร่างกาย

เป็นองค์ประกอบหลักของกระดูกและฟัน ร่วมกับแคลเซียม

เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างเซลล์ทุกเซลล์ เพราะอยู่ในผนังเซลล์และในสารพันธุกรรม

เกี่ยวข้องกับระบบพลังงานของเซลล์

ไตเป็นอวัยวะหลักที่ควบคุมระดับฟอสฟอรัสในเลือด โดยขับส่วนเกินออกทางปัสสาวะ ซึ่งเป็นกลไกเดียวกับโพแทสเซียม

แหล่งอาหารที่พบมาก

เนื้อสัตว์ สัตว์ปีก และอาหารทะเล

นมและผลิตภัณฑ์จากนม รวมถึงชีสและโยเกิร์ต

ไข่

ถั่วเปลือกแข็ง เมล็ดพืช และถั่วเมล็ดแห้ง

ธัญพืชเต็มเมล็ด

เครื่องดื่มประเภทน้ำอัดลมสีเข้ม ซึ่งมักมีกรดฟอสฟอริกเป็นส่วนประกอบ

ความต่างที่คนไม่ค่อยรู้

ฟอสฟอรัสในอาหารมี 2 ที่มาหลัก และร่างกายรับเข้าไปได้ไม่เท่ากัน

ที่มาที่ 1 — ฟอสฟอรัสตามธรรมชาติในอาหาร ซึ่งอยู่ในรูปที่ผูกกับโปรตีนหรือกับสารในพืช

ที่มาที่ 2 — ฟอสฟอรัสจากวัตถุเจือปนอาหาร ซึ่งเติมเข้าไปในกระบวนการผลิต

ฟอสฟอรัสจากวัตถุเจือปนถูกดูดซึมได้มากกว่าฟอสฟอรัสตามธรรมชาติ เป็นเรื่องที่นักกำหนดอาหารให้ความสำคัญ

นี่คือเหตุผลที่การอ่านฉลากอาหารแปรรูปสำคัญ ไม่ใช่ดูแค่ว่าอาหารนั้นมีโปรตีนมากหรือน้อย

วิธีสังเกตฟอสฟอรัสจากวัตถุเจือปนบนฉลาก

มองหาคำที่มีคำว่า ฟอส อยู่ในชื่อ

ตัวอย่างที่พบบ่อย เช่น กรดฟอสฟอริก · โซเดียมฟอสเฟต · ไดแคลเซียมฟอสเฟต · โพแทสเซียมฟอสเฟต · โซเดียมไพโรฟอสเฟต

บางฉลากใช้รหัส INS ซึ่งขึ้นต้นด้วยเลข 45 ในหลายกรณี

ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถ่ายรูปฉลากไปให้เภสัชกรหรือนักกำหนดอาหารดู

ทำไมบางคนถึงถูกสั่งให้นับ

เพราะไตเป็นตัวควบคุมหลัก เมื่อการทำงานของไตเปลี่ยนไป ความสามารถในการขับฟอสฟอรัสส่วนเกินก็เปลี่ยนตาม

ยาบางกลุ่มก็มีผลต่อระดับฟอสฟอรัส

ทั้งระดับที่สูงเกินไปและต่ำเกินไปล้วนเป็นภาวะที่ต้องดูแลทางการแพทย์

เราจะไม่ระบุตัวเลขว่าควรได้เท่าไรต่อวัน เพราะค่าที่เหมาะสมต่างกันมากระหว่างคนทั่วไปกับผู้ที่มีภาวะเฉพาะ และต้องกำหนดโดยผู้มีวิชาชีพ

จุดที่ฉลากผลิตภัณฑ์มักไม่บอก

ฉลากอาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจำนวนมากไม่ได้ประกาศฟอสฟอรัสแยกไว้

แม้จะมีสารประกอบที่มีฟอสเฟตอยู่ในสูตร เช่น ไดแคลเซียมฟอสเฟต ซึ่งฉลากมักประกาศเฉพาะแคลเซียม

เมื่อฉลากไม่ประกาศ จึงคำนวณฟอสฟอรัสจากฉลากไม่ได้

ผู้ที่ต้องควบคุมฟอสฟอรัสจึงควรขอข้อมูลโภชนาการจากผู้ผลิตโดยตรง ซึ่งเป็นเอกสารคนละชุดกับฉลากข้างกล่อง

สิ่งที่ควรทำถ้าถูกสั่งให้จำกัด

1. ขอตัวเลขที่ชัดเจนจากแพทย์ ว่าจำกัดที่เท่าไรต่อวัน

2. นับจากทุกอย่างที่กินเข้าไป ทั้งอาหาร เครื่องดื่ม อาหารเสริม และผลิตภัณฑ์ชนิดผง

3. ถามเรื่องยาจับฟอสเฟตด้วย ถ้าแพทย์สั่งให้ใช้ เพราะมีเงื่อนไขเรื่องเวลาที่ต้องกินสัมพันธ์กับมื้ออาหาร

4. นำกล่องของทุกอย่างไปให้ดู ไม่ใช่บอกแค่ชื่อสินค้า

อ่านต่อ

• •โพแทสเซียมทำหน้าที่อะไรในร่างกาย และทำไมบางคนต้องนับ
• •โภชนบำบัดสำหรับผู้ที่มีปัญหาไต ใครเป็นคนกำหนด
• •เมื่อไรควรพบนักกำหนดอาหาร

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปเรื่องโรคและโภชนาการ ไม่ใช่คำวินิจฉัย ไม่ใช่แผนการรักษา และไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล

การกำหนดสิ่งที่ผู้ป่วยแต่ละคนควรได้รับ ต้องมาจากแพทย์ผู้รักษาและนักกำหนดอาหารที่เห็นผลตรวจจริงเท่านั้น

ห้ามใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทดแทนการรักษาที่แพทย์กำหนด และควรแจ้งแพทย์ทุกครั้งว่ากำลังรับประทานอะไรอยู่บ้าง