โรคไตควรดื่มน้ำวันละเท่าไหร่ ดื่มอะไรได้บ้าง และดื่มเยอะช่วยไตไหม

คำตอบสั้น: ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่ยังไม่ถึงระยะสุดท้ายและยังปัสสาวะได้ปกติ ไม่จำเป็นต้องจำกัดน้ำ ให้ดื่มพอจนปัสสาวะเป็นสีเหลืองอ่อน แต่ถ้าบวม ปัสสาวะน้อย หรือฟอกไตแล้ว ต้องจำกัดน้ำ โดยทั่วไปคิดจาก ปริมาณปัสสาวะต่อวันบวกอีก 500–700 มิลลิลิตร ส่วนการตั้งใจดื่มน้ำมากขึ้น การทดลองในผู้ป่วยไตระยะ 3 ไม่พบว่าชะลอไตเสื่อมได้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ระยะแรกที่ปัสสาวะปกติ ไม่ต้องจำกัดน้ำ แต่ไม่ต้องฝืนดื่มให้มากเกินปกติ
• •ระยะท้าย บวม หรือฟอกไต: น้ำต่อวัน = ปัสสาวะต่อวัน + 500–700 มล. รวมน้ำแกงและเครื่องดื่มทุกชนิด
• •ไม่มีปัสสาวะเลย ดื่มได้ไม่เกินประมาณ 700 มล. ต่อวัน ตามคำแนะนำของ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์
• •น้ำมะพร้าวและน้ำส้มคั้นมีโพแทสเซียมสูง โคล่ามีกรดฟอสฟอริก นมและโอวัลตินมีฟอสฟอรัสสูง
• •กินเค็มทำให้กระหายน้ำ การลดเค็มจึงช่วยคุมน้ำไปด้วย

คนเป็นโรคไตควรดื่มน้ำวันละเท่าไหร่ ขึ้นกับอะไร

ขึ้นกับว่าไตยังขับน้ำออกได้แค่ไหน ปัจจัยที่แพทย์ดูคือ

• •ระยะของโรคไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าผู้ป่วยก่อนระยะสุดท้ายที่ยังปัสสาวะได้ปกติ ไม่จำเป็นต้องจำกัดน้ำ
• •ปริมาณปัสสาวะต่อวัน ยิ่งปัสสาวะน้อย ยิ่งต้องดื่มน้อยลง
• •อาการบวม ถ้าบวม ควรจำกัดน้ำดื่ม
• •การฟอกไต ผู้ที่ฟอกเลือดต้องคุมน้ำหนักที่ขึ้นระหว่างรอบฟอก

ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ใช้สูตรปริมาตรปัสสาวะต่อวันบวกน้ำ 500 มิลลิลิตร ส่วน รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ใช้บวก 500–700 มิลลิลิตร ตัวเลขต่างกันเล็กน้อยตามแหล่ง ให้ใช้ตัวเลขที่แพทย์ของตัวเองกำหนด

ดื่มน้ำเยอะ ๆ ช่วยล้างไต หรือทำให้ค่าไตดีขึ้นไหม

หลักฐานในคนไม่พบว่าช่วยชะลอไตเสื่อม การทดลอง CKD WIT ที่ตีพิมพ์ในวารสาร JAMA ปี 2018 ทำในผู้ป่วยไตระยะ 3 จำนวน 631 คนในแคนาดา กลุ่มหนึ่งได้รับคำแนะนำให้ดื่มน้ำมากขึ้น อีกกลุ่มดื่มเท่าเดิม ผ่านไป 1 ปี กลุ่มที่ดื่มมากขึ้นปัสสาวะเพิ่มวันละ 0.6 ลิตร แต่ค่า eGFR (อัตราการกรองของไต) ลดลง 2.2 หน่วย เทียบกับ 1.9 หน่วยในกลุ่มที่ดื่มเท่าเดิม ไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ผู้วิจัยเขียนเองว่าการศึกษาอาจเล็กเกินไปที่จะเห็นความต่างเล็ก ๆ

อีกด้านหนึ่ง ดื่มน้อยจนขาดน้ำก็ไม่ดี ระบบสาธารณสุขอังกฤษ (NHS) ระบุว่าการขาดน้ำเป็นสาเหตุหนึ่งของไตบาดเจ็บเฉียบพลัน และให้ดื่มน้ำให้พอ โดยเฉพาะตอนอากาศร้อน อาเจียน หรือท้องเสีย คำตอบจึงอยู่ตรงกลาง คือดื่มให้พอ ไม่ใช่ดื่มให้มากที่สุด เรื่องค่าไตอ่านต่อที่ ค่าไตเพิ่มได้ไหม และความเชื่อเรื่องล้างไตที่ ล้างพิษไต ช่วยไตจริงไหม

เมื่อไรต้องจำกัดน้ำ

เมื่อไตขับน้ำออกไม่ทัน น้ำจะคั่งในร่างกาย รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่าการดื่มน้ำมากเกินในผู้ที่ปัสสาวะน้อย ทำให้บวมมากขึ้น ความดันสูงขึ้น และเสี่ยงหัวใจล้มเหลวหรือน้ำท่วมปอด

หลักที่ใช้กับผู้ฟอกเลือดมีดังนี้

• •ดื่มน้ำได้เท่ากับปริมาณปัสสาวะต่อวัน บวกอีก 500–700 มิลลิลิตร
• •ถ้าไม่มีปัสสาวะเลยหรือมีน้อยมาก ดื่มได้ไม่เกินวันละ 700 มิลลิลิตร
• •ต้องนับรวมเครื่องดื่มทุกชนิดและอาหารที่เป็นของเหลว เช่น น้ำแกง ต้มจืด โจ๊ก
• •น้ำหนักตัวไม่ควรขึ้นเกินวันละ 1 กิโลกรัม

กินเค็มทำให้กระหายน้ำ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าโซเดียมมากทำให้กระหายน้ำบ่อยและต้องดื่มมากขึ้น การลดเค็มจึงเป็นวิธีคุมน้ำที่ได้ผลทางหนึ่ง ดูวิธีลดเค็มที่ โรคไตกินเกลือได้ไหม

อาการที่ต้องรีบพบแพทย์

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันที หรือโทร 1669

• •ปัสสาวะออกน้อยลงมากหรือไม่ออกเลย
• •แขนขาหรือหน้าบวมมากขึ้น
• •เหนื่อยหอบ หายใจไม่ออก
• •ใจสั่น

อ่านเรื่องอาการบวมได้ที่ ขาบวมโรคไต

น้ำมะพร้าว น้ำผลไม้ กินได้ไหม

ต้องดูค่าโพแทสเซียมในเลือดก่อน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยจัด น้ำมะพร้าวและน้ำส้มคั้น ไว้ในกลุ่มโพแทสเซียมสูง ร่วมกับน้ำมะเขือเทศและน้ำแครอท

เอกสารอาหารของสมาคมโรคไตฯ ให้ผู้ที่โพแทสเซียมสูง งดน้ำคั้นและน้ำปั่นทั้งจากผักและผลไม้ เพราะได้โพแทสเซียมมากกว่ากินผลไม้เป็นชิ้น เอกสารเดียวกันยังให้งดเครื่องดื่มสมุนไพรที่ยังไม่รู้ว่ามีโพแทสเซียมเท่าไร เช่น น้ำใบบัวบก น้ำจับเลี้ยง เฉาก๊วย ไว้ก่อน

ถ้าโพแทสเซียมยังปกติ แพทย์อาจอนุญาตให้ดื่มได้บ้าง ให้ถามเป็นราย ๆ ไป รายชื่ออาหารโพแทสเซียมสูงอยู่ที่ โพแทสเซียมในอาหาร กลุ่มไหนสูง

เครื่องดื่มชูกำลัง น้ำอัดลมสีเข้ม กินได้ไหม

น้ำอัดลมโคล่ามีกรดฟอสฟอริก ศูนย์ศรีพัฒน์ระบุว่าโคล่าใช้กรดฟอสฟอริกเป็นส่วนประกอบ ถ้าอยากดื่มน้ำอัดลม ให้ใช้โซดาผสมน้ำหวานแทน เพราะโซดาไม่มีกรดฟอสฟอริก แต่คนที่เป็นเบาหวานต้องระวังน้ำหวานด้วย

เครื่องดื่มในขวดหรือกระป๋องอาจเติมฟอสเฟต มูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ (NKF) ระบุว่าฟอสฟอรัสจากสารเติมแต่งถูกดูดซึมได้เกือบทั้งหมด และพบได้ในเครื่องดื่มบรรจุขวดหรือกระป๋อง ให้อ่านส่วนประกอบหาคำว่าฟอสเฟตหรือ phosphate

สำหรับเครื่องดื่มชูกำลัง เราไม่พบคำแนะนำเฉพาะสำหรับผู้ป่วยไตจากแหล่งทางการไทยที่ตรวจได้ จึงแนะนำให้ใช้หลักเดียวกัน คือ อ่านฉลากหาฟอสเฟตและน้ำตาล แล้วถามแพทย์ก่อน เรื่องกาแฟและชาอ่านต่อที่ โรคไตกินกาแฟได้ไหม

นม โอวัลติน เครื่องดื่มมอลต์ มีฟอสฟอรัสมากไหม

มาก เอกสารของสมาคมโรคไตฯ จัดนมทุกรูปแบบ รวมทั้งเครื่องดื่มโกโก้และโอวัลตินชนิดผสมนม ไว้ในกลุ่มฟอสเฟตสูง ศูนย์ศรีพัฒน์ให้ผู้ป่วยไตระยะ 3–5 หรือผู้ที่ฟอสฟอรัสในเลือดสูงเลี่ยงเครื่องดื่มเหล่านี้

• •นมทุกชนิด รวมนมพร่องมันเนย นมเปรี้ยว โยเกิร์ตชนิดดื่ม
• •โอวัลติน ไมโล โกโก้ กาแฟใส่นม
• •เครื่องดื่มธัญพืชและข้าวบาร์เลย์มอลต์
• •นมถั่วเหลือง น้ำเต้าหู้
• •เบียร์ และน้ำแร่ (อยู่ในรายการของศูนย์ศรีพัฒน์)

เครื่องดื่มผงสำเร็จรูปหลายชนิดยังเติมฟอสเฟตกันจับตัวเป็นก้อน ตามที่ศูนย์ศรีพัฒน์อธิบาย ทำความเข้าใจฟอสฟอรัสเพิ่มได้ที่ ฟอสฟอรัสในอาหาร ทำไมบางคนต้องนับ

ดูอย่างไรว่าดื่มน้ำพอหรือไม่

ถ้าแพทย์ไม่ได้สั่งจำกัดน้ำ ให้ดูสีปัสสาวะ ระบบสาธารณสุขอังกฤษ (NHS) แนะนำให้ดื่มจนปัสสาวะเป็นสีอ่อน ส่วนปัสสาวะสีเหลืองเข้ม กลิ่นแรง หรือปัสสาวะน้อยกว่าปกติ เป็นสัญญาณขาดน้ำ NHS ยังระบุว่าผู้สูงอายุเสี่ยงขาดน้ำมากกว่าคนทั่วไป

ถ้าแพทย์สั่งจำกัดน้ำ ให้ดูน้ำหนักตัวและอาการบวม แทนสีปัสสาวะ ชั่งน้ำหนักเวลาเดิมทุกวัน และใช้แก้วที่รู้ปริมาตรเพื่อนับง่าย ผู้ดูแลผู้สูงอายุที่ดื่มน้ำน้อยอ่านต่อได้ที่ ผู้สูงอายุดื่มน้ำน้อย สังเกตอย่างไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

ผลิตภัณฑ์นี้เป็นแคปซูล ไม่ได้เกี่ยวกับปริมาณน้ำที่ควรดื่ม ส่วนประกอบที่มักถูกถามคู่กับเรื่องไต มีหลักฐานดังนี้

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต แต่ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ซึ่งยังนำมาสรุปผลในคนไม่ได้ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กจากทีมแพทย์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในผู้ป่วยโรคไตชนิด FSGS (14 คนในรายงานปี 2547) ที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ และบทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ จึงเทียบกับ 50 มก. ในแคปซูลไม่ได้ ส่วนการทบทวนของ Cochrane ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ใช้เห็ดหลินจือ 1.4–3 กรัมต่อวัน (1,400–3,000 มก.) และไม่พบว่าลดน้ำตาลสะสม ความดัน หรือไขมันอย่างมีนัยสำคัญ

ผลงานที่เกี่ยวข้องกับแบรนด์ชื่อ “Secondary Metabolites of Ganoderma lucidum Mycelium for Kidney Disease Remedy : Beta Life Brand Dietary Supplement” นำเสนอที่งานแสดงสิ่งประดิษฐ์นานาชาติเจนีวา ครั้งที่ 50 วันที่ 9–13 เม.ย. 2568 ร่วมกับ วว. และ วช. การนำเสนอบนเวทีนี้ไม่ใช่การรับรองผลต่อโรค

เห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ รวมถึงผู้ป่วยในไทยที่เสียชีวิตจากตับอักเสบรุนแรงหลังเปลี่ยนมากินชนิดผง หน่วยงานยามาเลเซีย (NPRA) เคยได้รับรายงานที่สงสัยว่าเกี่ยวกับไตหลังกินผลิตภัณฑ์เห็ดหลินจือ ซึ่งยังไม่มีข้อมูลยืนยัน และเห็ดหลินจืออาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไต โดยเฉพาะผู้ที่ฟอกไตหรือถูกจำกัดน้ำ จึงควรนำกล่องผลิตภัณฑ์ไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที