เบาหวานทำให้หลอดเลือดแข็งได้อย่างไร หัวใจ สมอง และขา

คำตอบสั้น: น้ำตาลในเลือดที่สูงเป็นเวลานาน ทำลายผนังหลอดเลือดและเส้นประสาทที่คุมหัวใจและหลอดเลือด เมื่อซ้อนกับไขมันผิดปกติ ความดันสูง และบุหรี่ คราบไขมันจะสะสมในหลอดเลือดแดงเร็วขึ้น NIDDK ของสหรัฐฯ ระบุว่าผู้ใหญ่ที่เป็นเบาหวานมีโอกาสเป็นโรคหัวใจหรือหลอดเลือดสมองเกือบ 2 เท่าของคนไม่เป็นเบาหวาน หลอดเลือดที่ถูกกระทบมีทั้งหลอดเลือดใหญ่ที่หัวใจ สมอง และขา และหลอดเลือดเล็กที่ไต ตา และปลายประสาท

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •หลอดเลือดใหญ่ที่เสียหาย นำไปสู่หัวใจขาดเลือด หลอดเลือดสมองตีบ และหลอดเลือดแดงขาตีบ
• •หลอดเลือดเล็กที่เสียหาย นำไปสู่เบาหวานลงไต เบาหวานขึ้นตา และแผลเรื้อรังที่เท้า
• •อาการเตือนหลอดเลือดขาตีบที่พบบ่อยคือปวดน่องหรือขาเวลาเดิน พักไม่กี่นาทีแล้วหาย แต่มีเพียงราว 1 ใน 4 ของผู้ป่วยที่มีอาการแบบนี้
• •การตรวจ ABI (เทียบความดันข้อเท้ากับแขน) เป็นการตรวจแรกที่ใช้หาหลอดเลือดขาตีบ ค่าต่ำกว่า 0.90 ขณะพักบ่งว่าอาจเป็น
• •นอกจากน้ำตาล ปัจจัยที่ต้องคุมพร้อมกันคือ LDL ความดัน และบุหรี่

น้ำตาลสูงทำร้ายผนังหลอดเลือดอย่างไร

NIDDK อธิบายว่า น้ำตาลในเลือดที่สูงจากเบาหวานทำลายหลอดเลือด และเส้นประสาทที่ควบคุมหัวใจและหลอดเลือด เมื่อเวลาผ่านไปความเสียหายนี้นำไปสู่โรคหัวใจ

ความเสียหายไม่ได้มาจากน้ำตาลอย่างเดียว คนเป็นเบาหวานมักมีไขมันผิดปกติแบบเฉพาะ คือไตรกลีเซอไรด์สูง HDL ต่ำ และมี LDL ชนิดเล็กแน่นมาก ซึ่งงานทบทวนทางวิชาการระบุว่าเป็นตัวเชื่อมสำคัญระหว่างเบาหวานกับโรคหัวใจ อ่านรายละเอียดที่ เบาหวานกับไขมันในเลือดสูง

คราบไขมันและหินปูนที่พอกผนังหลอดเลือดแดงจนรูตีบแคบเรียกว่า ภาวะหลอดเลือดแดงแข็ง กลไกทั่วไปของภาวะนี้อยู่ที่ หลอดเลือดแดงแข็งคืออะไร

หลอดเลือดใหญ่กับหลอดเลือดเล็กเสียหายต่างกันอย่างไรในคนเป็นเบาหวาน

หลอดเลือดใหญ่: หัวใจ สมอง ขา

• •หัวใจ หลอดเลือดหัวใจตีบ ทำให้เจ็บแน่นหน้าอกหรือหัวใจวาย
• •สมอง หลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน ทำให้อัมพฤกษ์ อัมพาต
• •ขา หลอดเลือดแดงส่วนปลายตีบ NHLBI อธิบายว่าเกิดจากคราบไขมันที่ลดการไหลของเลือดในหลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย

หลอดเลือดเล็ก: ไต ตา ปลายประสาท

• •ไต NIDDK ระบุว่าน้ำตาลสูงทำลายหลอดเลือดในไต อ่านต่อที่ เบาหวานลงไตคืออะไร
• •ตา แนวทางเบาหวานไทยจึงให้ตรวจตาปีละครั้ง
• •เท้า คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อธิบายว่าอาการชาที่เท้าเกิดจากเส้นประสาทฝอยเสื่อมและเส้นเลือดฝอยอุดตัน ความรู้สึกที่ลดลงทำให้เกิดแผลโดยไม่รู้ตัว อ่านต่อที่ เบาหวานชาปลายเท้า

ที่น่ากลัวคือสองแบบมักเกิดพร้อมกัน เช่น เท้าที่ชาจากเส้นประสาทเสื่อม และขาดเลือดจากหลอดเลือดขาตีบ ทำให้แผลเล็ก ๆ หายยากจนอาจลุกลาม

คนเป็นเบาหวานเสี่ยงหลอดเลือดสมองตีบมากกว่าคนทั่วไปแค่ไหน

NIDDK ระบุว่าผู้ใหญ่ที่เป็นเบาหวาน มีโอกาสเป็นโรคหัวใจหรือหลอดเลือดสมองเกือบ 2 เท่า ของคนที่ไม่เป็นเบาหวาน กรมควบคุมโรคระบุว่าโรคหลอดเลือดสมองเป็นชนิดตีบหรืออุดตันราวร้อยละ 80 และนับเบาหวานเป็นปัจจัยเสี่ยงร่วมกับความดัน ไขมัน บุหรี่ และอ้วน

อาการเตือนสโตรกที่กรมควบคุมโรคใช้คือ B.E.F.A.S.T. เวียนหัวเดินเซ ตามัวหรือเห็นภาพซ้อน หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงซีกเดียว พูดไม่ชัด หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งแบบทันทีทันใด ให้โทร 1669 และไปถึงโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด ภายใน 4 ชั่วโมงครึ่ง อ่านต่อที่ อาการเตือนสโตรก BEFAST

อาการเตือนหลอดเลือดขาตีบในคนเป็นเบาหวาน

แบบเรื้อรัง (ค่อยเป็นค่อยไป)

NHLBI อธิบายอาการคลาสสิกว่า ปวดหรือล้ากล้ามเนื้อขาเวลาเดิน และหายไปภายในไม่กี่นาทีหลังพัก แต่มีเพียงราว 1 ใน 4 ของผู้ป่วยที่มีอาการแบบนี้ ที่เหลืออาจไม่มีอาการหรือมีอาการแบบอื่น

แผ่นพับของโรงพยาบาลศิริราชระบุอาการเรื้อรังเพิ่มเติม

• •ปวดเท้ามากขณะพัก โดยเฉพาะกลางคืน
• •เท้าสีคล้ำลง ผิวหนังเย็นและซีด
• •คลำชีพจรที่ข้อเท้าไม่ได้
• •แผลเรื้อรังไม่หาย หรือนิ้วเท้าเน่าตาย

NIDDK เตือนว่าเบาหวานลดการไหลเวียนเลือดที่เท้า ทำให้แผลหรือการติดเชื้อหายยาก และแผลที่ไม่ดีขึ้นอาจนำไปสู่การตัดนิ้วเท้า เท้า หรือขา อ่านอาการเริ่มต้นเพิ่มเติมที่ หลอดเลือดขาตีบ อาการเริ่มต้น

แบบเฉียบพลัน (ฉุกเฉิน)

แผ่นพับศิริราชระบุว่าสาเหตุหนึ่งของหลอดเลือดขาตีบตันคือลิ่มเลือดหลุดมาอุด ชนิดเฉียบพลันผู้ป่วยมัก ปวดขาขึ้นมาทันที ปวดตลอดแม้ขณะพัก ขาชา ผิวซีด เย็น และกล้ามเนื้ออ่อนแรง หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งเหล่านี้ที่ขาข้างใดข้างหนึ่งแบบทันที ให้โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที อย่ารอดูอาการ

ตรวจอะไรได้บ้างเพื่อดูหลอดเลือดก่อนมีอาการ

• •ABI (ankle-brachial index) NHLBI ระบุว่าเป็นการตรวจแรกที่มักใช้หาหลอดเลือดขาตีบ เทียบความดันที่ข้อเท้ากับที่แขน ไม่เจ็บ ค่าปกติตั้งแต่ 1.00 ขึ้นไป ต่ำกว่า 0.90 ขณะพักบ่งว่าอาจเป็น และต่ำกว่า 0.40 บ่งว่ารุนแรง
• •ตรวจเท้าและคลำชีพจรที่เท้า แนวทางเบาหวานไทยให้ตรวจร่างกายรวมตรวจเท้าอย่างน้อยปีละครั้ง
• •ตรวจตาปีละครั้ง และตรวจปัสสาวะ UACR กับ eGFR อย่างน้อยปีละครั้ง ตามแนวทางเบาหวานไทย เพื่อดูหลอดเลือดเล็กที่ตาและไต
• •ประเมินความเสี่ยงรวม แนวทางราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ ใช้ Thai CV Risk Score อ่านวิธีที่ ประเมินความเสี่ยงด้วย Thai CV Risk Score

การตรวจหลอดเลือดแบบอื่นอีกหลายวิธี และข้อดีข้อจำกัดของแต่ละวิธี อยู่ที่ ตรวจหลอดเลือดแข็งตีบ ตรวจอะไรได้บ้าง

ปัจจัยไหนที่ลดความเสี่ยงได้มากที่สุดนอกจากน้ำตาล

NIDDK สรุปเป็นหลัก "ABCs" สำหรับคนเป็นเบาหวาน

• •A — น้ำตาลสะสม (A1C) คนส่วนใหญ่ต่ำกว่าร้อยละ 7
• •B — ความดัน (Blood pressure) แนวทางเบาหวานไทยตั้งเป้าโดยทั่วไปต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท
• •C — คอเลสเตอรอล (Cholesterol) เป้า LDL ตามแนวทางเบาหวานไทย ต่ำกว่า 100 หรือ 70 มก./ดล. ตามความเสี่ยง
• •S — เลิกบุหรี่ (Stop smoking) NIDDK ระบุว่าบุหรี่ทำให้หลอดเลือดตีบแคบ และลดการไหลเวียนเลือดไปที่เท้า

แผ่นพับศิริราชสำหรับผู้ป่วยหลอดเลือดขาตีบเน้นเหมือนกัน คืองดบุหรี่เด็ดขาด คุมน้ำตาล ความดัน และไขมัน ออกกำลังกายสม่ำเสมอ คุมน้ำหนัก และไม่นั่งไขว่ห้าง เหตุผลที่แพทย์ให้ยาลดไขมันแม้ไขมันไม่สูง อยู่ที่ เป็นเบาหวานต้องกินยาลดไขมันทุกคนไหม

ได้ยินว่ามีวิธีล้างคราบไขมันในหลอดเลือดได้ จริงไหม

ไม่มีหลักฐานว่าอาหาร สมุนไพร หรืออาหารเสริม "ล้าง" หลอดเลือดได้ สิ่งที่มีหลักฐานคือการคุม LDL ความดัน น้ำตาล และเลิกบุหรี่ ซึ่งชะลอการสะสมของคราบใหม่ รายละเอียดอยู่ที่ ไขมันอุดตันในเส้นเลือดหายเองได้ไหม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ดื่มน้ำตามมาก ๆ ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ยังไม่มีงานวิจัยที่ศึกษาส่วนประกอบเหล่านี้กับหลอดเลือดแข็งในคนเป็นเบาหวานโดยตรง หลักฐานที่เกี่ยวข้องมีดังนี้ ซึ่งรวมผลเป็นลบด้วย

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. · น้ำมันมะกอก 200 มก. · น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานวิจัยในคนของน้ำมันเหล่านี้เป็นการใช้เป็นน้ำมันปรุงอาหารทั้งวันหรือเปลี่ยนรูปแบบอาหารทั้งหมด เช่น PREDIMED ที่ใช้น้ำมันมะกอกอย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะ ซึ่งมากกว่าน้ำมันมะกอก 0.2 กรัมในแคปซูลหลายร้อยเท่า
• •ไฟโตสเตอรอล 2 มก. — แพลนท์สเตอรอลและสตานอลมีงานวิจัยเรื่อง LDL ที่ขนาดวันละ 1.5–3 กรัม และงานทบทวนระบุว่ายังไม่มีการทดลองแบบสุ่มที่ดูผลต่อโรคหัวใจและหลอดเลือดโดยตรง
• •แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. — การทดลอง NO-PAIN ให้ผู้ป่วยหลอดเลือดแดงขาตีบกินแอล-อาร์จินีนวันละ 3 กรัม นาน 6 เดือน พบว่าระยะเดินดีขึ้นน้อยกว่ากลุ่มยาหลอก และการทำงานของหลอดเลือดไม่ดีขึ้น ผู้วิจัยสรุปว่าการให้อาร์จินีนระยะยาวไม่มีประโยชน์ในผู้ป่วยกลุ่มนี้ ศูนย์มะเร็ง MSKCC เตือนว่าการเสริมระยะยาวอาจทำให้โรคหลอดเลือดแดงส่วนปลายแย่ลง ในแคปซูลมี 5 มิลลิกรัม ผู้ที่เป็นหลอดเลือดขาตีบควรปรึกษาแพทย์ก่อน

ข้อควรระวัง: ผู้ป่วยหลอดเลือดตีบหลายคนกินยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด ผลิตภัณฑ์นี้มีวิตามินอี ซึ่งในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกเมื่อใช้คู่ยากลุ่มนี้ แนวทางเบาหวานไทย พ.ศ. 2566 ไม่แนะนำสารต้านอนุมูลอิสระในรูปผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเพื่อหวังกันการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที