ไตระยะ 2 ระยะ 3 กินวิตามินซีได้ไหม คนฟอกไตต้องระวังอะไร

คำตอบสั้น: คนไตเสื่อมได้วิตามินซีจากผักผลไม้ตามที่แพทย์และนักกำหนดอาหารจัดให้ได้ แต่การกินวิตามินซีเม็ดเสริมต้องถามแพทย์ไตก่อนทุกครั้ง แนวทางโรคไตเรื้อรังของไทย พ.ศ. 2565 ไม่แนะนำให้เสริมวิตามินเป็นประจำในผู้ป่วยทุกราย ให้เสริมเฉพาะเมื่อมีหลักฐานว่าขาด ขนาดที่แหล่งไทยและต่างประเทศเตือนคือวันละ 1,000 มก. ขึ้นไป และวิตามินซีปริมาณมหาศาลทางหลอดเลือดดำเคยทำให้ไตวายถาวร ส่วนคนฟอกไตอาจขาดวิตามินซีได้จริง แต่แพทย์จะพิจารณาเป็นรายคน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทางไตไทย พ.ศ. 2565 ข้อ 10.6 ไม่แนะนำวิตามินเสริมเป็นประจำในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกราย
• •เมื่อมีหลักฐานว่าขาด แนวทางเดียวกันใช้วิตามินซีวันละ 90 มก. ในผู้ชาย และ 70 มก. ในผู้หญิง
• •วิตามินซีเสริมทำให้ออกซาเลตในปัสสาวะเพิ่มขึ้น และขนาดตั้งแต่ 1,000 มก. ต่อวันเป็นระดับที่แหล่งไทยและต่างประเทศเตือน
• •งานของ Mayo Clinic พบว่าไตวายจากผลึกออกซาเลตพบน้อย แต่ในกลุ่มที่เกิดจากการกินเกิน สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือวิตามินซี
• •คนฟอกไตเสี่ยงขาดวิตามินได้จากการกินน้อย การจำกัดอาหาร และการสูญเสียระหว่างฟอก แพทย์จะตัดสินเป็นรายคน

วิตามินซีส่วนเกินกลายเป็นออกซาเลตได้อย่างไร

ร่างกายเปลี่ยนวิตามินซีบางส่วนเป็นออกซาเลต และขับออกทางปัสสาวะ สถาบัน Linus Pauling ของมหาวิทยาลัยแห่งรัฐออริกอน อธิบายว่าเมื่อระดับวิตามินซีในเลือดอิ่มตัวแล้ว ส่วนที่เกินจะถูกขับออกทางปัสสาวะเป็นส่วนใหญ่ และการกินวิตามินซีเสริมทำให้ออกซาเลตในปัสสาวะสูงขึ้น

ออกซาเลตจับกับแคลเซียมเป็นผลึก ถ้าผลึกเกิดในทางเดินปัสสาวะก็เป็นนิ่ว ถ้าตกตะกอนในเนื้อไตจะเรียกว่า ไตอักเสบจากผลึกออกซาเลต (oxalate nephropathy)

งานของ Mayo Clinic ปี 2567 ศึกษาผู้ป่วยภาวะนี้ 113 คน พบว่า

• •เป็นสาเหตุที่พบน้อย คือราว 1% ของชิ้นเนื้อไตทั้งหมดที่ตรวจในช่วงนั้น
• •23% เกิดจากการกินอาหารหรือสารที่เปลี่ยนเป็นออกซาเลตมากเกิน และ สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดในกลุ่มนี้คือวิตามินซี
• •ผู้ป่วยส่วนใหญ่มาด้วยไตบาดเจ็บเฉียบพลัน หรือไตบาดเจ็บเฉียบพลันซ้อนบนไตเรื้อรัง และ 53% เป็นเบาหวาน
• •ผู้วิจัยพบว่าผู้ที่มีโรคไตอื่นร่วมด้วย โดยเฉพาะไตเสื่อมจากเบาหวาน มีพยากรณ์โรคแย่กว่า

บทคัดย่อไม่ได้ระบุว่าผู้ป่วยกินวิตามินซีกี่มิลลิกรัม จึงสรุปเป็นตัวเลขเกณฑ์ไม่ได้ แต่บอกได้ว่า ไตที่มีโรคอยู่แล้วรับมือกับผลึกเหล่านี้ได้แย่กว่า

ไตระยะ 1–2 กับระยะ 3–5 ต้องระวังวิตามินซีต่างกันแค่ไหน

แนวทางที่เราตรวจไม่ได้กำหนดขนาดวิตามินซีแยกตามระยะไต หลักที่ใช้คือ

• •ทุกระยะ ไม่เสริมเป็นประจำถ้าไม่มีข้อบ่งชี้ (แนวทางไตไทย พ.ศ. 2565)
• •การตัดสินใจเสริมวิตามินที่ละลายในน้ำ ให้ดูเป็นรายคน ตามอาหารที่กินได้ ภาวะโภชนาการ ความเสี่ยงขาด ระยะไต โรคร่วม และการสูญเสียจากการฟอกไต ตามบทความทบทวนในวารสาร American Journal of Kidney Diseases ปี 2567
• •งานทบทวนเดียวกันสรุปว่า ยังไม่มีการทดลองแบบสุ่มที่แสดงว่าวิตามินเสริมใด ๆ ให้ประโยชน์ต่อไต หัวใจ หรือคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยไต

ระยะ 1–2 ค่า eGFR ยังใกล้ปกติแต่มีร่องรอยไตเสียหาย ส่วนระยะ 3–5 ไตกรองได้น้อยลงเรื่อย ๆ ระยะไตจึงเป็นข้อมูลหนึ่งที่แพทย์ใช้ร่วมกับยา อาหาร และผลเลือด ไม่ใช่ตัวเลขเดียวที่ตัดสินว่ากินได้หรือไม่ ถ้ายังไม่รู้ว่าตัวเองระยะไหน ดูวิธีอ่านค่าที่ โรคไตเรื้อรังแบ่งระยะอย่างไร

วิตามินซีจากอาหารเสริมกี่มิลลิกรัมถึงถือว่าสูง

ใช้ตัวเลขจากแหล่งที่ตรวจแล้วเทียบกันได้ดังนี้

• •ปริมาณที่ผู้ใหญ่ควรได้ต่อวัน MedlinePlus ระบุผู้ชาย 90 มก. ผู้หญิง 75 มก. ส่วนข้อกำหนดสารอาหารของไทยปี 2563 (อ้างผ่านวารสาร @Rama) อยู่ที่ 85–100 มก.
• •ขนาดที่เริ่มมีข้อมูลความเสี่ยงนิ่ว งานติดตามระยะยาวในสหรัฐฯ (Ferraro 2016) พบว่าผู้ชายที่ได้วิตามินซีรวมวันละ 1,000 มก. ขึ้นไป เสี่ยงนิ่วสูงกว่าผู้ที่ได้น้อยกว่า 90 มก. ราว 43% แต่ไม่พบในผู้หญิง
• •ขนาดที่แพทย์ไทยเตือน แพทย์ รพ.รามาธิบดีแนะนำไม่เกินวันละ 1,000 มก. และคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล แนะนำให้ผู้มีประวัตินิ่วเลี่ยงขนาดเกิน 1,000 มก.
• •ขนาดที่ไม่แนะนำสำหรับคนทั่วไป MedlinePlus ระบุว่าเกินวันละ 2,000 มก. ไม่แนะนำ

ตัวเลขเหล่านี้มาจากคนทั่วไปเป็นหลัก สำหรับคนไตเสื่อม ไม่มีตัวเลขที่บอกว่าขนาดต่ำแค่ไหนปลอดภัยแน่นอน จึงต้องให้แพทย์ไตดูเป็นรายคน รายละเอียดเรื่องนิ่วกับวิตามินซีอยู่ที่ วิตามินซีทำให้เป็นนิ่วไหม

คนฟอกไตขาดวิตามินซีได้ไหม แพทย์ให้เสริมอย่างไร

ขาดได้ บทความทบทวนใน American Journal of Kidney Diseases ปี 2567 อธิบายว่าผู้ป่วยไตรวมถึงคนฟอกไตเสี่ยงขาดวิตามินจากหลายสาเหตุ เช่น เบื่ออาหาร กินได้น้อย ต้องจำกัดอาหาร และ สูญเสียวิตามินไปกับการฟอกไต แต่อาการขาดมักไม่ชัด และส่วนใหญ่ไม่มีการเจาะเลือดวัดระดับวิตามินซีเป็นประจำ

NIDDK ระบุว่าคนฟอกเลือดอาจต้องกิน วิตามินที่ทำขึ้นสำหรับผู้ป่วยไตวายโดยเฉพาะ ตามที่ทีมรักษาสั่ง ซึ่งต่างจากวิตามินรวมทั่วไป ดูเรื่องวิตามินบีกับคนฟอกไตเพิ่มได้ที่ คนเป็นโรคไตห้ามกินวิตามินอะไร

ฉีดวิตามินซีขนาดสูงอันตรายต่อคนเป็นโรคไตอย่างไร

นี่คือรูปแบบที่มีรายงานความเสียหายรุนแรงที่สุด รายงานผู้ป่วยปี 2566 ในวารสาร Journal of Investigative Medicine High Impact Case Reports เล่าถึงผู้หญิงอายุ 74 ปี ที่ได้วิตามินซี 100 กรัมทางหลอดเลือดดำทุกสัปดาห์ นาน 6 สัปดาห์ จากผู้ให้บริการการแพทย์ทางเลือก ผลคือไตวายเฉียบพลัน พบผลึกแคลเซียมออกซาเลตในไต และต้องฟอกเลือดตลอดชีวิต

ปริมาณนี้มากกว่าค่าที่ผู้ใหญ่ควรได้ต่อวันกว่าพันเท่า และเข้าสู่เลือดโดยตรงโดยไม่ผ่านลำไส้ คลินิกที่เสนอดริปวิตามินเพื่อความงามหรือเพิ่มภูมิ จึงไม่เหมาะกับคนไตเสื่อมถ้าแพทย์ไตไม่ได้เห็นด้วย

วิตามินซีจากผลไม้กับจากเม็ดต่างกันอย่างไรสำหรับคนเป็นโรคไต

งานติดตามระยะยาวพบว่าวิตามินซีจากอาหารไม่สัมพันธ์กับนิ่ว ทั้งในผู้ชายและผู้หญิง ความเสี่ยงที่พบอยู่ที่วิตามินซีรวมขนาดสูงและวิตามินซีเม็ดในผู้ชาย

ผักผลไม้ไทยหลายชนิดมีวิตามินซีสูง เช่น ฝรั่ง 151–187 มก. ต่อ 100 กรัม คะน้า 120 มก. มะขามป้อม 111 มก. (ตามตารางในวารสาร @Rama) แต่สำหรับคนไต เรื่องที่ต้องคิดคู่กันคือ โพแทสเซียมในผลไม้ ซึ่งระยะท้ายอาจต้องจำกัด ดูรายชื่อผลไม้ที่กินได้และควรเลี่ยงที่ คนเป็นโรคไตกินผลไม้อะไรได้บ้าง

ข้อระวังเรื่องยาที่มีอะลูมิเนียม

สถาบัน Linus Pauling ระบุว่าผู้ที่ไตทำงานบกพร่องอาจเสี่ยงอะลูมิเนียมเป็นพิษ ถ้ากินวิตามินซีเสริมพร้อมยาที่มีอะลูมิเนียม เช่น ยาลดกรดบางชนิด หรือยาจับฟอสเฟตชนิดที่มีอะลูมิเนียม ถ้ากินยาลดกรดหรือยาจับฟอสเฟตอยู่ ให้ถามเภสัชกรว่าเป็นชนิดไหน

ความเชื่อที่พบบ่อย: วิตามินซีละลายน้ำ กินเกินก็ขับออกทางปัสสาวะ ไม่มีอันตราย

ไม่จริงทั้งหมดสำหรับคนเป็นโรคไต ส่วนที่ขับออกทางปัสสาวะนั้นต้องผ่านไต และวิตามินซีบางส่วนกลายเป็นออกซาเลต คำว่า “ละลายน้ำ ปลอดภัย” จึงใช้กับคนไตปกติในขนาดพอดีได้มากกว่า ไม่ควรใช้เป็นเหตุผลกินขนาดสูงเมื่อไตเสื่อม

ควรนำฉลากไปถามแพทย์หรือเภสัชกรอย่างไร

1. 1ถ่ายรูปฉลากทุกด้าน หรือนำกล่องจริงไปในวันนัด รวมทั้งวิตามิน สมุนไพร และเครื่องดื่มเสริมอาหาร
2. 2วงตัวเลขวิตามินซีต่อเม็ด และจำนวนเม็ดที่กินต่อวัน แล้วรวมจากทุกผลิตภัณฑ์
3. 3บอกระยะไต ค่า eGFR ล่าสุด และบอกว่าฟอกไตหรือเคยเป็นนิ่วหรือไม่
4. 4ถามตรง ๆ ว่า ควรกินต่อ ลดขนาด หรือหยุดผลิตภัณฑ์เสริมตัวไหน
5. 5ถามเรื่องโพแทสเซียมและฟอสฟอรัสในผลิตภัณฑ์ด้วย ดูวิธีอ่านฉลากที่ ผู้ป่วยโรคไต ดูโพแทสเซียมกับฟอสฟอรัสบนฉลากอาหารเสริม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

• •วิตามินซี (กรดแอสคอร์บิก) 30 มก. — เท่ากับราว 33% ของปริมาณที่ผู้ชายควรได้ต่อวัน และ 40% ของผู้หญิง (คำนวณจาก MedlinePlus) ข้อมูลความเสี่ยงนิ่วและผลึกออกซาเลตที่กล่าวข้างบนมาจากขนาดตั้งแต่วันละ 1,000 มก. ขึ้นไป หรือหลายกรัมทางหลอดเลือดดำ ซึ่งมากกว่าในแคปซูลอย่างน้อย 33 เท่า แต่ก็ไม่มีงานวิจัยที่ยืนยันว่าวิตามินซี 30 มก. ปลอดภัยหรือไม่ปลอดภัยในคนไตเสื่อมแต่ละระยะ

เนื่องจากแนวทางไตเรื้อรังของไทยไม่แนะนำการเสริมวิตามินเป็นประจำในผู้ป่วยทุกราย ผู้ป่วยโรคไตทุกระยะและผู้ฟอกไตควรแจ้งแพทย์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด รวมทั้งแคปซูลนี้ ผลิตภัณฑ์ยังมีวิตามินอีและแอล-อาร์จินีน ซึ่งผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือยาลดความดัน ควรปรึกษาแพทย์ก่อน ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที