โรคไตเกิดจากอะไร สาเหตุหลักในคนไทย และใครเสี่ยงที่สุด

คำตอบสั้น: โรคไตเรื้อรังในคนไทยเกิดจาก เบาหวานและความดันโลหิตสูง มากที่สุด สาเหตุอื่นที่พบได้คือ ไตอักเสบ โรคถุงน้ำในไตที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม นิ่วหรือการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำหลายครั้ง และการกินยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs หรือยาสมุนไพรติดต่อกันนาน ๆ คนอายุเกิน 60 ปี คนเป็นเบาหวาน ความดัน เก๊าท์ หรือมีพ่อแม่พี่น้องเป็นโรคไต ควรตรวจไตอย่างน้อยปีละครั้งแม้ยังไม่มีอาการ

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •การสำรวจ Thai SEEK ของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย (ปี 2552) พบผู้ใหญ่ไทยเป็นโรคไตเรื้อรังราวร้อยละ 17.5 แต่รู้ตัวเพียงร้อยละ 1.9
• •ข้อมูลปี 2554 ในเอกสารที่เผยแพร่บนเว็บไซต์สมาคมโรคไตฯ พบว่าผู้ป่วยไตวายระยะสุดท้ายที่ได้รับการบำบัดทดแทนไต มีสาเหตุจากเบาหวานมากที่สุด (ร้อยละ 36.3) รองลงมาคือความดันโลหิตสูง (ร้อยละ 23.3)
• •ความเค็ม ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ยาลูกกลอนหรือยาชุด และบุหรี่ เป็นปัจจัยที่ปรับได้
• •อายุ พันธุกรรม และประวัติครอบครัว ปรับไม่ได้ แต่ช่วยบอกว่าใครต้องตรวจไตบ่อยกว่าคนอื่น
• •การตรวจคัดกรองใช้เลือด (ค่า eGFR) และปัสสาวะ (อัลบูมินในปัสสาวะ) ไม่ใช่การรอดูอาการ

โรคไตเรื้อรังในคนไทยส่วนใหญ่เกิดจากอะไร

สองสาเหตุหลักคือเบาหวานและความดันโลหิตสูง ศูนย์โรคไต โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ เรียงสาเหตุที่พบบ่อยไว้ดังนี้

1. 1โรคเบาหวาน
2. 2โรคความดันโลหิตสูง
3. 3โรคไตอักเสบ เช่น IgA nephropathy, ไตอักเสบจากโรคเอสแอลอี (lupus nephritis), FSGS
4. 4โรคทางพันธุกรรม เช่น โรคถุงน้ำที่ไต (polycystic kidney disease)
5. 5หลอดเลือดที่ไปเลี้ยงไตตีบ มักพบในผู้ป่วยโรคหัวใจและหลอดเลือด
6. 6นิ่ว การอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ หรือการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำหลายครั้ง
7. 7การกินยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เป็นเวลานาน เช่น ไดโคลฟีแนค (diclofenac)

ในข้อมูลของไทยปี 2554 ที่เผยแพร่บนเว็บไซต์สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย ซึ่งเก็บจากผู้ป่วยไตวายระยะสุดท้ายที่ได้รับการบำบัดทดแทนไต เบาหวานเป็นสาเหตุอันดับหนึ่ง ร้อยละ 36.3 ความดันโลหิตสูงร้อยละ 23.3 และการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะร้อยละ 4.79

เบาหวานทำร้ายไตอย่างไร

เมื่อน้ำตาลในเลือดสูงอยู่นาน ๆ จะทำลายหลอดเลือดเล็ก ๆ ในไต ไตจึงกรองของเสียผิดปกติ ระยะแรกมักไม่มีอาการ แต่ตรวจพบอัลบูมินรั่วในปัสสาวะก่อน ต่อมาค่าครีเอตินินในเลือดจึงค่อยสูงขึ้น (ข้อมูลจาก รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์) อ่านเพิ่มที่ เบาหวานลงไต

ความดันสูงทำร้ายไตอย่างไร

สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ อธิบายว่า ความดันโลหิตสูงเป็นได้ทั้งต้นเหตุและผลของโรคไต ความดันสูงทำร้ายหลอดเลือดในไต ส่วนไตที่เสื่อมก็ทำให้ความดันคุมยากขึ้น เป็นวงจรที่วนกันไป อ่านเพิ่มที่ ความดันสูงกระทบอวัยวะใดบ้าง

โรคไตเกิดจากกินอะไร กินเค็มทำให้เป็นโรคไตจริงไหม

ความเค็มไม่ใช่สาเหตุเดียว แต่เป็นตัวเร่งที่สำคัญ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่าโซเดียมที่สูงทำให้ความดันในหลอดเลือดของไตสูงขึ้น ไตต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อขับโซเดียมส่วนเกิน ซึ่งเร่งให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น

ปัจจุบันคนไทยกินโซเดียมเฉลี่ยวันละ 3,650 มิลลิกรัม ราว 1.8 เท่าของคำแนะนำ ขณะที่ควรกินไม่เกินวันละ 2,000 มิลลิกรัม หรือเทียบเท่าเกลือแกงประมาณ 1 ช้อนชา โซเดียมไม่ได้มาจากเกลืออย่างเดียว แต่ซ่อนอยู่ในน้ำปลา ผงปรุงรส น้ำซุป ขนมขบเคี้ยว และอาหารแปรรูป ดูวิธีสังเกตได้ที่ โซเดียมแฝงในอาหารไทย

โรคไตเกิดจากกรรมพันธุ์ได้ไหม ถ้าพ่อแม่เป็นควรตรวจอะไร

ได้ บางชนิดถ่ายทอดทางพันธุกรรมโดยตรง ตัวอย่างที่ชัดที่สุดคือโรคถุงน้ำในไต แนวทางเวชปฏิบัติของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 จัดให้ผู้ที่มีญาติสายตรงเป็นโรคถุงน้ำในไตชนิดถ่ายทอดทางพันธุกรรม และผู้ที่มีประวัติโรคไตเรื้อรังในครอบครัว เป็นกลุ่มเสี่ยงสูงที่ควรตรวจคัดกรอง

ถ้าพ่อ แม่ หรือพี่น้องเป็นโรคไต ให้บอกแพทย์ตรง ๆ ว่าใครในบ้านเป็นโรคไตชนิดไหน แนวทางเดียวกันแนะนำให้กลุ่มเสี่ยงตรวจ ค่าอัตราการกรองของไต (eGFR) จากเลือดอย่างน้อยปีละครั้ง และผู้ที่เป็นเบาหวานหรือความดันสูงที่ตรวจแถบสีจุ่มปัสสาวะไม่พบโปรตีน ควรตรวจละเอียดขึ้นด้วย สัดส่วนอัลบูมินต่อครีเอตินินในปัสสาวะ (ACR) ส่วนการตรวจภาพไต เช่น อัลตราซาวด์ แพทย์จะพิจารณาเป็นราย ๆ ไป

สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ แนะนำให้คุยเรื่องสุขภาพไตกับคนในครอบครัวที่อาจเสี่ยง และชวนกันไปตรวจ

ยาแก้ปวดและสมุนไพรทำให้ไตเสื่อมได้อย่างไร

ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ศูนย์ข้อมูลยา รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ยกตัวอย่างยาที่ควรระวัง ได้แก่ Diclofenac, Ibuprofen, Mefenamic acid, Piroxicam, Celecoxib และ Etoricoxib ยากลุ่มนี้ยับยั้งสารที่ช่วยควบคุมเลือดที่ไปเลี้ยงไต เมื่อใช้บ่อยหรือนาน ไตจึงได้เลือดน้อยลง

ยาลูกกลอนและยาหม้อ หน่วยงานเดียวกันระบุว่าพบโลหะหนัก เช่น ตะกั่ว ทองแดง ปรอท และสารจำพวกสเตียรอยด์ เจือปนในมากกว่าครึ่งหนึ่งของยาลูกกลอนที่ขายในท้องตลาด เมื่อกินต่อเนื่องนาน ๆ สารเหล่านี้สะสมและทำลายเนื้อไตได้ ส่วน "ยาชุด" มักผสมสเตียรอยด์หรือ NSAIDs ทำให้บวม ความดันสูง และไตวายได้

แนวทางของสมาคมโรคไตฯ จึงจัด "การใช้ยาสมุนไพรติดต่อกันเป็นระยะเวลานาน" และ "การได้รับยาแก้ปวด NSAIDs เป็นประจำ" ไว้ในกลุ่มเสี่ยงที่ควรตรวจคัดกรองโรคไต อ่านเพิ่มที่ ยาแก้ปวดกับไต และ ยาสมุนไพรกับไต

นิ่ว เก๊าท์ และการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะเกี่ยวกับไตเสื่อมอย่างไร

แนวทางของสมาคมโรคไตฯ จัดทั้ง 3 ภาวะนี้เป็นกลุ่มเสี่ยงสูง ได้แก่ การตรวจพบนิ่วในไตหรือทางเดินปัสสาวะ โรคเก๊าท์หรือกรดยูริกในเลือดสูง และการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะส่วนบนซ้ำหลายครั้ง

• •นิ่วและการอุดกั้น ทำให้ปัสสาวะไหลออกไม่สะดวก และเป็นหนึ่งในสาเหตุของโรคไตเรื้อรังที่ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุไว้
• •เก๊าท์ ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จัดเก๊าท์และนิ่วในไตไว้ในกลุ่มโรคเรื้อรังเดิมที่เป็นสาเหตุของโรคไตเรื้อรัง อ่านเพิ่มที่ เก๊าท์กับไต
• •การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ ๆ เป็นหนึ่งในสาเหตุที่ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุไว้ ถ้าปัสสาวะแสบขัดบ่อย ควรให้แพทย์หาสาเหตุ ไม่ควรซื้อยาฆ่าเชื้อกินเองซ้ำไปเรื่อย ๆ

ไตเสื่อมตามอายุเป็นเรื่องปกติแค่ไหน

ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. อธิบายว่าหลังอายุ 30 ปี ไตจะทำงานลดลงตามธรรมชาติเฉลี่ยราวร้อยละ 1 ต่อปี นี่คือเหตุผลที่โรคไตเรื้อรังพบมากขึ้นตามอายุ

การสำรวจ Thai SEEK พบโรคไตเรื้อรังในผู้ที่อายุ 61–69 ปี ราวร้อยละ 35.2 และอายุ 70 ปีขึ้นไปราวร้อยละ 53.4 แต่ตัวเลขนี้ไม่ได้แปลว่าคนสูงวัยทุกคนต้องเป็นโรคไต การมีเบาหวานหรือความดันร่วมด้วยทำให้ไตเสื่อมเร็วกว่าที่อายุอย่างเดียวจะทำ

สาเหตุไหนแก้ไขได้ สาเหตุไหนแก้ไม่ได้

ปัจจัยที่ปรับไม่ได้

• •อายุที่มากขึ้น
• •พันธุกรรมและประวัติโรคไตในครอบครัว
• •การมีมวลเนื้อไตน้อยหรือมีไตข้างเดียวมาแต่กำเนิด

ปัจจัยที่ปรับได้

• •คุมน้ำตาลและความดันให้ได้ตามเป้าที่แพทย์ตั้ง
• •ลดโซเดียมให้ไม่เกินวันละ 2,000 มิลลิกรัม
• •เลี่ยงการซื้อยาแก้ปวด NSAIDs ยาชุด ยาลูกกลอน มากินเอง
• •เลิกบุหรี่ แนวทางของสมาคมโรคไตฯ ระบุว่าผู้ที่ยังสูบบุหรี่เข้าสู่ไตวายระยะสุดท้ายเร็วกว่าผู้ที่ไม่สูบหรือเลิกแล้ว
• •ดูแลน้ำหนักตัว เพราะภาวะน้ำหนักเกินหรืออ้วนอยู่ในรายชื่อกลุ่มเสี่ยงของ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์

วิธีดูแลไตแบบละเอียดอยู่ใน วิธีดูแลไตสำหรับคนเป็นเบาหวาน ความดัน และวัย 40 ขึ้นไป

ได้ยินว่ากินยาความดันหรือยาเบาหวานนาน ๆ แล้วไตพัง จริงไหม

ไม่จริง ผศ.นพ.พิสนธิ์ จงตระกูล รพ.จุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย อธิบายว่า ความดันโลหิตสูงที่ไม่ได้รักษาต่างหากที่ทำให้ไตวายและอาจต้องฟอกไต การกินยาลดความดันและไปตรวจติดตามต่อเนื่องคือการป้องกันและชะลอไตเสื่อม ไม่ควรหยุดยาเอง

ความเข้าใจผิดนี้เกิดเพราะคนที่ต้องกินยาหลายปีคือคนที่เป็นเบาหวานหรือความดันมานาน และ NIDDK ระบุว่ายิ่งเป็นโรคเหล่านี้นาน ยิ่งเสี่ยงโรคไตมากขึ้น ตัวโรคจึงเป็นต้นเหตุ ไม่ใช่ยา

ใครควรตรวจไตเป็นประจำแม้ยังไม่มีอาการ

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 จัดกลุ่มเสี่ยงสูงที่ควรตรวจคัดกรองไว้ดังนี้

• •เบาหวาน
• •ความดันโลหิตสูง
• •อายุมากกว่า 60 ปี
• •โรคหัวใจและหลอดเลือด
• •โรคแพ้ภูมิตนเองที่อาจทำให้ไตผิดปกติ เช่น เอสแอลอี
• •นิ่วในไตหรือทางเดินปัสสาวะ
• •เก๊าท์หรือกรดยูริกในเลือดสูง
• •ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะส่วนบนซ้ำหลายครั้ง
• •เคยมีไตวายเฉียบพลัน
• •มีไตข้างเดียวหรือเนื้อไตน้อย
• •ใช้ยาแก้ปวด NSAIDs หรือยาสมุนไพรติดต่อกันนาน
• •มีประวัติโรคไตเรื้อรังในครอบครัว

ถ้าเข้าข้อใดข้อหนึ่ง ให้ขอตรวจ eGFR อย่างน้อยปีละครั้ง และตรวจอัลบูมินในปัสสาวะตามที่แพทย์แนะนำ ผลตรวจจะบอกระยะของโรค ดูความหมายได้ที่ โรคไตเรื้อรังแบ่งระยะอย่างไร ส่วนอาการที่พอสังเกตได้ อ่านต่อที่ โรคไต อาการเริ่มแรก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

ส่วนประกอบที่มักถูกถามคู่กับเรื่องไต มีหลักฐานดังนี้

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต แต่ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ซึ่งยังนำมาสรุปผลในคนไม่ได้ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กจากทีมแพทย์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในผู้ป่วยโรคไตชนิด FSGS (14 คนในรายงานปี 2547) ที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ และบทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ จึงเทียบกับ 50 มก. ในแคปซูลไม่ได้ หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ตอบไว้ว่ายังไม่พบผลการศึกษาทางคลินิกที่น่าเชื่อถือมาสนับสนุน
• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่ฟอสฟอรัสต่ำ นักกำหนดอาหารจึงมักแนะนำให้ผู้ป่วยไต แต่ผงไข่ขาวในแคปซูลมีปริมาณน้อย ฉลากไม่ระบุปริมาณโปรตีน ถ้าประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม ขณะที่ไข่ขาวจากไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนราว 3.6 กรัม จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน และไม่ได้ใช้แทนโปรตีนจากอาหาร

ผลงานที่เกี่ยวข้องกับแบรนด์ชื่อ “Secondary Metabolites of Ganoderma lucidum Mycelium for Kidney Disease Remedy : Beta Life Brand Dietary Supplement” นำเสนอที่งานแสดงสิ่งประดิษฐ์นานาชาติเจนีวา ครั้งที่ 50 วันที่ 9–13 เม.ย. 2568 ร่วมกับ วว. และ วช. การนำเสนอบนเวทีนี้ไม่ใช่การรับรองผลต่อโรค

เห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ รวมถึงผู้ป่วยในไทยที่เสียชีวิตจากตับอักเสบรุนแรงหลังเปลี่ยนมากินชนิดผง และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องผลิตภัณฑ์ไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที