หลอดเลือดสมองตีบ สัญญาณเตือนและหลัก FAST ที่ต้องจำให้ได้

ภาวะหลอดเลือดสมองเป็นภาวะฉุกเฉินที่ ทุกนาทีมีความหมาย เพราะเซลล์สมองที่ขาดเลือดจะเสียหายไปเรื่อย ๆ ในระหว่างที่รอ

บทความนี้จึงเน้นสิ่งที่ต้องจำให้ได้และทำให้ถูกในนาทีนั้น

หลอดเลือดสมองมี 2 แบบ

แบบตีบหรืออุดตัน

พบมากกว่า เกิดจากลิ่มเลือดหรือคราบไขมันที่อุดหลอดเลือดในสมอง ทำให้เนื้อสมองส่วนนั้นขาดเลือด

กลไกการเกิดคราบและการแตกของคราบอธิบายไว้ที่ ไขมันอุดตันในหลอดเลือดเกิดขึ้นได้อย่างไร

แบบเลือดออก

เกิดจากหลอดเลือดในสมองแตก มักสัมพันธ์กับความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้

ทั้งสองแบบมีอาการคล้ายกันมากจนแยกไม่ได้ด้วยตาเปล่า และการรักษาต่างกันโดยสิ้นเชิง จึงต้องให้แพทย์เอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมองเป็นผู้แยก ห้ามให้ยาใด ๆ เองเด็ดขาด

หลัก FAST

เป็นวิธีจำสัญญาณเตือนที่ใช้กันทั่วโลก

F — Face หน้าเบี้ยว

ให้ผู้ป่วยยิ้มหรือยิงฟัน ดูว่ามุมปากตกข้างเดียวหรือไม่

A — Arm แขนอ่อนแรง

ให้ยกแขนทั้งสองข้างขึ้นค้างไว้ ดูว่ามีข้างใดตกลงมาเองหรือไม่

S — Speech พูดผิดปกติ

ให้พูดประโยคง่าย ๆ ตาม ดูว่าพูดไม่ชัด พูดไม่ออก หรือพูดแล้วไม่เป็นภาษาหรือไม่

T — Time เวลา

ถ้าพบข้อใดข้อหนึ่ง ให้ โทร 1669 ทันที และจำเวลาที่เริ่มมีอาการให้ได้

อาการอื่นที่ต้องรีบเช่นกัน

• •ชาหรืออ่อนแรงที่หน้า แขน หรือขา โดยเฉพาะซีกเดียวของร่างกาย
• •ตามัวหรือมองไม่เห็นเฉียบพลัน โดยเฉพาะข้างเดียว หรือเห็นภาพซ้อน
• •เวียนศีรษะรุนแรง เดินเซ ทรงตัวไม่ได้เฉียบพลัน
• •ปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลันอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
• •สับสน ไม่เข้าใจคำพูด

ทำไมเวลาถึงสำคัญมาก

การรักษาภาวะสมองขาดเลือดบางวิธี มีกรอบเวลาจำกัดนับจากเวลาที่เริ่มมีอาการ

นี่คือเหตุผลที่ต้องจำให้ได้ว่าอาการเริ่มตอนกี่โมง ถ้าตื่นมาแล้วพบอาการ ให้ใช้เวลาที่เห็นผู้ป่วยเป็นปกติครั้งสุดท้าย

ยิ่งถึงโรงพยาบาลเร็ว ยิ่งมีทางเลือกในการรักษามาก

สิ่งที่ต้องทำและห้ามทำ

ต้องทำ

1. 1โทร 1669 ทันที อย่าขับรถไปเอง ถ้าไม่จำเป็น เพราะรถพยาบาลแจ้งโรงพยาบาลล่วงหน้าได้
2. 2จดเวลาที่เริ่มมีอาการ
3. 3ให้ผู้ป่วยนอนตะแคง ศีรษะสูงเล็กน้อย
4. 4คลายเสื้อผ้าให้หลวม
5. 5เตรียมรายการยาที่ผู้ป่วยใช้อยู่ไปด้วย

ห้ามทำ

• •ห้ามให้กินหรือดื่มอะไร เพราะอาจสำลักเข้าปอด
• •ห้ามให้ยาแอสไพรินหรือยาใด ๆ เอง เพราะถ้าเป็นชนิดเลือดออก จะทำให้แย่ลง
• •ห้ามใช้วิธีพื้นบ้าน เช่น การเจาะปลายนิ้วหรือใบหู ซึ่งไม่มีหลักฐานรองรับและทำให้เสียเวลาที่มีค่า
• •ห้ามรอดูอาการ ว่าจะดีขึ้นเองไหม

ปัจจัยเสี่ยงที่จัดการได้

1. 1ความดันโลหิตสูง เป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญที่สุด อ่านต่อที่ ความดันสูงกระทบอวัยวะไหนบ้าง
2. 2ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะบางชนิด
3. 3เบาหวาน
4. 4ไขมันในเลือดสูง
5. 5การสูบบุหรี่
6. 6น้ำหนักเกินและไม่ค่อยเคลื่อนไหว

อาการที่หายเองภายในไม่กี่นาที ก็ต้องไปพบแพทย์

อาการอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดที่เป็นอยู่ครู่เดียวแล้วหายไปเอง เป็นสัญญาณเตือนที่สำคัญมาก และบ่งชี้ว่ามีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดเหตุการณ์ใหญ่ตามมาในระยะเวลาอันใกล้

อย่าโล่งใจแล้วปล่อยผ่าน ให้ไปพบแพทย์โดยเร็วที่สุด

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปเพื่อประกอบความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยและไม่ใช่คำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ค่าอ้างอิงของห้องปฏิบัติการแต่ละแห่งอาจต่างกันเล็กน้อย ให้ยึดค่าอ้างอิงที่พิมพ์อยู่ในใบผลตรวจของคุณเป็นหลัก

และให้แพทย์เป็นผู้แปลผลร่วมกับประวัติสุขภาพของคุณเสมอ

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด