ไตวายเฉียบพลันเกิดจากอะไร อาการ และหายได้ไหม

คำตอบสั้น: ไตวายเฉียบพลันคือภาวะที่ไตทำงานลดลงอย่างรวดเร็วในเวลาเป็นชั่วโมงหรือวัน สาเหตุที่พบบ่อยคือ เลือดไปเลี้ยงไตน้อยลง จากท้องเสียหรืออาเจียนรุนแรง ขาดน้ำ เสียเลือด ติดเชื้อรุนแรง หรือความดันต่ำ สาเหตุอื่นคือยาบางชนิด เช่น ยาแก้ปวด NSAIDs และทางเดินปัสสาวะอุดตัน หลายคนหายเป็นปกติได้ถ้ารักษาทัน บางรายอาจต้องฟอกไตชั่วคราว และบางรายกลายเป็นโรคไตเรื้อรังได้ จึงต้องตรวจติดตามหลังหาย

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ไตวายเฉียบพลันเกิดเร็วในหลักชั่วโมงหรือวัน ต่างจากโรคไตเรื้อรังที่ค่อย ๆ เสื่อม
• •หลายคนไม่มีอาการ ถ้ามีมักเป็นปัสสาวะน้อยลงมาก ขาบวม คลื่นไส้ อ่อนเพลีย สับสน หอบเหนื่อย
• •ผู้สูงอายุ คนที่เป็นโรคไตอยู่เดิม เคยไตวายเฉียบพลัน และคนที่กินยาหลายตัว เสี่ยงมากกว่า
• •NHS ระบุว่าหลายคนหายสนิทในไม่กี่สัปดาห์ การฟอกไตมักใช้แค่ไม่กี่วันหรือไม่กี่สัปดาห์
• •ช่วงท้องเสียหรือไม่สบาย ให้ดื่มน้ำให้พอ และถามแพทย์ก่อนเริ่มยาหรืออาหารเสริมใหม่

ไตวายเฉียบพลันคืออะไร

ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ให้ความหมายว่า ไตทำงานลดลงอย่างรวดเร็วในช่วงเวลาเป็นชั่วโมงหรือเป็นวัน โดยปัสสาวะอาจลดลงหรือไม่ก็ได้ เมื่อไตหยุดกรองของเสียกะทันหัน ร่างกายจะเสียสมดุลน้ำและเกลือแร่อย่างรวดเร็ว

ภาวะนี้ต่างจากโรคไตเรื้อรังที่เสื่อมช้า ๆ นานเป็นเดือนหรือปี ดูความต่างแบบละเอียดได้ที่ ไตเสื่อมกับไตวายเหมือนกันไหม

ไตวายเฉียบพลันเกิดจากอะไรได้บ้าง

แพทย์มักแบ่งสาเหตุเป็น 3 กลุ่มใหญ่ ตามข้อมูลของ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. และ NHS ของอังกฤษ

1. เลือดไปเลี้ยงไตน้อยลง (พบบ่อยที่สุด)

• •อาเจียนหรือท้องเสียรุนแรง ขาดน้ำ
• •เสียเลือดมาก จากอุบัติเหตุหรือเลือดออกในทางเดินอาหาร
• •ความดันโลหิตต่ำหรือภาวะช็อกนาน ๆ
• •ติดเชื้อในกระแสเลือดรุนแรง

2. ยาหรือสารที่ทำร้ายไตโดยตรง

• •ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ศูนย์โรคไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่ายากลุ่มนี้ทำให้หลอดเลือดที่นำเลือดไปกรองที่ไตหดตัว และทำให้เกิดไตวายเฉียบพลันได้ภายใน 2–7 วันหลังเริ่มกิน
• •ยาปฏิชีวนะบางตัว
• •สารทึบรังสีที่ฉีดตอนทำ CT scan หรือฉีดสีหลอดเลือด (NHS)
• •NHS ยังระบุว่าการใช้ยาบางกลุ่มระยะยาว เช่น ACE inhibitors และยาขับปัสสาวะ เป็นสาเหตุที่เป็นไปได้ แต่ยาเหล่านี้คือยาที่แพทย์สั่งเพื่อคุมความดันและดูแลหัวใจ ห้ามหยุดเอง ให้ถามแพทย์
• •มะเฟือง มีสารออกซาเลตสูง ถ้าได้รับมากจะจับกับแคลเซียมเป็นผลึกอุดท่อไต ทำให้ไตวายเฉียบพลันได้ (ศูนย์โรคไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์)

3. ทางเดินปัสสาวะอุดตัน

• •นิ่วในทางเดินปัสสาวะ
• •ต่อมลูกหมากโต
• •เนื้องอกหรือมะเร็งที่กดทางเดินปัสสาวะ เช่น มะเร็งปากมดลูก

นอกจากนี้ยังมีไตอักเสบและการติดเชื้อที่ไต ซึ่งแพทย์ต้องตรวจหาสาเหตุเฉพาะ

อาการไตวายเฉียบพลันเป็นอย่างไร

NHS ระบุว่า หลายคนไม่มีอาการ โดยเฉพาะถ้าเป็นไม่มาก มักตรวจเจอตอนเจาะเลือดด้วยเหตุผลอื่น ถ้ามีอาการ อาจพบ

• •ปัสสาวะน้อยลงกว่าปกติมาก
• •กระหายน้ำมาก
• •คลื่นไส้ อาเจียน
• •เท้าหรือขาบวม
• •อ่อนเพลีย เวียนศีรษะ สับสน ง่วงซึม
• •หายใจเหนื่อย โดยเฉพาะตอนนอนราบ

แพทย์วินิจฉัยด้วยการตรวจเลือดดูค่าครีเอตินิน ถ้าสูงกว่าเดิมแปลว่าไตทำงานได้ไม่ดีเท่าที่ควร ดูความหมายของค่านี้ที่ ครีเอตินินคืออะไร และ ค่าไต eGFR กับครีเอตินิน

ไตวายเฉียบพลันอันตรายไหม ตายไหม

อันตรายได้ถ้าไม่ได้รักษา NHS ระบุว่าไตวายเฉียบพลันเป็นภาวะร้ายแรงและอาจถึงชีวิตถ้าไม่ได้รับการรักษา เหตุผลหนึ่งคือเกลือแร่ผิดปกติ เช่น โพแทสเซียมสูง ทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะได้ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ จึงระบุอาการที่ต้องรีบพบแพทย์ทันที ได้แก่

• •ปัสสาวะน้อยกว่า 400 มล. ต่อวัน
• •อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร ปวดศีรษะ คลื่นไส้อาเจียน
• •แขนขาบวม เหนื่อยหอบ หรือมีอาการขาดน้ำ
• •วูบหวิว ใจสั่น จากหัวใจเต้นผิดจังหวะ
• •อาการอื่น เช่น ปวดชายโครง ผื่นขึ้น

ถ้าหายใจไม่ออก เจ็บแน่นหน้าอก หรือซึมลงมาก ให้โทร 1669

ไตวายเฉียบพลันรักษายังไง ต้องฟอกไตไหม

รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ สรุปการรักษาไว้ 5 ด้าน

1. 1รักษาที่ต้นเหตุ เช่น หยุดยาที่เป็นสาเหตุ ให้สารน้ำในรายที่ขาดน้ำ แก้ภาวะช็อก
2. 2ประคับประคองตามอาการ ควบคุมน้ำเข้าออก หลีกเลี่ยงยาที่เป็นพิษต่อไต และปรับขนาดยาตามค่าไต
3. 3ให้สารอาหารที่เหมาะสม
4. 4บำบัดทดแทนไต (ฟอกไต) เมื่อไตทำงานไม่ได้ เช่น มีโพแทสเซียมในเลือดสูง
5. 5ใช้ยาตามความจำเป็น

ฟอกแล้วหยุดได้ไหม NHS ระบุว่าถ้าไตวายเฉียบพลันรุนแรง อาจต้องใช้เครื่องฟอกไตช่วย และ โดยทั่วไปใช้เพียงไม่กี่วันหรือไม่กี่สัปดาห์จนไตฟื้น ต่างจากการฟอกไตในไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ต้องทำต่อเนื่อง

กินอะไรได้บ้าง รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าการให้สารอาหารที่เหมาะสมเป็นส่วนหนึ่งของการรักษา และต้องควบคุมน้ำเข้าออกให้สมดุล ทีมแพทย์และนักกำหนดอาหารจะกำหนดให้ตามผลเลือด ญาติไม่ควรนำอาหาร ผลไม้ หรือสมุนไพรมาให้กินเองโดยไม่ถามทีมรักษาก่อน

ไตวายเฉียบพลันหายได้ไหม กลับมาปกติได้แค่ไหน

หายได้ในหลายราย รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าภาวะนี้สามารถรักษาให้ไตกลับมาทำงานปกติได้ ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ระบุว่าถ้าแพทย์รักษาได้ทัน ไตจะฟื้นตัวได้

NHS ให้ภาพที่ครบกว่า

• •หลายคนหายสนิทภายในไม่กี่สัปดาห์โดยไม่มีผลระยะยาว
• •ถ้าเป็นรุนแรง อาจใช้เวลาฟื้นหลายเดือน
• •บางคนไตเสียหายถาวรจนกลายเป็นโรคไตเรื้อรัง โอกาสนี้สูงขึ้นถ้าเป็นรุนแรงหรือมีโรคเรื้อรังอยู่เดิม

ใครเสี่ยงไตวายเฉียบพลันเป็นพิเศษ

• •อายุ 65 ปีขึ้นไป (NHS)
• •เคยเป็นไตวายเฉียบพลันมาก่อน (NHS)
• •เพิ่งผ่าตัด (NHS)
• •มีโรคเรื้อรังที่กระทบไต หัวใจ หรือตับ รวมถึงโรคไตเรื้อรัง NHS จัดไว้ในสาเหตุที่เป็นไปได้
• •กินยาหลายตัว โดยเฉพาะยาแก้ปวด NSAIDs ร่วมกับยาความดันกลุ่ม ACEi/ARB หรือยาขับปัสสาวะ NKF แนะนำให้คนกลุ่มนี้เลี่ยง NSAIDs อ่านเพิ่มที่ ผู้สูงอายุกินยาหลายตัว ดูแลอย่างไร

ช่วงท้องเสียหรือไม่สบาย ป้องกันไตวายเฉียบพลันอย่างไร

NHS แนะนำผู้ที่เสี่ยงสูงไว้ 3 ข้อ

1. 1ดื่มน้ำให้พอ ให้ปัสสาวะสีอ่อนและออกสม่ำเสมอตลอดวัน โดยเฉพาะช่วงอากาศร้อน อาเจียน หรือท้องเสีย
2. 2ปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มยาหรืออาหารเสริมใหม่ทุกชนิด
3. 3รู้จักอาการเตือน และรู้ว่าเมื่อไรต้องไปโรงพยาบาล

ในบริบทของคนไทย เพิ่มได้อีกว่า

• •ท้องเสียหลายครั้ง ให้ดื่มน้ำให้พอและสังเกตปริมาณปัสสาวะ ถ้าปัสสาวะน้อยลงมาก ซึม สับสน หรือกินไม่ได้ ให้ไปโรงพยาบาล
• •ปวดเมื่อยหรือปวดเข่า อย่าซื้อยาแก้อักเสบหรือยาชุดจากร้านมากินเอง ให้บอกเภสัชกรว่ามีโรคไต เบาหวาน หรือกินยาความดันอยู่ อ่านเพิ่มที่ ยาแก้ปวดกับไต
• •ถ้ากินยาความดัน ยาขับปัสสาวะ หรือยาเบาหวานอยู่ แล้วท้องเสียหนัก ให้โทรถามแพทย์หรือเภสัชกรว่าต้องปรับยาช่วงนี้ไหม ห้ามหยุดยาเองโดยไม่ถาม
• •ผู้สูงอายุอายุ 65 ปีขึ้นไปเป็นกลุ่มเสี่ยง ควรมีคนช่วยดูว่าดื่มน้ำพอ ดูวิธีดูแลที่ ผู้สูงอายุดื่มน้ำน้อย

ข้อยกเว้นสำคัญ: ผู้ที่เป็นโรคไตระยะท้ายหรือฟอกไตอยู่ มักถูกจำกัดน้ำดื่มตามแพทย์สั่ง ห้ามดื่มน้ำมาก ๆ เองโดยไม่ถามแพทย์

หายแล้วต้องตรวจไตต่อไหม

ต้องตรวจ NHS ระบุว่าหลังหายจะมีการตรวจเลือดและนัดติดตามเป็นระยะ เพื่อดูว่าไตทำงานได้ตามที่ควร แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยก็จัดให้ผู้ที่มีประวัติไตวายเฉียบพลันอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูงที่ควรตรวจคัดกรองโรคไตเรื้อรัง และ NKF ระบุประวัติไตบาดเจ็บเฉียบพลันเป็นปัจจัยเสี่ยงของโรคไตเรื้อรังเช่นกัน

เก็บใบสรุปการนอนโรงพยาบาลไว้ และบอกแพทย์ทุกคนที่ตรวจครั้งต่อไปว่าเคยมีไตวายเฉียบพลัน

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — งานวิจัยเรื่องเห็ดหลินจือกับไตส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ รวมถึงแบบจำลองไตวายเฉียบพลันจากยา ซึ่งยังนำมาสรุปผลในคนไม่ได้ ไม่มีการศึกษาในผู้ป่วยไตวายเฉียบพลันที่เป็นคน

ช่วงที่เป็นไตวายเฉียบพลันหรือเพิ่งฟื้น ไม่ควรเริ่มผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใด ๆ เอง NHS แนะนำให้ปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มยาหรืออาหารเสริมใหม่ทุกชนิด หน่วยยามาเลเซีย (NPRA) เคยได้รับรายงานสงสัยอาการไม่พึงประสงค์ต่อไตหลังกินผลิตภัณฑ์เห็ดหลินจือ 9 ราย ในช่วง 1 ปี โดยระบุว่ายังไม่มีข้อมูลวิทยาศาสตร์ยืนยันว่าเป็นสาเหตุ และแนะนำให้ผู้ป่วยเบาหวาน ความดัน และไตเสื่อมปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ เห็ดหลินจือยังมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที