ไขมันอุดตันในเส้นเลือดหายเองได้ไหม ล้างไขมันในหลอดเลือดมีจริงไหม

คำตอบสั้น: คราบไขมันที่อยู่ในผนังหลอดเลือด ไม่หายไปเอง แต่ข้อมูลของ NHLBI ระบุว่าบางครั้งการปรับพฤติกรรมร่วมกับยา ทำให้คราบลดลงได้บ้าง ในงานวิจัยที่ใช้ยาลดไขมันขนาดสูงนาน 2 ปี ปริมาตรคราบลดลงเพียงราว 1 จุดเปอร์เซ็นต์ จึงเป็นการชะลอและลดเล็กน้อย ไม่ใช่การล้างออก ส่วนคำว่า ล้างไขมันในหลอดเลือด ด้วยสมุนไพร น้ำส้มสายชู หรืออาหารเสริม ไม่มีหลักฐานรองรับ

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •คราบไขมัน (plaque) ประกอบด้วยไขมัน คอเลสเตอรอล แคลเซียม และสารอื่นจากเลือด สะสมอยู่ในผนังหลอดเลือด
• •งาน SATURN ในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดหัวใจ 1,039 คน ใช้ยาสแตตินขนาดสูงสุด 104 สัปดาห์ สัดส่วนคราบลดลงราว 1% และราว 2 ใน 3 ของผู้ป่วยมีคราบลดลง
• •อันตรายจริงคือคราบแตกแล้วเกิดลิ่มเลือดอุดหลอดเลือด ซึ่งทำให้หัวใจวายหรือสโตรกได้
• •NCCIH ระบุว่ากระเทียมเสริมอาจลดคอเลสเตอรอลได้เล็กน้อย และอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก
• •ยาหลักที่แพทย์ใช้คือยาลดไขมันกลุ่มสแตติน ร่วมกับยาอื่นตามโรค และห้ามหยุดยาเอง

ไขมันอุดตันในเส้นเลือดคืออะไร อยู่ตรงไหน

คราบไขมันไม่ได้ลอยอยู่ในเลือดเหมือนคราบน้ำมันในท่อ แต่ฝังอยู่ในผนังหลอดเลือด สถาบันหัวใจ ปอด และเลือดแห่งชาติสหรัฐฯ (NHLBI) อธิบายว่าคราบนี้ประกอบด้วย ไขมัน คอเลสเตอรอล แคลเซียม และสารอื่นในเลือด สะสมในผนังหลอดเลือดแดงจนหลอดเลือดแคบลง เลือดที่มีออกซิเจนไปเลี้ยงอวัยวะได้น้อยลง

NHLBI ยังอธิบายว่า ถ้าคราบแตก จะเกิดลิ่มเลือดที่อุดหลอดเลือดทั้งหมดหรือบางส่วน นำไปสู่หัวใจวาย สโตรก หัวใจล้มเหลว และอื่น ๆ นี่คือเหตุผลที่แพทย์สนใจทั้งขนาดของคราบและการทำให้คราบไม่แตก

พื้นฐานเรื่องหลอดเลือดแดงแข็งอ่านเพิ่มที่ หลอดเลือดแดงแข็งตัวคืออะไร

ไขมันอุดตันในเส้นเลือด หายเองได้ไหม งานวิจัยว่าอย่างไร

ไม่หายเอง ถ้าไม่ได้เปลี่ยนอะไร คราบมักค่อย ๆ เพิ่มขึ้นตามเวลา แต่ NHLBI ระบุว่า บางครั้งหลอดเลือดแดงแข็งลดลงได้ด้วยการปรับพฤติกรรมและยา

ตัวอย่างงานวิจัยที่วัดคราบจริงคือ SATURN (ตีพิมพ์ใน NEJM ปี 2011) ซึ่งใช้อัลตราซาวด์ในหลอดเลือดหัวใจวัดคราบของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดหัวใจ 1,039 คน ก่อนและหลังได้ยาสแตตินขนาดสูงสุด (อะทอร์วาสแตติน 80 มก. หรือโรสุวาสแตติน 40 มก. ต่อวัน) นาน 104 สัปดาห์

• •ค่า LDL เฉลี่ยลดลงจนอยู่ราว 63–70 มก./ดล.
• •สัดส่วนปริมาตรคราบลดลงราว 1.0–1.2%
• •ผู้ป่วยราว 63–69% มีคราบลดลง

ผู้วิจัยเขียนไว้ในบทคัดย่อว่า สแตตินชะลอการลุกลามของคราบ ตามระดับที่ลด LDL ได้

สิ่งที่ควรเข้าใจจากตัวเลขนี้ คือ แม้ใช้ยาแรงที่สุดในผู้ป่วยที่มีแพทย์ติดตามใกล้ชิด คราบก็ลดลงได้เพียงเล็กน้อย ไม่ได้หายไปจนหลอดเลือดกลับเป็นเหมือนเดิม

ลด LDL ให้ต่ำมาก ช่วยหลอดเลือดอย่างไร

ยิ่ง LDL ต่ำตามเป้าที่แพทย์ตั้ง คราบยิ่งโตช้าลง แนวทางเวชปฏิบัติของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย พ.ศ. 2567 จึงตั้งเป้า LDL ของผู้ที่เป็นโรคแล้วไว้ต่ำกว่าคนทั่วไป เช่น

• •โรคหลอดเลือดหัวใจเรื้อรัง ต่ำกว่า 70 มก./ดล. (หรือต่ำกว่า 55 ถ้าทำได้)
• •หลังหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน ต่ำกว่า 55 มก./ดล. และลดลงอย่างน้อย 50%

แพทย์อาจตั้งเป้าต่างจากนี้ตามความเสี่ยงของแต่ละคน รายละเอียดเป้าหมาย LDL อ่านที่ LDL ควรต่ำกว่าเท่าไหร่

ทำไมคำว่าล้างไขมันในหลอดเลือดเป็นคำโฆษณาที่ต้องระวัง

เพราะไม่มีสารที่กินแล้วไปขัดคราบออกจากผนังหลอดเลือดได้ คราบอยู่ในผนังหลอดเลือดและมีแคลเซียมปน การดูแลที่มีหลักฐานจึงเป็นการลด LDL ต่อเนื่องหลายปีเพื่อชะลอคราบ ไม่ใช่การชะล้าง

คำโฆษณาที่ควรระวัง เช่น ล้างไขมัน ละลายลิ่มเลือด ทะลวงหลอดเลือดตีบ หรือใช้แทนการทำบอลลูน มักมาพร้อมรีวิวและภาพก่อน-หลัง วิธีดูโฆษณาที่น่าสงสัยอ่านที่ สัญญาณอันตรายของโฆษณาอาหารเสริม

อันตรายที่แท้จริง คือคนที่เชื่อแล้ว หยุดยาลดไขมันหรือยาต้านเกล็ดเลือด ซึ่งเป็นยาที่มีงานวิจัยรองรับ

สมุนไพร กระเทียม น้ำส้มสายชู ละลายไขมันในเส้นเลือดได้จริงไหม

• •กระเทียม ศูนย์การแพทย์ผสมผสานแห่งชาติสหรัฐฯ (NCCIH) ระบุว่ากระเทียมเสริมอาจลดคอเลสเตอรอลรวมและ LDL ได้ เล็กน้อย และหลักฐานที่จำกัดบอกว่าอาจลดความดันได้เล็กน้อย แต่ อาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือแอสไพรินต้องคุยกับแพทย์ก่อน อ่านต่อที่ กระเทียมกับยาละลายลิ่มเลือด
• •น้ำส้มสายชู น้ำมะนาว ขิง สูตรต้มดื่ม เราไม่พบแหล่งข้อมูลทางการแพทย์ที่ตรวจแล้วว่าละลายคราบในหลอดเลือดได้
• •อาหารเสริมลดไขมันชนิดอื่น หลักฐานของแต่ละสารต่างกันมาก อ่านวิธีดูหลักฐานที่ อาหารเสริมลดไขมันในเลือดมีจริงไหม

คำว่าลด LDL ได้เล็กน้อย ไม่เท่ากับลดคราบในหลอดเลือด สองอย่างนี้เป็นการวัดคนละเรื่อง

ไขมันอุดตันในเส้นเลือด กินยาอะไร

NHLBI ระบุยาที่แพทย์ใช้ในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดหัวใจ ได้แก่

• •ยาลดไขมันกลุ่มสแตติน เช่น อะทอร์วาสแตติน โรสุวาสแตติน ช่วยคุมคอเลสเตอรอลและชะลอการสะสมของคราบ
• •ยาลดไขมันกลุ่มอื่น เมื่อสแตตินอย่างเดียวไม่พอหรือใช้ไม่ได้
• •ยาต้านเกล็ดเลือด เช่น แอสไพรินขนาดต่ำ 75–100 มิลลิกรัมต่อวัน ซึ่งแพทย์เป็นผู้พิจารณา
• •ยาคุมความดันและยาขยายหลอดเลือด เช่น ACEI ARB ยาปิดกั้นเบต้า และไนโตรกลีเซอรีน
• •ยาเบาหวาน ในผู้ที่เป็นเบาหวาน

ยาเหล่านี้ไม่ควรเริ่มหรือหยุดเอง แอสไพรินแม้หาซื้อได้ก็มีความเสี่ยงเลือดออก ผู้ที่สงสัยว่าต้องกินยาลดไขมันตลอดไปหรือไม่ อ่านที่ ยาลดไขมันต้องกินตลอดชีวิตไหม

ไขมันอุดตันในเส้นเลือด ควรกินอะไร

แนวทางของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 แนะนำ

• •ไขมันอิ่มตัว (ไขมันสัตว์ น้ำมันหมู น้ำมันปาล์ม น้ำมันมะพร้าว เนย) ไม่เกิน 7% ของพลังงาน
• •เปลี่ยนไปใช้ น้ำมันไม่อิ่มตัว เช่น น้ำมันมะกอก น้ำมันรำข้าว น้ำมันถั่วเหลือง
• •งดไขมันทรานส์ และเพิ่มใยอาหาร
• •ออกกำลังกาย 150–300 นาทีต่อสัปดาห์ และเลิกบุหรี่

รายละเอียดเมนูสำหรับคนที่เป็นโรคหลอดเลือดหัวใจแล้ว อ่านที่ หลอดเลือดหัวใจตีบห้ามกินอะไร

ต้องทำบอลลูนเมื่อไร ตรวจติดตามอย่างไร

การทำบอลลูนไม่ได้ทำเพราะมีคราบ แต่ทำเมื่อหลอดเลือดตีบจนส่งผลต่อหัวใจ NHLBI อธิบายว่า

• •การขยายหลอดเลือดหัวใจด้วยบอลลูน (PCI) เปิดหลอดเลือดที่ตีบหรืออุดจากคราบ มักใส่ขดลวดค้ำไว้
• •การผ่าตัดบายพาส (CABG) ใช้หลอดเลือดจากผนังอกหรือขาต่อข้ามจุดที่อุด มักใช้ในผู้ที่ตีบรุนแรงหลายเส้น

แพทย์จะตัดสินจากอาการ ผลตรวจขณะหัวใจทำงานหนัก และการสวนหัวใจฉีดสี หลังทำบอลลูนแล้วยังต้องกินยาต่อ อ่านที่ ใส่ขดลวดหัวใจอยู่ได้กี่ปี

การติดตามที่ทำได้จริงคือ ตรวจไขมันในเลือด แนวทางไทยแนะนำตรวจซ้ำ 4–12 สัปดาห์หลังเริ่มยา แล้วทุก 3–12 เดือน ส่วนการตรวจหลอดเลือดอื่น ๆ แพทย์จะสั่งตามอาการ ดูที่ ตรวจหลอดเลือดแดงแข็งตัวด้วยวิธีไหนบ้าง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. วันละ 1 แคปซูล ดื่มน้ำตามมาก ๆ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ) ฉลากระบุส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูล ได้แก่ น้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

เราขอพูดตรง ๆ ตามหลักฐาน: ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ล้าง ละลาย หรือลดคราบไขมันในหลอดเลือด ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับไขมันในเลือดมีงานวิจัยในปริมาณระดับอาหาร ดังนี้

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — มีงานรวมผลการทดลองในคนว่า เมื่อใช้เป็นน้ำมันหลักในอาหารแทนไขมันชนิดอื่น LDL ลดลงเฉลี่ยราว 6 มก./ดล. ปริมาณที่ศึกษาคือน้ำมันที่ใช้ปรุงอาหารทั้งวัน (หลายสิบกรัม) ส่วนในแคปซูลมี 200 มิลลิกรัม
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งาน PREDIMED ให้กินอาหารเมดิเตอร์เรเนียนร่วมกับน้ำมันมะกอกบริสุทธิ์อย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะ งานรวมผลพบว่าน้ำมันมะกอกเปลี่ยนค่าไขมันในเลือดได้น้อยมาก ในแคปซูลมี 0.2 กรัม น้อยกว่าปริมาณในงานวิจัยหลายร้อยเท่า
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานวิจัยในคนของคณะสาธารณสุขศาสตร์ ม.มหิดล ใช้น้ำมันรำข้าววันละ 30 มิลลิลิตรปรุงอาหาร 3 มื้อ นาน 4 สัปดาห์ ในแคปซูลมี 109 มิลลิกรัม น้อยกว่าหลายร้อยเท่า
• •ไฟโตสเตอรอล 2 มก. — แพลนท์สเตอรอลและสตานอลมีงานวิจัยในคนว่าลดการดูดซึมคอเลสเตอรอลจากลำไส้ เมื่อได้รับวันละ 1.5–3 กรัมพร้อมอาหาร LDL ลดลงเฉลี่ยราว 7–12% แนวทางราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ แนะนำแพลนท์สตานอลวันละ 2 กรัมเป็นส่วนเสริมของการปรับอาหาร ในแคปซูลมี 2 มิลลิกรัม (0.002 กรัม) น้อยกว่าประมาณ 1,000 เท่า และยังไม่มีการทดลองที่พิสูจน์ว่าสารนี้ลดหัวใจวายหรือสโตรกโดยตรง

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ค่าไขมันหรือคราบในหลอดเลือดเปลี่ยน และไม่มีหลักฐานว่าใช้แทนยาลดไขมันหรือการรักษาของแพทย์ได้

ข้อควรระวัง: ผลิตภัณฑ์มีวิตามินอี ซึ่งในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน หรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากขนาดหลายร้อยมิลลิกรัมขึ้นไป และงานวิจัย VINTAGE MI ในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย (แอล-อาร์จินีนวันละ 9 กรัม) พบผู้เสียชีวิต 6 รายในกลุ่มอาร์จินีน เทียบกับ 0 รายในกลุ่มยาหลอก จนต้องยุติการศึกษาก่อนกำหนด ผู้ที่เคยหัวใจวายจึงควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีอาร์จินีน ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที