โรคไต อาการเริ่มแรก ทำไมส่วนใหญ่ไม่มีอาการ และสังเกตอะไรได้บ้าง

คำตอบสั้น: โรคไตระยะแรก ส่วนใหญ่ไม่มีอาการเลย ทางเดียวที่จะรู้แน่คือการตรวจเลือดดูค่า eGFR (อัตราการกรองของไต) และตรวจปัสสาวะดูอัลบูมิน อาการที่พอสังเกตได้ เช่น ตื่นมาปัสสาวะกลางคืนบ่อย ปัสสาวะเป็นฟองไม่ยุบ หนังตาหรือขาบวม ปัสสาวะสีน้ำล้างเนื้อ แต่อาการเหล่านี้เกิดจากสาเหตุอื่นได้ด้วย ส่วนอาการคัน เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อ่อนเพลีย มักมาตอนไตเสื่อมไปมากแล้ว

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •การสำรวจ Thai SEEK พบผู้ใหญ่ไทยเป็นโรคไตเรื้อรังราวร้อยละ 17.5 แต่รู้ตัวเพียงร้อยละ 1.9
• •อาการที่พอสังเกตได้: ฉี่กลางคืนบ่อย ปัสสาวะเป็นฟอง บวมหนังตาหรือขา ปัสสาวะเป็นเลือด
• •อาการที่มักมาช้า: คลื่นไส้ เบื่ออาหาร คัน ซีด เหนื่อยง่าย ตะคริว ชาปลายมือปลายเท้า
• •ปวดหลังส่วนใหญ่มาจากกล้ามเนื้อหรือกระดูกสันหลัง ไม่ใช่จากไต
• •ปัสสาวะน้อยกว่า 400 มล. ต่อวัน แขนขาบวม เหนื่อยหอบ หรือวูบหวิวใจสั่น อย่างใดอย่างหนึ่ง ต้องรีบไปโรงพยาบาล

โรคไตระยะแรกมีอาการไหม ทำไมถึงเรียกว่าภัยเงียบ

ไตเสื่อมไปได้มากโดยไม่มีสัญญาณเตือน สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ ระบุว่าคนส่วนใหญ่ในระยะแรกไม่มีอาการ หลายคนไม่มีอาการจนกว่าโรคจะลุกลามมากแล้ว และสำหรับหลายคน ทางเดียวที่จะรู้คือตรวจเลือดและปัสสาวะ

ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เรียกโรคไตเรื้อรังว่า "ภัยเงียบ" เพราะมักไม่แสดงอาการชัดเจนจนกระทั่งไตเสื่อมมากแล้ว ตัวเลขของไทยยืนยันเรื่องนี้ การสำรวจ Thai SEEK ของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยพบผู้ใหญ่ไทยเป็นโรคไตเรื้อรังราวร้อยละ 17.5 แต่รู้ตัวเพียงร้อยละ 1.9 สาเหตุของโรคดูได้ที่ โรคไตเกิดจากอะไร

อาการที่พอสังเกตได้เองมีอะไรบ้าง

อาการเหล่านี้ ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นโรคไต แต่เป็นเหตุผลที่ดีพอให้ไปตรวจ

ตื่นมาปัสสาวะกลางคืนบ่อยขึ้น

เอกสารความรู้ของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยระบุว่า คนปกติจะไม่ตื่นมาปัสสาวะกลางคืนบ่อยกว่าคืนละครั้ง ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะแรกอาจปัสสาวะบ่อยขึ้น เพราะไตดูดน้ำกลับได้ไม่ดี

แต่ปัสสาวะบ่อยมักเกิดจากสาเหตุอื่นมากกว่า เช่น เบาหวาน กระเพาะปัสสาวะอักเสบ หรือดื่มน้ำมาก ถ้าปัสสาวะมากกว่าวันละ 3 ลิตร หรือตื่นมาปัสสาวะกลางคืนบ่อย ควรพบแพทย์ อ่านเพิ่มที่ ฉี่บ่อยกลางคืนกับโรคไต

ปัสสาวะเป็นฟอง

มูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ (NKF) ระบุว่า ถ้ามีโปรตีนรั่วแล้วเกิดอาการ อาจเห็น ปัสสาวะเป็นฟอง หนังตาบวมตอนเช้า หรือบวมที่เท้าและข้อเท้า แต่โปรตีนรั่วชั่วคราวเกิดได้จากการขาดน้ำ ออกกำลังกายหนัก หรือมีไข้ จึงต้องตรวจปัสสาวะซ้ำเพื่อยืนยัน อ่านเพิ่มที่ ปัสสาวะเป็นฟองเกิดจากอะไร

บวมที่หนังตา หน้า หรือขา

ระยะแรกอาจเห็นแค่หนังตาหรือหน้าบวม หรือรู้สึกว่าแหวนและรองเท้าคับขึ้น ลองใช้นิ้วกดที่หน้าแข้งสักครู่แล้วปล่อย ถ้าเป็นรอยบุ๋มค้างแสดงว่าบวมจริง หน้าบวมมักเห็นตอนตื่นนอน ส่วนเท้าบวมมักเห็นตอนบ่ายหรือหลังยืนนาน

อาการบวมอาจมาจากโรคหัวใจหรือโรคตับก็ได้ เอกสารของสมาคมโรคไตฯ เตือนว่า การซื้อยาขับปัสสาวะมากินเองอาจทำให้บวมยุบ แต่ไม่ได้แก้ที่ไต และอาจบังอาการจนวินิจฉัยช้า อ่านเพิ่มที่ ขาบวมโรคไต

ปัสสาวะผิดปกติแบบอื่น

• •ปัสสาวะสีน้ำล้างเนื้อ มีเลือดปน หรือขุ่นกว่าปกติ อาจมาจากนิ่ว ไตอักเสบ หรือเนื้องอกทางเดินปัสสาวะ
• •ปัสสาวะแสบขัด อาจเป็นการติดเชื้อ ถ้าเกิดในผู้ชายควรตรวจหานิ่วหรือความผิดปกติอื่นเพิ่ม
• •ปัสสาวะลำบาก ต้องเบ่ง ไม่พุ่ง หรือสะดุดกลางคัน บ่งบอกการอุดกั้น เช่น ต่อมลูกหมากโต

(ข้อมูลจากศูนย์ศรีพัฒน์ มช.)

อาการแบบไหนมักมาตอนไตเสื่อมมากแล้ว

ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. อธิบายว่าเมื่อเข้าสู่ ระยะที่ 3 ไตจะเริ่มขับน้ำและของเสียได้ไม่ปกติ จึงเริ่มมีอาการ เช่น

• •รู้สึกไม่สบาย คลื่นไส้ เบื่ออาหาร ง่วงซึม สับสน เพราะของเสียคั่ง
• •เหนื่อยง่าย อ่อนเพลียจากภาวะซีด เพราะไตสร้างฮอร์โมนกระตุ้นเม็ดเลือดแดงได้ไม่พอ
• •บวมที่เปลือกตา ข้อเท้า เท้า หน้าแข้ง ถ้าน้ำคั่งมากอาจเกิดน้ำท่วมปอดและหายใจลำบาก
• •ความดันโลหิตสูง

รามา แชนแนล คณะแพทยศาสตร์ รพ.รามาธิบดี เพิ่มอาการคันตามตัว ตะคริวและกล้ามเนื้อกระตุก รวมถึงปลายประสาทเสื่อมที่ทำให้มือหรือเท้าชา อาการกลุ่มนี้แปลว่าไม่ควรรอดูอาการอีกต่อไป อ่านเรื่องคันได้ที่ คนเป็นโรคไตมีอาการคันไหม

ปวดหลังใช่อาการโรคไตไหม

ส่วนใหญ่ไม่ใช่ ไตอยู่ด้านหลังบริเวณบั้นเอว คนจึงมักคิดว่าปวดหลังคือโรคไต แต่เอกสารของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยระบุว่าอาการปวดหลังมักเกิดจากโรคของกล้ามเนื้อหรือกระดูกสันหลังมากกว่า โรคไตที่ทำให้ปวดหลังมักมีไข้หรือปัสสาวะผิดปกติร่วมด้วย

ในทางกลับกัน โรคไตเรื้อรังส่วนใหญ่ไม่ปวดเลย การไม่ปวดหลังจึงไม่ได้แปลว่าไตปกติ

โรคไตสังเกตยังไง เช็คเองที่บ้านได้ไหม

สังเกตเองได้แค่ระดับ "สงสัย" แต่ยืนยันเองไม่ได้ NIDDK แนะนำการตรวจ 2 อย่างคู่กัน

1. 1ตรวจเลือดดูค่า eGFR ค่า 60 ขึ้นไปอยู่ในช่วงปกติถ้าไม่มีความผิดปกติอื่นของไต ต่ำกว่า 60 อาจเป็นโรคไต และต่ำกว่า 15 คือระยะไตวาย ค่านี้คำนวณจากครีเอตินินในเลือด ดูวิธีอ่านได้ที่ ค่าไต eGFR กับครีเอตินิน
2. 2ตรวจปัสสาวะดูอัลบูมิน ใช้แถบสีจุ่ม หรือวัดสัดส่วนอัลบูมินต่อครีเอตินิน (UACR) ค่าต่ำกว่า 30 มก./ก. ถือว่าปกติ ตั้งแต่ 30 ขึ้นไปอาจเป็นสัญญาณโรคไต และมักต้องตรวจซ้ำอีก 1–2 ครั้งเพื่อยืนยัน

สิ่งที่ทำเองที่บ้านได้คือวัดความดัน จดจำนวนครั้งที่ตื่นมาปัสสาวะ ชั่งน้ำหนักดูว่าขึ้นเร็วผิดปกติไหม แล้วนำข้อมูลไปให้แพทย์ดู ความดันสูงเองก็มักไม่มีอาการเช่นกัน อ่านเพิ่มที่ ความดันสูงมีอาการไหม

ใครควรตรวจไตแม้ยังไม่มีอาการ และตรวจอะไร

กรมอนามัยแนะนำให้ไปตรวจค่าไตปีละครั้ง ถ้า

• •อายุ 60 ปีขึ้นไป
• •มีความดันโลหิตสูง
• •มีประวัติครอบครัวเป็นโรคไตเรื้อรัง
• •มีอาการผิดปกติ เช่น หน้าบวม ปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะเป็นเลือด หรือเหนื่อยง่าย

ผู้ที่เป็นเบาหวาน NIDDK แนะนำให้ตรวจทุกปี ส่วนกลุ่มเสี่ยงอื่นตามแนวทางของสมาคมโรคไตฯ มีรายชื่อครบอยู่ใน โรคไตเกิดจากอะไร ถ้าตรวจสุขภาพประจำปีอยู่แล้ว ให้ขอดูว่ามีค่า eGFR และการตรวจปัสสาวะอยู่ในรายการหรือไม่ ดูรายการตรวจตามวัยได้ที่ อายุ 40 50 60 ควรตรวจสุขภาพอะไร

อาการแบบไหนต้องไปพบแพทย์ทันที

รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุอาการที่ต้องรีบพบแพทย์ทันที ได้แก่

• •ปัสสาวะน้อยกว่า 400 มล. ต่อวัน หรือแทบไม่มีปัสสาวะ
• •อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร ปวดศีรษะ คลื่นไส้อาเจียน
• •แขนขาบวมน้ำ เหนื่อยหอบ หรือมีอาการขาดน้ำ อย่างใดอย่างหนึ่ง
• •รู้สึกวูบหวิว ใจสั่น เหนื่อยง่าย จากหัวใจเต้นผิดจังหวะ
• •อาการอื่น เช่น ปวดชายโครง มีผื่นขึ้น

อาการเหล่านี้อาจเป็นไตวายเฉียบพลันหรือภาวะแทรกซ้อนที่อันตราย อ่านเพิ่มที่ ไตวายเฉียบพลันเกิดจากอะไร ถ้าหายใจไม่ออกหรือเจ็บแน่นหน้าอก ให้โทร 1669

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ จึงยังสรุปไม่ได้ งานทบทวนของ Cochrane (5 การศึกษา 398 คน) ที่ให้ผู้ป่วยเบาหวานกินเห็ดหลินจือ 1.4–3 กรัมต่อวัน (1,400–3,000 มก. เทียบกับ 50 มก. ในแคปซูล) นาน 12–16 สัปดาห์ ไม่พบว่าลดน้ำตาลสะสม ความดัน หรือไขมันในเลือดอย่างมีนัยสำคัญ
• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่ฟอสฟอรัสต่ำ แต่ผงไข่ขาวในแคปซูลมีปริมาณน้อย ฉลากไม่ระบุปริมาณโปรตีน ประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA ได้โปรตีนราว 0.19 กรัม ประมาณ 1 ใน 19 ของไข่ขาว 1 ฟอง จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน

ไม่มีส่วนประกอบใดในแคปซูลที่ใช้แทนการตรวจเลือดและปัสสาวะได้ การรู้ว่าไตเป็นอย่างไรต้องมาจากผลตรวจเท่านั้น

เห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ที่เป็นโรคไตหรือใช้ยาประจำจึงควรนำกล่องไปให้แพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลดูก่อน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที