ยาแก้ปวดไตพังไหม ยาแก้อักเสบกับพาราเซตามอล คนเป็นโรคไตใช้อย่างไร

คำตอบสั้น: ยาแก้ปวดที่เสี่ยงต่อไตคือ กลุ่ม NSAIDs (ยาแก้ปวดลดอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์) เช่น ไดโคลฟีแนค ไอบูโพรเฟน กรดเมเฟนามิก ไพร็อกซิแคม เซเลคอกซิบ อีโทริคอกซิบ ยากลุ่มนี้ลดเลือดที่ไปเลี้ยงไต ทำให้ไตวายเฉียบพลันได้ และใช้นานทำให้โรคไตแย่ลง มูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ (NKF) ให้คนเป็นโรคไตเลี่ยง โดยเฉพาะเมื่อ eGFR ต่ำกว่า 60 ส่วนพาราเซตามอลโดยทั่วไปปลอดภัยต่อไตในขนาดที่แนะนำ และ “ยาแก้อักเสบ” ที่คนไทยเรียกกัน ส่วนใหญ่คือยาปฏิชีวนะ ซึ่งเป็นยาคนละกลุ่ม

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •NSAIDs ยับยั้งสารที่ช่วยคุมเลือดไปเลี้ยงไต ไตวายเฉียบพลันจากยากลุ่มนี้เกิดได้ภายใน 2–7 วันหลังเริ่มยา
• •เสี่ยงมากขึ้นถ้าเป็นโรคไต โรคหัวใจ ความดันสูง หรือกินยาความดันกลุ่ม ACEi ARB หรือยาขับปัสสาวะ
• •พาราเซตามอลไม่เกิน 4,000 มก. ต่อวัน นับรวมทุกผลิตภัณฑ์ที่มีพาราเซตามอล
• •เจลทาไดโคลฟีแนคเข้ากระแสเลือดน้อย NKF ระบุว่าอาจใช้ได้กับคนเป็นโรคไต
• •ยาชุดมักผสมสเตียรอยด์หรือ NSAIDs ทำให้บวม ความดันสูง และไตวายได้

ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs คือยาอะไรบ้าง

NSAIDs คือยาแก้ปวดลดการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ ศูนย์ข้อมูลยา ฝ่ายเภสัชกรรม รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ยกตัวอย่าง Diclofenac (ไดโคลฟีแนค) Ibuprofen (ไอบูโพรเฟน) Mefenamic acid (กรดเมเฟนามิก) Piroxicam (ไพร็อกซิแคม) Celecoxib (เซเลคอกซิบ) และ Etoricoxib (อีโทริคอกซิบ) ซึ่งมักใช้กับอาการปวดข้อ ปวดหลัง ปวดกระดูก

NKF เพิ่มอีก 2 ข้อที่คนมักไม่รู้

• •Naproxen (นาพรอกเซน) ก็อยู่ในกลุ่มนี้
• •แอสไพรินขนาดสูงกว่า 325 มก. ต่อวัน ออกฤทธิ์ต่อไตเหมือน NSAIDs ส่วนแอสไพรินขนาดต่ำ 81–100 มก. ต่อวันที่แพทย์สั่งเพื่อหัวใจ NKF ระบุว่าไม่ทำให้โรคไตแย่ลง ห้ามหยุดเอง

NKF ยังเตือนว่า NSAIDs หลายตัวถูกผสมอยู่ในยาอื่น เช่น ยาแก้หวัดแก้ไอ จึงต้องอ่านฉลากหรือถามเภสัชกรทุกครั้ง

ทำไมยาแก้ปวดกลุ่มนี้ทำให้ไตเสื่อมหรือไตวายเฉียบพลัน

เพราะไตต้องใช้สารโพรสตาแกลนดินช่วยคุมการไหลเวียนเลือด รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่า NSAIDs ยับยั้งการสร้างสารนี้ หลอดเลือดที่นำเลือดไปกรองที่ไตจึงหดตัว ไตกรองของเสียได้น้อยลง ถ้าขาดเลือดรุนแรงหรือนาน เซลล์ท่อไตอาจตายเฉียบพลัน

ศูนย์โรคไตของโรงพยาบาลเดียวกันระบุว่า ไตวายเฉียบพลันจาก NSAIDs เกิดได้ภายใน 2–7 วันหลังเริ่มยา ผู้ป่วยมักปัสสาวะน้อยลงเหลือต่ำกว่า 400–500 มล. ต่อวัน น้ำหนักขึ้นเร็ว และบวมจนกดหน้าแข้งแล้วบุ๋ม ยากลุ่มนี้ยังกระตุ้นภูมิคุ้มกันให้ทำลายเนื้อไตในบางคน ทำให้มีโปรตีนรั่วในปัสสาวะ

NKF ระบุว่าเสี่ยงมากขึ้นเมื่อใช้ขนาดสูงหรือใช้นาน และให้ เลี่ยง NSAIDs ถ้าเป็นโรคไต (โดยเฉพาะ eGFR ต่ำกว่า 60) โรคตับ โรคหัวใจ หัวใจล้มเหลว ความดันสูง หรือกินยาความดันกลุ่ม ACEi ARB หรือยาขับปัสสาวะ ถ้าจำเป็นต้องใช้จริง ต้องให้แพทย์สั่ง ใช้ขนาดต่ำสุด และสั้นที่สุด คนเป็นโรคไตไม่ควรซื้อกินเอง

ยาแก้อักเสบที่คนไทยเรียก กับยาแก้ปวดลดอักเสบ ต่างกันอย่างไร

คนไทยมักเรียกยาปฏิชีวนะว่า “ยาแก้อักเสบ” รศ.ดร.ภญ.ชะอรสิน สุขศรีวงศ์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล อธิบายว่าประชาชนมักเรียกผิดแบบนี้ และเข้าใจผิดว่ายาจะทำให้หายเร็วขึ้น จึงซื้อกินเองโดยไม่มีข้อบ่งใช้ ทั้งที่ยาปฏิชีวนะใช้ฆ่าเชื้อแบคทีเรีย ใช้ไม่เหมาะสมทำให้เชื้อดื้อยา และมีผลข้างเคียง เช่น ท้องเสีย ผื่นคัน ลมพิษ

ส่วน ยาแก้ปวดลดอักเสบ (NSAIDs) คือยาที่อธิบายในหัวข้อก่อน ไม่ได้ฆ่าเชื้อ

สำหรับคนเป็นโรคไต ยาทั้งสองกลุ่มต้องระวังคนละแบบ

• •ยาปฏิชีวนะบางชนิด รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าถ้าไม่ปฏิบัติตามคำสั่งแพทย์ เช่น ไม่ดื่มน้ำตามที่บอก ยาบางกลุ่ม เช่น กลุ่มซัลฟา อาจตกตะกอนเป็นผลึกในท่อปัสสาวะได้
• •NSAIDs เสี่ยงไตวายเฉียบพลันตามที่อธิบายข้างบน

ทุกครั้งที่ได้ยามา ให้ถามเภสัชกรว่า “ตัวนี้เป็นยาฆ่าเชื้อ หรือยาแก้ปวดลดอักเสบ และผมเป็นโรคไต ใช้ได้ไหม”

พาราเซตามอล คนเป็นโรคไตกินได้ไหม ข้อควรระวังคืออะไร

NKF ระบุว่าพาราเซตามอลโดยทั่วไปปลอดภัยต่อไตในขนาดที่แนะนำ ยานี้ลดอาการปวดและไข้ แต่ไม่ลดการอักเสบ จึงได้ผลดีกับปวดหัวหรือปวดจากกระดูก มากกว่าปวดจากการอักเสบ

ข้อควรระวังตาม MedlinePlus (หอสมุดแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ)

• •ไม่เกิน 4,000 มก. ต่อวันจากทุกแหล่ง ถ้าเป็นเม็ดขนาด 500 มก. เท่ากับ 8 เม็ด ตัวเลขนี้คือเพดานสูงสุด ไม่ใช่ขนาดที่ควรกิน ผู้สูงอายุ ผู้ที่ดื่มสุรา หรือมีโรคตับ ควรถามแพทย์หรือเภสัชกรว่าขนาดที่เหมาะกับตัวเองคือเท่าไร
• •อย่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีพาราเซตามอล 2 ชนิดพร้อมกัน ยาแก้หวัดหลายสูตรมีพาราเซตามอลผสม ฉลากอาจเขียนว่า APAP หรือ Acetaminophen
• •กินเกินขนาดทำลายตับได้รุนแรง ผู้ที่เป็นโรคตับต้องถามแพทย์ก่อน และไม่ควรใช้ถ้าดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ตั้งแต่ 3 แก้วทุกวัน

ถ้าต้องกินพาราเซตามอลทุกวันนานเกินไม่กี่วัน ควรให้แพทย์หาสาเหตุของอาการปวด เพราะ NKF ย้ำว่าต้องรักษาที่ต้นเหตุด้วย

ยาทาแก้ปวดกับยากินต่างกันอย่างไร

ยาทาเข้ากระแสเลือดน้อยกว่ายากินมาก NKF ระบุว่าเจลไดโคลฟีแนคที่ทาบริเวณข้อ มีตัวยาเข้าเลือดน้อย จึงเป็น NSAIDs รูปแบบที่อาจใช้ได้กับคนเป็นโรคไต ส่วนยาทาชนิดอื่น เช่น เมนทอล การบูร แคปไซซิน เมื่อใช้ตามฉลากไม่คาดว่าจะมีผลต่อไต

ข้อควรระวังคือ อย่าทามากหรือบ่อยเกินฉลาก เพราะยาจะเข้ากระแสเลือดมากขึ้นและไปถึงไตได้ และควรบอกแพทย์ด้วยว่าใช้ยาทาอะไรอยู่

ยาชุด ยาซอง ยาแก้ปวดที่ผสมหลายตัว อันตรายตรงไหน

ยาชุดคือยาหลายตัวที่จัดรวมกันให้ครอบคลุมอาการ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่ามักผสม สเตียรอยด์หรือ NSAIDs เพื่อให้หายปวดเมื่อยเร็ว สเตียรอยด์ทำให้ร่างกายเก็บน้ำ บวมทั้งตัว ความดันสูง และกดภูมิคุ้มกันจนติดเชื้อง่าย ผลรวมทำให้ไตวายได้

คนที่ซื้อยาชุดมักไม่รู้ว่าข้างในมีอะไร จึงอาจได้ NSAIDs ซ้ำซ้อนกับยาที่กินอยู่ ศูนย์ข้อมูลยาของโรงพยาบาลเดียวกันเตือนว่าการใช้ยาซ้ำซ้อนไม่ได้เพิ่มผลรักษา แต่เพิ่มผลข้างเคียง ยาลูกกลอนและยาหม้อมีความเสี่ยงอีกแบบ อ่านต่อที่ ยาสมุนไพรทำลายไตไหม ยาจีน ยาชุด ยาหม้อ

ปวดเข่าปวดหลังเรื้อรัง ควรทำอย่างไรแทนการกินยาแก้ปวดเอง

เริ่มจากวิธีที่ไม่ใช้ยา และให้แพทย์เลือกยาตามค่าไต NKF ระบุว่าการรักษาอาการปวดส่วนใหญ่ได้ผลดีขึ้นเมื่อรวมวิธีที่ไม่ใช้ยา เช่น การยืดเหยียด โยคะ กายภาพบำบัด การนวด ไทเก๊ก หรือฝังเข็ม

ถ้าต้องใช้ยา แพทย์มีทางเลือกอื่นนอกจาก NSAIDs แต่ยาหลายตัวถูกขับทางไต NKF ยกตัวอย่างยากลุ่มต้านชักบางตัว ยาต้านซึมเศร้าบางตัว และยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ เช่น ทรามาดอล ที่อาจต้องลดขนาดหรือกินห่างขึ้นตามค่า eGFR ส่วนสเตียรอยด์ฉีดเข้าข้อมีผลข้างเคียงน้อยกว่าสเตียรอยด์ขนาดสูงชนิดกิน NKF ยังเตือนให้งดแอลกอฮอล์ระหว่างใช้ยาแก้ปวดทุกชนิด

สาเหตุและการดูแลปวดเข่าที่ทำได้เองอยู่ที่ ปวดเข่าในวัย 40 ปีขึ้นไป ถ้ากินยาหลายตัวอยู่แล้ว ดูวิธีจัดยาที่ ผู้สูงอายุกินยาหลายตัว ผู้ดูแลควรจัดการอย่างไร

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

ถ้ากินยาแก้ปวดแล้วมีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้หยุดยาแก้ปวดที่ซื้อกินเอง และไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 (ยาที่แพทย์สั่งประจำ ให้นำไปด้วยและแจ้งแพทย์ ไม่ต้องหยุดเอง)

• •ปัสสาวะน้อยลงมากผิดปกติ
• •น้ำหนักขึ้นเร็ว ขาบวม กดหน้าแข้งแล้วบุ๋ม
• •เหนื่อยหอบ นอนราบไม่ได้

อาการเหล่านี้อาจเป็นไตวายเฉียบพลัน ซึ่งวินิจฉัยได้จากการเจาะเลือดตรวจครีเอตินิน ถ้ากินยาอื่นร่วมด้วย ดู ยากับสารอาหาร ทำไมถึงมีผลต่อกันได้

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับคนที่ใช้ยาแก้ปวดหรือยาต้านเกล็ดเลือดอยู่ มีข้อมูลดังนี้

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ จึงยังสรุปไม่ได้ ไม่มีงานวิจัยใดแสดงว่าเห็ดหลินจือลดผลเสียของยาแก้ปวดต่อไต ด้านความปลอดภัย Merck Manual ระบุว่าเห็ดหลินจืออาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกเมื่อใช้ร่วมกับยาต้านเกล็ดเลือด (รวมแอสไพริน) หรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด และมีรายงานพิษต่อตับ

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องผลิตภัณฑ์ไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน ผู้ที่กินแอสไพริน ยาต้านเกล็ดเลือด หรือยาละลายลิ่มเลือดอยู่ ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที