ป้องกันโรคไตยังไง สำหรับคนเป็นเบาหวาน ความดัน และคนอายุ 40 ขึ้นไป

คำตอบสั้น: ถ้าเป็นเบาหวานหรือความดันอยู่แล้ว สิ่งที่ปกป้องไตได้มากที่สุดคือ คุมน้ำตาลและความดันให้ถึงเป้า (โดยทั่วไป HbA1c ไม่เกิน 7% และความดันไม่เกิน 130/80 มม.ปรอท ตามที่แพทย์ปรับให้แต่ละคน) ตรวจไตทั้งเลือดและปัสสาวะอย่างน้อยปีละครั้ง ลดโซเดียมให้ไม่เกินวันละ 2,000 มิลลิกรัม เลิกบุหรี่ คุมน้ำหนัก ออกกำลังกายสัปดาห์ละ 150 นาที และเลี่ยงยาแก้ปวด NSAIDs ยาชุด ยาลูกกลอน ส่วนการดื่มน้ำเยอะ ๆ เกินจำเป็น ยังไม่มีหลักฐานว่าชะลอไตเสื่อม

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •คุมน้ำตาล: เป้า HbA1c โดยทั่วไปไม่เกิน 7% คุมความดัน: ไม่เกิน 130/80 มม.ปรอท (เป้าจริงให้แพทย์กำหนด)
• •ตรวจไตด้วยเลือด (eGFR) และปัสสาวะ (อัลบูมิน) อย่างน้อยปีละครั้ง เบาหวานชนิดที่ 2 เริ่มตรวจตั้งแต่วันที่วินิจฉัย
• •โซเดียมไม่เกินวันละ 2,000 มก. ซึ่งเท่ากับเกลือแกงประมาณ 1 ช้อนชา
• •เลิกบุหรี่ คุมน้ำหนัก ออกกำลังกายระดับปานกลางสัปดาห์ละ 150 นาที
• •งานวิจัย CKD WIT ในผู้ป่วยไตระยะ 3 พบว่าการแนะนำให้ดื่มน้ำเพิ่มไม่ได้ชะลอค่าไตที่ 1 ปี

ป้องกันโรคไตยังไงถ้าเป็นเบาหวานหรือความดันอยู่แล้ว

เบาหวานและความดันคือสองสาเหตุใหญ่ที่สุดของโรคไตในคนไทย ดูตัวเลขได้ที่ โรคไตเกิดจากอะไร ข่าวดีคือทั้งสองโรคคุมได้

รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ สรุปวิธีดูแลไตสำหรับผู้เป็นเบาหวานไว้ดังนี้

• •คุมน้ำตาลในเลือด
• •คุมความดันให้อยู่ในเกณฑ์
• •จำกัดเกลือและโซเดียม
• •เลิกสูบบุหรี่
• •ออกกำลังกายเป็นประจำ
• •รักษาน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ หรือลดน้ำหนักถ้าน้ำหนักเกิน
• •นอนหลับให้พอ 6–8 ชั่วโมง
• •กินยาตามที่แพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด
• •หลีกเลี่ยงยาหรือสารที่อาจอันตรายต่อไต เช่น ยาแก้อักเสบ NSAIDs และการฉีดสารทึบรังสี โดยปรึกษาแพทย์ก่อน

ความดันสูงก็สำคัญไม่แพ้กัน สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ อธิบายว่าความดันสูงเป็นทั้งต้นเหตุและผลของโรคไต ยาลดความดันช่วยชะลอโรคไตได้ชัดเจน และหลายคนต้องใช้ยามากกว่า 1 ชนิดจึงจะคุมได้ อ่านเพิ่มที่ ความดันสูงกระทบอวัยวะใดบ้าง และ เบาหวานลงไต

ต้องคุมน้ำตาลและความดันไว้เท่าไรถึงช่วยไต

น้ำตาล: รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าส่วนใหญ่ตั้งเป้า น้ำตาลสะสม (HbA1c) ไม่เกิน 7% เพื่อชะลอโรคไตจากเบาหวาน แต่หน้าเว็บเดียวกันย้ำว่าเป้าของแต่ละคนให้ปรึกษาแพทย์เพื่อกำหนดให้เหมาะสม

ความดัน: รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ตั้งเป้าสำหรับผู้เป็นเบาหวาน ไม่เกิน 130/80 มม.ปรอท แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยใช้เป้า น้อยกว่า 130/80 สำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่ยังไม่ได้ฟอกไต และ ไม่ควรลดตัวบนต่ำกว่า 120 แนวทางเดียวกันเตือนให้ระวังผลข้างเคียงของการลดความดัน เช่น ความดันต่ำ เกลือแร่ผิดปกติ และไตวายเฉียบพลัน

วัดความดันที่บ้านเป็นประจำแล้วจดไว้ จะช่วยให้แพทย์ปรับยาได้ตรงขึ้น

ควรตรวจไตปีละกี่ครั้ง ตรวจอะไรบ้าง

อย่างน้อยปีละครั้ง และต้องตรวจทั้งเลือดและปัสสาวะ

• •เลือด: ค่าครีเอตินินแล้วคำนวณเป็น eGFR แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยให้กลุ่มเสี่ยงตรวจอย่างน้อยปีละครั้ง
• •ปัสสาวะ: ดูอัลบูมินหรือโปรตีนรั่ว ผู้เป็นเบาหวานหรือความดันที่ตรวจแถบสีจุ่มไม่พบโปรตีน ควรตรวจละเอียดขึ้นด้วยสัดส่วนอัลบูมินต่อครีเอตินิน (ACR) เพราะจับการรั่วเล็กน้อยได้เร็วกว่า

สำหรับผู้เป็นเบาหวาน รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำให้เริ่มตรวจตั้งแต่วันที่วินิจฉัยเบาหวานชนิดที่ 2 และในเบาหวานชนิดที่ 1 ที่เป็นมานานกว่า 5 ปี ความถี่อยู่ที่ประมาณ 1–4 ครั้งต่อปีแล้วแต่ราย

คนอายุ 40–59 ปีที่ยังไม่มีโรค ให้ตรวจตามแผนตรวจสุขภาพประจำปี ส่วนเมื่ออายุ 60 ปีขึ้นไป กรมอนามัยแนะนำให้ตรวจค่าไตปีละครั้ง ดูรายการตรวจตามวัยที่ อายุ 40 50 60 ควรตรวจสุขภาพอะไร และรายละเอียดการตรวจไตที่ ตรวจไตตรวจอะไรบ้าง

ยาอะไรที่ควรระวังเพื่อไม่ให้ไตเสื่อม

• •ยาแก้ปวดแก้อักเสบกลุ่ม NSAIDs ศูนย์ข้อมูลยา รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ยกตัวอย่าง Diclofenac, Ibuprofen, Mefenamic acid, Piroxicam, Celecoxib และ Etoricoxib
• •ยาชุด มักผสมสเตียรอยด์หรือ NSAIDs ทำให้บวม ความดันสูง และไตวายได้
• •ยาลูกกลอนและยาหม้อ พบโลหะหนักและสเตียรอยด์เจือปนในมากกว่าครึ่งหนึ่งของยาลูกกลอนที่ขายในท้องตลาด
• •สารทึบรังสี ที่ใช้ตอนทำ CT ให้บอกแพทย์ทุกครั้งว่าเป็นเบาหวานหรือมีโรคไต
• •สมุนไพรที่กินต่อเนื่องนาน แนวทางของสมาคมโรคไตฯ จัดเป็นกลุ่มเสี่ยงที่ควรตรวจคัดกรองโรคไต

สิ่งที่ ห้ามทำ คือหยุดยาเบาหวานหรือยาความดันเพราะกลัวไตพัง ยาเหล่านี้คือสิ่งที่ปกป้องไต ไม่ใช่ทำร้ายไต รพ.จุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย ยืนยันว่าความดันสูงที่ไม่ได้รักษาต่างหากที่ทำให้ไตวาย ปวดเมื่อยแล้วอยากกินยาแก้ปวด ให้ถามเภสัชกรก่อน อ่านเพิ่มที่ ยาแก้ปวดกับไต

ดื่มน้ำเยอะช่วยป้องกันโรคไตไหม

ดื่มให้พอช่วยได้ แต่ดื่มเกินจำเป็นยังไม่มีหลักฐานว่าช่วยชะลอไต

การทดลองแบบสุ่ม CKD WIT ตีพิมพ์ในวารสาร JAMA ปี 2561 ทำในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะ 3 จำนวน 631 คนในแคนาดา กลุ่มหนึ่งได้รับคำแนะนำให้ดื่มน้ำเพิ่ม (ปัสสาวะเพิ่มขึ้นเฉลี่ยวันละ 0.6 ลิตร) อีกกลุ่มดื่มตามเดิม ผ่านไป 1 ปี ค่า eGFR ลดลงไม่ต่างกัน ผู้วิจัยระบุว่าการศึกษาอาจเล็กเกินกว่าจะเห็นความต่างที่สำคัญ

แหล่งไทยแนะนำให้ดื่มพอดี ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. แนะนำน้ำสะอาดวันละ 1.5–2 ลิตร และเตือนว่าดื่มมากเกินไปอาจทำให้โซเดียมในเลือดต่ำ ถ้าไตไม่ดีและเริ่มบวม แพทย์จะให้จำกัดน้ำ ส่วน NHS แนะนำให้ระวังขาดน้ำช่วงอากาศร้อน อาเจียน หรือท้องเสีย เพราะเป็นสาเหตุของไตวายเฉียบพลัน อ่านเพิ่มที่ ไตวายเฉียบพลันเกิดจากอะไร และ โรคไตควรดื่มน้ำวันละเท่าไหร่

ลดเค็มแค่ไหนถึงพอ

โซเดียมไม่เกินวันละ 2,000 มิลลิกรัม ทั้งแนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยและ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ใช้ตัวเลขนี้ เท่ากับเกลือแกงประมาณ 1 ช้อนชาต่อวัน รวมทุกมื้อ

ปัจจุบันคนไทยกินโซเดียมเฉลี่ยวันละ 3,650 มิลลิกรัม ราว 1.8 เท่าของคำแนะนำ วิธีลดที่ทำได้จริง

• •ชิมก่อนปรุง ไม่เติมน้ำปลาหรือพริกน้ำปลาตามความเคยชิน
• •ลดการซดน้ำซุป น้ำแกง และน้ำราดกับข้าว เพราะโซเดียมจากผงปรุงรสอยู่ในน้ำมาก
• •ระวังของที่ไม่เค็มจัดแต่โซเดียมสูง เช่น เบเกอรี ขนมขบเคี้ยว อาหารแปรรูป
• •ใช้เครื่องเทศแทนเกลือ

ดูแหล่งโซเดียมในอาหารไทยที่ โซเดียมแฝงในอาหารไทย และวิธีกินลดความดันที่ ลดความดันด้วยการกินแบบ DASH

บุหรี่ น้ำหนักตัว การออกกำลังกาย เกี่ยวกับไตอย่างไร

• •บุหรี่: แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยแนะนำให้งดสูบบุหรี่ เพราะผู้ที่ยังสูบเข้าสู่ไตวายระยะสุดท้ายเร็วกว่าคนที่ไม่สูบหรือเลิกแล้ว และไตเสื่อมกับอัลบูมินรั่วมากกว่า
• •น้ำหนัก: แนวทางเดียวกันแนะนำผู้ป่วยโรคไตให้คุมดัชนีมวลกายไว้ที่ 18.5–22.9 กก./ตร.ม. NIDDK แนะนำผู้มีน้ำหนักเกินที่เป็นความดันสูงให้ลดน้ำหนักร้อยละ 7–10 ในปีแรก
• •ออกกำลังกาย: แนวทางของสมาคมโรคไตฯ และ NIDDK แนะนำการออกกำลังระดับปานกลางอย่างน้อยสัปดาห์ละ 150 นาที เช่น เดินเร็ว ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ เริ่มทีละ 10 นาทีก็นับรวมได้

ได้ยินว่าไม่มีอาการแปลว่าไตยังดี จริงไหม

ไม่จริง การสำรวจ Thai SEEK ของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยพบผู้ใหญ่ไทยเป็นโรคไตเรื้อรังราวร้อยละ 17.5 แต่รู้ตัวเพียงร้อยละ 1.9 โรคไตระยะแรกส่วนใหญ่ไม่มีอาการ ความรู้สึกสบายดีจึงใช้แทนผลเลือดและปัสสาวะไม่ได้ อ่านเพิ่มที่ โรคไต อาการเริ่มแรก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — งานทบทวนของ Cochrane (5 การศึกษา 398 คน) ที่ให้ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 กินเห็ดหลินจือ 1.4–3 กรัมต่อวัน (1,400–3,000 มก. เทียบกับ 50 มก. ในแคปซูล) นาน 12–16 สัปดาห์ ไม่พบว่าลดน้ำตาลสะสม ความดัน หรือไขมันในเลือดอย่างมีนัยสำคัญ ส่วนงานวิจัยเรื่องไตส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ซึ่งยังสรุปผลในคนไม่ได้
• •กรดอัลฟาไลโปอิก 40 มก. — เป็นสารที่มีงานวิจัยในคนเกี่ยวกับอาการปลายประสาทจากเบาหวาน โดยใช้ขนาด 600 มก. ต่อวันขึ้นไป (15 เท่าของที่มีในแคปซูล) ส่วนงานวิจัยกับไตในคนยังมีน้อยและผลไม่สม่ำเสมอ เช่น การทดลอง PATH ในผู้ป่วยฟอกเลือด 353 คนที่ได้กรดอัลฟาไลโปอิก 600 มก. ร่วมกับวิตามินอีชนิดผสม 666 IU ทุกวันนาน 6 เดือน ไม่พบว่าลดค่าการอักเสบหรือภาวะเครียดออกซิเดชัน

สิ่งที่ปกป้องไตตามแนวทางเวชปฏิบัติคือรายการในบทความข้างต้น ไม่มีส่วนประกอบใดในแคปซูลที่อยู่ในรายการนั้น

กรดอัลฟาไลโปอิกอาจทำให้เกิดผื่นคัน คลื่นไส้ และในผู้ที่ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานอาจเสี่ยงน้ำตาลต่ำ มีรายงานกลุ่มอาการที่ทำให้น้ำตาลต่ำซ้ำ ๆ ในคนที่มีพันธุกรรมบางแบบ ซึ่งหายได้เมื่อหยุด เห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน ผู้ที่เป็นเบาหวานหรือความดันจึงควรแจ้งแพทย์ก่อนใช้ แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ที่เป็นโรคไตแล้วควรนำกล่องไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที