กินวิตามินทุกวันเสี่ยงโรคไตไหม วิตามินซีทำลายไตจริงหรือ

คำตอบสั้น: วิตามินในขนาดที่ร่างกายต้องการไม่มีหลักฐานว่าทำลายไตในคนไตปกติ ปัญหาเกิดกับขนาดสูง โดยเฉพาะวิตามินซีตั้งแต่วันละ 1,000 มก. ขึ้นไป ซึ่งงานติดตามระยะยาวพบว่าสัมพันธ์กับนิ่วในผู้ชาย และวิตามินที่ละลายในไขมัน (เอ ดี อี เค) ขนาดสูงที่สะสมในร่างกายได้ ความเสี่ยงที่พบบ่อยกว่าในชีวิตจริงคือการกินหลายยี่ห้อจนได้ซ้ำซ้อน และการใช้ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสดหรือสมุนไพรต่อเนื่องนาน ๆ ซึ่งแนวทางโรคไตของไทยจัดเป็นกลุ่มเสี่ยงที่ควรตรวจไต

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •MedlinePlus ระบุวิตามินซีที่ผู้ใหญ่ควรได้ต่อวัน ผู้ชาย 90 มก. ผู้หญิง 75 มก. และไม่แนะนำเกินวันละ 2,000 มก.
• •วิตามินที่ละลายในน้ำ (ซีและบี) ส่วนเกินออกทางปัสสาวะ ส่วนวิตามินที่ละลายในไขมันสะสมในตับ ไขมัน และกล้ามเนื้อ
• •งาน Ferraro 2016 พบว่าผู้ชายที่ได้วิตามินซีรวมวันละ 1,000 มก. ขึ้นไปเสี่ยงนิ่วสูงขึ้น แต่ไม่พบในผู้หญิง และไม่พบกับวิตามินซีจากอาหาร
• •ใช้ยาแก้ปวดเอ็นเสดประจำ และใช้ยาสมุนไพรติดต่อกันนาน อยู่ในกลุ่มเสี่ยงโรคไตตามแนวทางไทย พ.ศ. 2565
• •ปัสสาวะออกน้อยลงมาก ขาบวม หอบเหนื่อย หรือปัสสาวะเป็นเลือด ต้องพบแพทย์

คนไตปกติกินวิตามินซีวันละเท่าไรยังปลอดภัย

ปริมาณที่ร่างกายต้องการอยู่ราว 75–100 มก. ต่อวัน MedlinePlus ระบุผู้ชาย 90 มก. ผู้หญิง 75 มก. และคนสูบบุหรี่ต้องการเพิ่มอีก 35 มก. ข้อกำหนดสารอาหารของไทยปี 2563 (อ้างผ่านวารสาร @Rama ของ รพ.รามาธิบดี) อยู่ที่ 85–100 มก. ผักผลไม้ไทยหลายชนิดมีวิตามินซีสูง เช่น ฝรั่งมี 151–187 มก. ต่อ 100 กรัม (ตารางในวารสารเดียวกัน)

ขนาดที่ควรระวัง มีหลายระดับ

• •สถาบัน Linus Pauling ระบุค่าสูงสุดที่รับได้ไว้วันละ 2 กรัม เพื่อเลี่ยงท้องเสียและปัญหาทางเดินอาหาร
• •คนที่มีแนวโน้มเป็นนิ่วอาจพิจารณาเลี่ยงขนาดตั้งแต่วันละ 1 กรัม
• •แพทย์ รพ.รามาธิบดีแนะนำให้กินวิตามินซีเสริมเท่าที่จำเป็น ไม่เกินวันละ 1,000 มก.

ยิ่งมากก็ไม่ได้ยิ่งดี Linus Pauling ระบุว่าร่างกายดูดซึมได้เต็มที่เมื่อกินครั้งละไม่เกิน 200 มก. ถ้ากินครั้งละเกิน 500 มก. สัดส่วนที่ดูดซึมจะลดลงตามขนาด ดูเรื่องปริมาณต่อวันละเอียดที่ วิตามินซีวันละเท่าไหร่ถึงพอ

วิตามินตัวไหนที่ไตต้องขับออก และเป็นปัญหาเมื่อกินเกิน

MedlinePlus แบ่งวิตามินเป็น 2 กลุ่ม

• •ละลายในน้ำ ได้แก่ วิตามินซีและวิตามินบีทั้ง 8 ชนิด ไม่สะสมในร่างกาย ส่วนที่เหลือใช้ออกทางปัสสาวะ ยกเว้นวิตามินบี 12 ที่เก็บในตับได้นานหลายปี
• •ละลายในไขมัน ได้แก่ วิตามินเอ ดี อี เค เก็บสะสมในตับ เนื้อเยื่อไขมัน และกล้ามเนื้อ MedlinePlus เตือนให้ระวังการกินขนาดสูง เพราะสะสมและเกิดผลเสียได้

ข้อที่คนมักเข้าใจผิดคือ การที่ไตเป็นทางขับออก ไม่ได้แปลว่าไตจะพัง ไตขับสารจำนวนมากทุกวันเป็นเรื่องปกติ ประเด็นของวิตามินซีอยู่ที่ร่างกายเปลี่ยนบางส่วนเป็นออกซาเลต Linus Pauling ระบุว่าวิตามินซีเสริมทำให้ออกซาเลตในปัสสาวะสูงขึ้น ซึ่งเกี่ยวกับนิ่วชนิดแคลเซียมออกซาเลต

ส่วนวิตามินกลุ่มละลายในไขมัน ปัญหาหลักคือสะสมจนเกิน ไม่ใช่ทำร้ายไตโดยตรง อ่านเพิ่มได้ที่ วิตามินและแร่ธาตุ ได้รับมากเกินไปก็มีปัญหา

วิตามินซีทำให้เป็นนิ่วจริงไหม

มีข้อมูลในผู้ชายที่ได้ขนาดสูง งานติดตามคนอเมริกันราว 2 แสนคน มัธยฐานราว 11 ปี (Ferraro 2016 วารสาร American Journal of Kidney Diseases) พบว่า

• •ผู้ชายที่ได้วิตามินซีรวมวันละ 1,000 มก. ขึ้นไป เสี่ยงนิ่วสูงกว่าคนที่ได้น้อยกว่า 90 มก. ราว 43% และกลุ่ม 500–999 มก. ก็สูงกว่าราว 29%
• •ผู้หญิงไม่พบความสัมพันธ์
• •วิตามินซีจากอาหารไม่สัมพันธ์กับนิ่วทั้งสองเพศ

Linus Pauling สรุปว่างานต่าง ๆ ยังขัดกันอยู่ แต่ผู้ที่มีแนวโน้มเป็นนิ่วชนิดออกซาเลตควรเลี่ยงวิตามินซีขนาดสูง MedlinePlus ก็ระบุว่าขนาดเกิน 2,000 มก. อาจทำให้ท้องเสีย และพบนิ่วได้แต่ไม่บ่อย

กินวิตามินหลายยี่ห้อพร้อมกันเสี่ยงไตอย่างไร

ความเสี่ยงหลักคือได้ซ้ำโดยไม่รู้ตัว เช่น กินวิตามินรวม 1 เม็ด วิตามินซีเม็ดฟู่ 1 เม็ด เครื่องดื่มผสมวิตามินซี และอาหารเสริมผิวที่มีวิตามินซีอีก รวมกันอาจเกิน 1,000 มก. ได้ง่าย ส่วนวิตามินเอ ดี อี ที่อยู่ในหลายผลิตภัณฑ์ก็สะสมได้

MedlinePlus แนะนำว่า ถ้ากินอาหารเสริม ไม่ควรได้เกิน 100% ของค่าที่ควรได้ต่อวัน เว้นแต่อยู่ในการดูแลของแพทย์ วิธีง่ายที่สุดคือเขียนรายการทุกผลิตภัณฑ์พร้อมปริมาณต่อเม็ด แล้วรวมตัวเลขแต่ละวิตามิน ดูวิธีตรวจทีละขั้นที่ กินอาหารเสริมหลายตัวพร้อมกัน ตรวจการซ้ำซ้อนอย่างไร

ความเชื่อที่พบบ่อย: กินยาและวิตามินเยอะ ไตจะพัง

จริงแค่บางส่วน และมักโทษผิดตัว แนวทางเวชปฏิบัติโรคไตเรื้อรังของไทย พ.ศ. 2565 ระบุกลุ่มเสี่ยงที่ควรตรวจคัดกรองโรคไต ซึ่งรวมถึง

• •คนที่ใช้ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด (NSAIDs) เป็นประจำ
• •คนที่ใช้ยาสมุนไพรติดต่อกันเป็นเวลานาน
• •คนเป็นเบาหวาน ความดันสูง นิ่ว เกาต์หรือกรดยูริกสูง โรคหัวใจ และอายุเกิน 60 ปี

ส่วนยาโรคเรื้อรังที่แพทย์สั่งเป็นอีกเรื่องหนึ่ง NIDDK ระบุว่ายาความดันกลุ่ม ACEI และ ARB อาจชะลอการดำเนินของโรคไตได้ และความดันสูงที่คุมไม่ได้เองก็ทำร้ายหลอดเลือดในไต การหยุดยาเพราะกลัวไตพังจึงไม่ใช่ทางออก อ่านต่อที่ กินยาเยอะไตพังไหม

ใครบ้างที่ควรตรวจค่าไตก่อนกินวิตามินขนาดสูง

ควรตรวจหรือดูผลตรวจล่าสุดก่อน ถ้าเป็นคนในกลุ่มเหล่านี้

• •อยู่ในกลุ่มเสี่ยงโรคไตตามแนวทางไทยข้างบน
• •เคยเป็นนิ่วในไต หรือมีคนในบ้านเป็นนิ่วบ่อย
• •เคยผ่าตัดกระเพาะหรือลำไส้ ซึ่งงานของ Mayo Clinic พบว่าเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของการสะสมออกซาเลตในไต
• •กำลังจะเริ่มวิตามินซีขนาดตั้งแต่ 1,000 มก. หรือดริปวิตามินทางหลอดเลือด

การตรวจที่ใช้คือค่าครีอะตินินในเลือดเพื่อคำนวณ eGFR และตรวจปัสสาวะ ดูวิธีอ่านตัวเลขที่ ค่าไต eGFR กับครีอะตินิน อ่านอย่างไร

สังเกตอาการอะไรที่ควรหยุดและไปพบแพทย์

MedlinePlus ระบุอาการของไตวายเฉียบพลันที่ควรรู้จัก ถ้ามีอาการเหล่านี้หลังเริ่มผลิตภัณฑ์ใหม่ ให้หยุดผลิตภัณฑ์เสริมตัวนั้น (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) แล้วไปพบแพทย์

• •ปัสสาวะออกน้อยลงมาก หรือแทบไม่มี
• •ขา ข้อเท้า หรือเท้าบวม
• •ปัสสาวะเป็นเลือด
• •หายใจเหนื่อยหอบ

ท้องเสียหลังกินวิตามินซีขนาดสูงก็เป็นสัญญาณว่าได้มากเกิน ถ้าหอบเหนื่อยจนนอนราบไม่ได้ หรือเจ็บแน่นหน้าอก ให้โทร 1669 ทันที

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่เป็นวิตามินมี 2 ตัว

• •วิตามินซี (กรดแอสคอร์บิก) 30 มก. — เท่ากับราว 33% ของปริมาณที่ผู้ชายควรได้ต่อวัน และ 40% ของผู้หญิง (คำนวณจาก MedlinePlus) ข้อมูลความเสี่ยงนิ่วในงาน Ferraro อยู่ที่วิตามินซีรวมวันละ 1,000 มก. ขึ้นไป ซึ่งมากกว่าในแคปซูลอย่างน้อย 33 เท่า ไม่มีงานวิจัยที่ศึกษาผลของวิตามินซี 30 มก. ต่อไตโดยตรง ทั้งด้านดีและด้านเสีย
• •ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. — คิดเป็นวิตามินอีราว 2.5 มก. (คำนวณจาก 5 มก. × 50%) ต่ำกว่าปริมาณที่ผู้ใหญ่ควรได้ต่อวัน 15 มก. และต่ำกว่าค่าสูงสุดที่รับได้วันละ 1,000 มก. ตามสถาบัน Linus Pauling มาก

ถ้ากินวิตามินรวมหรือวิตามินซีเสริมอยู่แล้ว ให้นับวิตามินซีและวิตามินอีจากแคปซูลนี้รวมเข้าไปด้วย ผู้ที่เป็นโรคไตหรือเคยเป็นนิ่วควรแจ้งแพทย์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด ผลิตภัณฑ์ยังมีแอล-อาร์จินีน ซึ่งผู้ที่ใช้ยาลดความดันหรือเคยหัวใจวายควรปรึกษาแพทย์ก่อน ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที