ประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด ด้วย Thai CV Risk Score

คำตอบสั้น: Thai CV Risk Score คือแบบประเมินโอกาสเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด (เช่น หัวใจขาดเลือด สโตรก) ใน 10 ปีข้างหน้า สร้างจากข้อมูลคนไทยในโครงการวิจัยพนักงานการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (EGAT) แนวทางเวชปฏิบัติไทย พ.ศ. 2567 แนะนำให้ใช้กับคนอายุ 35–70 ปีที่ ยังไม่เคยเป็นโรคหัวใจและหลอดเลือด ผลต่ำกว่าร้อยละ 10 ถือว่าเสี่ยงต่ำ ตั้งแต่ร้อยละ 10 ขึ้นไปถือว่าเสี่ยงปานกลางถึงสูง ซึ่งแพทย์ใช้ประกอบการตั้งเป้า LDL และพิจารณายาลดไขมัน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ใช้ข้อมูล อายุ เพศ การสูบบุหรี่ เบาหวาน ความดันตัวบน และค่าไขมัน ถ้าไม่มีผลเลือดใช้ส่วนสูงกับรอบเอวแทนได้
• •ผลเป็นร้อยละ หมายถึงโอกาสเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดภายใน 10 ปี
• •ต่ำกว่าร้อยละ 10 = เสี่ยงต่ำ · ตั้งแต่ร้อยละ 10 = ปานกลางถึงสูง ตามแนวทางไทย
• •คนที่เคยหัวใจขาดเลือดหรือสโตรกแล้ว ไม่ต้องใช้แบบประเมินนี้ เพราะจัดอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูงอยู่แล้ว
• •อายุกับเพศแก้ไม่ได้ แต่บุหรี่ ความดัน ไขมัน และน้ำตาล เป็นส่วนที่ปรับได้

Thai CV Risk Score คืออะไร ใครพัฒนา

เป็นสูตรคำนวณความเสี่ยงที่สร้างจากข้อมูลคนไทยเอง แนวทางเวชปฏิบัติเรื่องภาวะไขมันผิดปกติในเลือด พ.ศ. 2567 ของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทยฯ อธิบายว่า โอกาสเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดต่างกันในแต่ละเชื้อชาติ ประเทศไทยจึงแนะนำให้ใช้ Thai CV Risk Score แทนสูตรของต่างประเทศ

สูตรนี้มาจากโครงการวิจัยระยะยาวเรื่องปัจจัยเสี่ยงโรคหัวใจในพนักงานการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (EGAT heart study) งานของคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ที่ตีพิมพ์ปี 2566 ระบุว่าคะแนนนี้ใช้ประมาณ ความเสี่ยงสัมบูรณ์ใน 10 ปี ของแต่ละคน และมีเครื่องคำนวณออนไลน์ของคณะแพทยศาสตร์ รพ.รามาธิบดี

แนวทางไทยหมายเหตุไว้ด้วยว่าสูตรอาจมีการปรับเปลี่ยนตามข้อมูลการศึกษาเพิ่มเติมในอนาคต

ต้องใช้ข้อมูลอะไรบ้าง

แบบประเมินมี 2 แบบ คือ แบบใช้ผลเลือด และ แบบไม่ใช้ผลเลือด

• •ข้อมูลพื้นฐาน อายุ เพศ สูบบุหรี่หรือไม่ เป็นเบาหวานหรือไม่ และความดันตัวบน
• •แบบใช้ผลเลือด ใช้ค่าไขมันในเลือด งานของ รพ.รามาธิบดีระบุว่ามีค่า LDL และ HDL
• •แบบไม่ใช้ผลเลือด แนวทางไทยระบุว่าใช้ส่วนสูงและรอบเอวแทนได้ เหมาะกับการคัดกรองในชุมชนที่ยังไม่ได้เจาะเลือด

ตัวเลขที่ใส่ต้องแม่น ผลจึงจะมีความหมาย โดยเฉพาะความดัน แนวทางสมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2567 แนะนำให้งดบุหรี่ กาแฟ และการออกกำลังกาย 30 นาทีก่อนวัด นั่งพักพิงพนัก 3–5 นาที วางแขนระดับหัวใจ ไม่ไขว่ห้าง ไม่คุย เพราะวัดผิดวิธีอาจได้ค่าสูงเกินจริง 3–5 มม.ปรอท ส่วนค่าไขมัน ดูวิธีอ่านได้ที่ ค่าไขมันในเลือดแต่ละตัวบอกอะไร

ผลเป็นเปอร์เซ็นต์ใน 10 ปีหมายถึงอะไร

ตัวเลขนี้คือโอกาส ไม่ใช่คำทำนายว่าจะเป็นหรือไม่เป็นแน่นอน ถ้าผลออกมาร้อยละ 12 ให้นึกภาพคน 100 คนที่มีอายุ เพศ และปัจจัยเสี่ยงแบบเดียวกับเรา คาดว่าราว 12 คนจะเกิดโรคหัวใจหรือหลอดเลือดสมองภายใน 10 ปี อีก 88 คนจะไม่เกิด

ข้อที่ควรเข้าใจ

• •ร้อยละ 5 ไม่ได้แปลว่าปลอดภัยแน่นอน แค่โอกาสต่ำกว่า
• •ร้อยละ 25 ไม่ได้แปลว่าจะเป็นแน่ แต่เป็นสัญญาณว่าควรดูแลจริงจังขึ้นและคุยกับแพทย์
• •ตัวเลขเปลี่ยนได้เมื่อปัจจัยเปลี่ยน เช่น เลิกบุหรี่ได้ หรือความดันคุมได้ดีขึ้น และจะสูงขึ้นเองตามอายุ

ความเสี่ยงต่ำ ปานกลาง สูง แปลผลอย่างไร

แนวทางไทย พ.ศ. 2567 แบ่งไว้ 2 ระดับสำหรับการตัดสินใจเรื่องไขมัน

• •ต่ำกว่าร้อยละ 10 = ความเสี่ยงต่ำ
• •ตั้งแต่ร้อยละ 10 ขึ้นไป = ความเสี่ยงปานกลางถึงสูง

ในงานวิจัยของ รพ.รามาธิบดี มีการแบ่งละเอียดขึ้นเป็น ต่ำ (ต่ำกว่าร้อยละ 10) ปานกลาง (ร้อยละ 10 ถึงต่ำกว่า 20) และสูง (ตั้งแต่ร้อยละ 20) ถ้าเห็นการแบ่ง 3 ระดับในใบผลตรวจ ก็ใช้หลักเดียวกัน

ใช้กับคนที่เคยเป็นโรคหัวใจหรือสโตรกแล้วได้ไหม

ไม่ต้องใช้ แนวทางไทยระบุให้ใช้แบบประเมินนี้ในคนที่ยังไม่มีโรคหัวใจและหลอดเลือด คนที่เคยเป็นแล้วถือว่าเสี่ยงสูงโดยตัวโรคเอง และมีเป้า LDL ที่เข้มกว่า เช่น

• •เคยมีภาวะหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน เป้า LDL ต่ำกว่า 55 มก./ดล.
• •โรคหลอดเลือดหัวใจเรื้อรัง เป้าต่ำกว่า 70 (หรือต่ำกว่า 55 ถ้าทำได้)
• •สมองขาดเลือดที่มีหลอดเลือดแดงแข็งตีบ เป้าต่ำกว่า 70

กลุ่มที่แนวทางไทยไม่ได้รอดูคะแนนก่อนให้ยาก็มีเช่นกัน ได้แก่ คนที่ LDL ตั้งแต่ 190 มก./ดล. คนที่มีไขมันสูงจากพันธุกรรม และผู้ป่วยเบาหวานอายุ 40 ปีขึ้นไป ดูรายละเอียดเป้าแต่ละกลุ่มได้ที่ LDL ควรต่ำกว่าเท่าไหร่

ผลประเมินเกี่ยวกับการตัดสินใจให้ยาลดไขมันอย่างไร

สำหรับคนอายุ 35 ปีขึ้นไปที่ LDL ต่ำกว่า 190 มก./ดล. ไม่เป็นเบาหวานและไม่เป็นโรคไตเรื้อรัง แนวทางไทยใช้คะแนนนี้ช่วยแยกทาง

• •คะแนนตั้งแต่ร้อยละ 10 แนะนำให้ตั้งเป้า LDL ต่ำกว่า 100 มก./ดล. และลดลงจากเดิมอย่างน้อยร้อยละ 30 โดยเริ่มยาสแตตินขนาดต่ำถึงปานกลาง
• •คะแนนต่ำกว่าร้อยละ 10 และไม่มีหลักฐานหลอดเลือดแดงแข็ง แนะนำให้ปรับพฤติกรรมอย่างต่อเนื่อง
• •คะแนนต่ำกว่าร้อยละ 10 แต่มีสัญญาณอื่น แพทย์อาจพิจารณายา ดูหัวข้อถัดไป

แนวทางเดียวกันระบุว่าในการป้องกันการเกิดโรคครั้งแรก มักให้ปรับพฤติกรรม 3–6 เดือนก่อนพิจารณายา ยกเว้นไขมันสูงจากพันธุกรรม รายละเอียดเรื่องเกณฑ์ให้ยาอยู่ที่ ไขมันในเลือดสูงเท่าไหร่ต้องกินยา

ได้ยินว่าคะแนนต่ำแล้วไม่ต้องห่วงอะไร จริงไหม

ไม่จริงเสมอไป แนวทางไทยระบุว่าแม้คะแนนต่ำกว่าร้อยละ 10 แพทย์อาจพิจารณายาสแตติน ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

• •ตรวจพบหลอดเลือดแดงแข็งระยะที่ยังไม่มีอาการ
• •คะแนนแคลเซียมในหลอดเลือดหัวใจ (coronary calcium score) มากกว่า 100
• •ค่าดัชนีความดันข้อเท้าต่อแขน (ABI) ต่ำกว่า 0.9
• •มีประวัติโรคหลอดเลือดหัวใจก่อนวัยอันควรในครอบครัว
• •มีโรคอักเสบเรื้อรัง เช่น สะเก็ดเงิน รูมาตอยด์ หรือติดเชื้อเอชไอวี

กลับกัน คะแนนสูงก็ไม่ได้แปลว่าต้องตกใจ เพราะหลายปัจจัยปรับได้ ถ้าสนใจการตรวจหลอดเลือดเพิ่มเติม อ่านได้ที่ ตรวจคัดกรองหลอดเลือดแดงแข็ง

ปัจจัยไหนแก้ได้ ลดความเสี่ยงได้มากที่สุด

อายุและเพศเปลี่ยนไม่ได้ ส่วนที่เหลือในสูตรปรับได้ทั้งหมด

1. 1บุหรี่ เป็นปัจจัยที่เลิกแล้วตัวแปรในสูตรเปลี่ยนทันที สายด่วนเลิกบุหรี่ 1600 ให้คำปรึกษาฟรี
2. 2ความดันตัวบน แนวทางความดันไทยแนะนำลดโซเดียมให้ต่ำกว่า 2 กรัมต่อวัน (เกลือ 1 ช้อนชา หรือน้ำปลา 3 ช้อนชา) ออกกำลังกายแบบแอโรบิกระดับปานกลาง 150 นาทีต่อสัปดาห์ และกินยาความดันตามแพทย์สั่ง ดูพื้นฐานได้ที่ ความดันโลหิตสูงคืออะไร
3. 3LDL แนวทางไขมันไทยแนะนำไขมันอิ่มตัวไม่เกินร้อยละ 7 ของพลังงาน งดไขมันทรานส์ เพิ่มใยอาหาร และใช้ยาตามข้อบ่งชี้ ยาสแตตินลด LDL ได้ร้อยละ 21–55 ตามชนิดและขนาด
4. 4เบาหวาน คุมน้ำตาลตามเป้าที่แพทย์ตั้ง

ข้อไหนให้ผลมากที่สุดต่างกันในแต่ละคน วิธีที่ดีคือขอให้แพทย์หรือพยาบาลลองคำนวณให้ดูว่า ถ้าเลิกบุหรี่หรือความดันลดลง คะแนนของเราจะเปลี่ยนไปเท่าไร ตัวเลขที่เห็นกับตาช่วยให้มีแรงจูงใจมากกว่าคำเตือนลอย ๆ

ควรประเมินซ้ำบ่อยแค่ไหน

แนวทางไทยที่เราเปิดอ่านไม่ได้กำหนดความถี่ตายตัว แต่แนวทางเดียวกันแนะนำให้ตรวจไขมันในเลือดในคนอายุ 35 ปีขึ้นไป ช่วงที่เหมาะจะประเมินใหม่คือเมื่อมีผลตรวจสุขภาพชุดใหม่ เมื่อเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษา หรือเมื่อปัจจัยเปลี่ยนชัดเจน เช่น เพิ่งเลิกบุหรี่ หรือเพิ่งได้รับการวินิจฉัยเบาหวาน

ถ้าตรวจสุขภาพประจำปีอยู่แล้ว ให้ขอผลคะแนนนี้ไปพร้อมกัน ดูรายการตรวจตามวัยได้ที่ ตรวจสุขภาพประจำปีตามช่วงอายุ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ดื่มน้ำตามมาก ๆ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ) ส่วนประกอบหลักต่อ 1 แคปซูลคือน้ำมัน 3 ชนิด ได้แก่ น้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. และน้ำมันรำข้าว 109 มก. รวมราวครึ่งกรัม นอกจากนี้มีวิตามินซี 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

น้ำมันทั้ง 3 ชนิดเป็นไขมันไม่อิ่มตัวที่มีงานวิจัยในคนเกี่ยวกับค่าไขมัน แต่ที่ปริมาณระดับอาหาร

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — งานรวม 27 การทดลองในคนพบ LDL ลดลงเฉลี่ยราว 6.4 มก./ดล. เมื่อใช้เป็นน้ำมันหลักในอาหารแทนไขมันอื่น ปริมาณที่ศึกษาคือน้ำมันปรุงอาหารทั้งวันหลายสิบกรัม
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานใหญ่ PREDIMED ในสเปนให้กินน้ำมันมะกอกบริสุทธิ์อย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะร่วมกับเปลี่ยนรูปแบบอาหารทั้งหมด ส่วนงานรวม 34 การทดลองพบว่าการกินเพิ่มทุก 10 กรัมต่อวันเปลี่ยนค่าไขมันในเลือดน้อยมากจนไม่มีนัยสำคัญ
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานของคณะสาธารณสุขศาสตร์ ม.มหิดล ให้ผู้มีไขมันสูงใช้น้ำมันรำข้าววันละ 30 มิลลิลิตรปรุงอาหาร 3 มื้อ นาน 4 สัปดาห์ ปริมาณนั้นมากกว่าในแคปซูลหลายร้อยเท่า

ไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้คะแนน Thai CV Risk Score หรือค่าใดในสูตรเปลี่ยนไป ตัวแปรในสูตรที่ปรับได้จริงคือบุหรี่ ความดัน ไขมัน และน้ำตาล ตามที่แพทย์ดูแล

ข้อควรระวัง: วิตามินอีในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด และงานวิจัย VINTAGE MI พบว่าแอล-อาร์จินีนวันละ 9 กรัมในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย มีผู้เสียชีวิตมากกว่ากลุ่มยาหลอกจนต้องยุติงานก่อนกำหนด ฉลากระบุให้ผู้ใช้ยาประจำตัวปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน อ่านเรื่องประกาศ อย. เกี่ยวกับโฆษณาผลิตภัณฑ์นี้ได้ที่ คำเตือนของ อย. เรื่องโฆษณาเบต้าออยล์

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที