ค่าตับปกติเท่าไหร่ ผู้ชาย ผู้หญิง อ่าน ALT AST ALP GGT ในใบผลเลือด

คำตอบสั้น: ค่าตับปกติ ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้ทุกโรงพยาบาล ให้ดูช่อง “ค่าอ้างอิง” ในใบผลของโรงพยาบาลที่ตรวจเป็นหลัก ตัวอย่างค่าอ้างอิงของโรงพยาบาลศิริราชคือ ALT ผู้ชาย 5–41 ผู้หญิง 5–33 U/L และ AST ผู้ชาย 5–40 ผู้หญิง 5–32 U/L ผู้หญิงมักมีเพดานต่ำกว่าผู้ชาย และค่าตับที่อยู่ในเกณฑ์ปกติ ไม่ได้รับประกันว่าตับไม่มีโรค

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ใบผลค่าตับแบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ เอนไซม์ที่บอกการบาดเจ็บ (ALT, AST, ALP, GGT) และ ค่าที่บอกการทำงานของตับ (อัลบูมิน, บิลิรูบิน, PT)
• •SGPT คือ ALT และ SGOT คือ AST เป็นตัวเดียวกัน แค่เป็นชื่อเรียกแบบเดิม
• •ค่าปกติตั้งจากคนสุขภาพดีส่วนใหญ่ จึงมีคนปกติราวร้อยละ 2.5 ที่ค่าหลุดเกณฑ์ได้
• •ผู้เป็นพาหะไวรัสตับอักเสบบีหรือตับแข็งระยะแรก อาจมีค่าตับปกติได้
• •ค่าเกินเพียงเล็กน้อยไม่จำเป็นต้องเป็นโรค แต่ต้องให้แพทย์อ่านร่วมกับประวัติและผลอื่น

ใบผลเลือดค่าตับมีตัวอะไรบ้าง

ค่าตับในใบผลไม่ได้วัดสิ่งเดียวกันทั้งหมด คู่มืออายุรศาสตร์ของโรงพยาบาลรามาธิบดีแบ่งไว้เป็น 2 กลุ่มใหญ่

กลุ่มที่ 1 เอนไซม์ตับ บอกว่ามีการบาดเจ็บเกิดขึ้นที่ไหน

• •ALT (SGPT) และ AST (SGOT) บอกการอักเสบหรือบาดเจ็บของเซลล์ตับ
• •ALP และ GGT บอกภาวะน้ำดีคั่งหรือโรคของท่อน้ำดี

กลุ่มที่ 2 ค่าที่บอกการทำงานของตับ

• •อัลบูมิน (albumin) โปรตีนที่ตับสร้าง
• •PT หรือ INR ค่าการแข็งตัวของเลือด เพราะโปรตีนที่ช่วยให้เลือดแข็งตัวส่วนใหญ่สร้างจากตับ
• •บิลิรูบิน (bilirubin) สารสีเหลืองจากการสลายเม็ดเลือดแดง ที่ตับต้องจัดการและขับออกทางน้ำดี

ใบผลตรวจสุขภาพประจำปีหลายแห่งตรวจแค่ ALT และ AST ถ้าอยากรู้ว่าควรเริ่มอ่านใบผลจากตรงไหน อ่านที่ อ่านผลตรวจสุขภาพประจำปีด้วยตัวเอง

ค่าตับปกติเท่าไหร่

ตัวเลขด้านล่างเป็นค่าอ้างอิงของห้องปฏิบัติการ โรงพยาบาลศิริราช ใช้เป็นตัวอย่างเท่านั้น โรงพยาบาลอื่นอาจต่างจากนี้

• •ALT (SGPT): ผู้ชาย 5–41 U/L · ผู้หญิง 5–33 U/L
• •AST (SGOT): ผู้ชาย 5–40 U/L · ผู้หญิง 5–32 U/L
• •GGT: ผู้ชาย 8–61 U/L · ผู้หญิง 5–36 U/L
• •ALP: ผู้ใหญ่อายุ 19 ปีขึ้นไป ผู้ชาย 40–129 U/L · ผู้หญิง 35–104 U/L
• •อัลบูมิน: ผู้ใหญ่ 3.5–5.2 g/dL
• •บิลิรูบินรวม (total bilirubin): 0.0–1.2 mg/dL · บิลิรูบินชนิดตรง (direct bilirubin): 0.0–0.3 mg/dL

U/L คือหน่วยของเอนไซม์ บางโรงพยาบาลพิมพ์เป็น IU/L ซึ่งเอกสารของรามาธิบดีใช้ในความหมายเดียวกัน

ทำไมค่าปกติแต่ละโรงพยาบาลไม่เท่ากัน

เพราะแต่ละห้องปฏิบัติการตั้งเกณฑ์เอง และนักวิชาการยังเห็นไม่ตรงกันว่าเพดานควรอยู่ที่เท่าไร

• •เอกสารรามาธิบดีอธิบายว่า ค่าปกติของ ALT และ AST คำนวณจากค่าเฉลี่ยของคนที่คาดว่าปกติ บวกลบ 2 เท่าของส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน จึงมีคนปกติราวร้อยละ 2.5 ที่ผลออกมาผิดปกติได้
• •ที่ส่วนใหญ่ใช้เพดานไม่เกิน 40 IU/L แต่แนวทางของบางประเทศใช้ ALT ผู้ชายไม่เกิน 30 และผู้หญิงไม่เกิน 19 IU/L เพราะข้อมูลระบาดวิทยาพบว่าคนที่ ALT สูงกว่านั้นมีโอกาสเสียชีวิตมากกว่า
• •แนวทางของสมาคมโรคตับสหรัฐ (AASLD) ปี 2023 ระบุว่าค่า ALT ปกติ “จริง” น่าจะอยู่ที่ผู้ชาย 29–33 และผู้หญิง 19–25 U/L ต่ำกว่าที่ห้องปฏิบัติการส่วนใหญ่ใช้

สิ่งที่ควรทำ: เวลาเทียบผลหลายปี ให้ดูว่าตรวจที่เดียวกันไหม ถ้าย้ายโรงพยาบาล ให้เทียบกับช่องค่าอ้างอิงของแต่ละใบ อย่าเอาตัวเลขดิบมาเทียบกันตรง ๆ

ค่าตับปกติผู้ชายกับผู้หญิงต่างกันไหม

ต่างกัน ห้องปฏิบัติการหลายแห่งแยกค่าอ้างอิงตามเพศ ตัวอย่างของศิริราชข้างต้น เพดานของผู้หญิงต่ำกว่าผู้ชายทุกตัว เช่น ALT 33 เทียบกับ 41 และ GGT 36 เทียบกับ 61

ผลบางตัวยังขึ้นกับวัยและภาวะของร่างกาย

• •ALP ในเด็กและวัยรุ่นสูงกว่าผู้ใหญ่มาก เพราะกระดูกกำลังเติบโต ค่าอ้างอิงของศิริราชจึงแยกเป็นช่วงอายุ
• •หญิงตั้งครรภ์อาจมี ALP สูง เพราะรกสร้าง ALP ได้
• •MedlinePlus (หอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ) ระบุว่า ALT ได้รับผลจาก อายุ เพศ น้ำหนัก ยา อาหารเสริม การออกกำลังกายหนัก และช่วงรอบเดือน

SGPT กับ ALT, SGOT กับ AST คือตัวเดียวกันไหม

ใช่ เป็นตัวเดียวกัน ALT เดิมเรียกว่า SGPT และ AST เดิมเรียกว่า SGOT ใบผลบางโรงพยาบาลยังพิมพ์ชื่อเดิมอยู่

ทั้งสองตัวไม่ได้เหมือนกันเสียทีเดียว

• •ALT ส่วนใหญ่อยู่ในเซลล์ตับ จึงจำเพาะกับตับมากกว่า
• •AST มีในกล้ามเนื้อ กล้ามเนื้อหัวใจ ไต สมอง ตับอ่อน ปอด และเม็ดเลือด ด้วย AST สูงตัวเดียวจึงอาจไม่ได้มาจากตับ

รายละเอียดว่าสัดส่วนสองตัวนี้บอกอะไร อ่านที่ ALT สูง AST ปกติ หรือ AST สูงกว่า ALT บอกอะไร และความหมายพื้นฐานอ่านที่ ค่าตับ SGOT SGPT สูง หมายความว่าอะไร

อัลบูมินและบิลิรูบินบอกอะไรต่างจาก ALT

ALT บอกว่าเซลล์ตับกำลังบาดเจ็บ ส่วนอัลบูมิน บิลิรูบิน และ PT บอกว่าตับยังทำงานได้ดีแค่ไหน

• •MedlinePlus ระบุว่า ระดับ ALT ไม่ได้สัมพันธ์กับว่าตับเสียหายมากน้อยเท่าไร แต่ช่วยแยกได้ว่าเป็นปัญหาเฉียบพลันหรือเรื้อรัง ส่วนเอกสารรามาธิบดีระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งระยะแรกอาจตรวจไม่พบค่าตับผิดปกติ
• •อัลบูมิน: เอกสารรามาธิบดีระบุว่าตับสร้างอัลบูมินราว 12 กรัมต่อวัน และสร้างเพิ่มได้ถึง 2 เท่าเมื่อจำเป็น อัลบูมินอยู่ในเลือดได้นานราว 20 วัน จึงลดลงช้า และมักต่ำเมื่อตับทำงานลดลงมากแล้ว เช่น ในตับแข็ง
• •อัลบูมินต่ำตัวเดียว ค่าอื่นปกติ ให้นึกถึงสาเหตุนอกตับก่อน เช่น เสียโปรตีนทางปัสสาวะ การอักเสบรุนแรง หรือขาดสารอาหารรุนแรง
• •บิลิรูบินสูง อาจมาจากเม็ดเลือดแดงแตกมาก จากตับ หรือจากท่อน้ำดีอุดตัน อ่านต่อที่ ค่าบิลิรูบินสูง เกิดจากอะไร

แพทย์ใช้บิลิรูบิน อัลบูมิน และค่าการแข็งตัวของเลือด ร่วมกับอาการท้องมานและอาการทางสมอง เพื่อจัดระดับความรุนแรงของตับแข็ง (Child-Pugh) ไม่ได้ใช้ ALT

ความเชื่อ: ค่าตับปกติ แปลว่าตับดีแน่นอน

ไม่จริง เอกสารรามาธิบดีระบุว่าผู้ป่วยโรคตับระยะแรกมักไม่มีอาการ และ อาจตรวจไม่พบความผิดปกติของค่าตับ เช่น ผู้เป็นพาหะไวรัสตับอักเสบบี และผู้ป่วยตับแข็งระยะแรก

• •ไขมันพอกตับก็พบได้ในคนที่ค่าตับปกติ อ่านที่ ไขมันพอกตับ แต่ค่าตับปกติ เป็นได้ไหม
• •ไวรัสตับอักเสบบีต้องตรวจด้วยการตรวจไวรัสโดยตรง ไม่ใช่ดูจากค่าตับ อ่านที่ ไวรัสตับอักเสบบี แต่ค่าตับปกติ และ ตรวจไวรัสตับอักเสบบี ซี ตรวจยังไง

MedlinePlus ระบุว่าแพทย์อาจส่งตรวจค่าตับแม้ไม่มีอาการ ในคนที่ มีคนในครอบครัวเป็นโรคตับ ดื่มสุรามาก อ้วน เป็นเบาหวาน ใช้ยาที่อาจทำลายตับ หรือเคยสัมผัสไวรัสตับอักเสบ ถ้าคุณอยู่ในกลุ่มนี้ ให้บอกแพทย์แม้ค่าตับจะปกติ เพราะแพทย์อาจเลือกตรวจอย่างอื่นเพิ่ม

ค่าตับเกินนิดเดียว ต้องทำอย่างไร

ไม่ต้องตกใจ แต่ไม่ควรปล่อยผ่าน MedlinePlus ระบุว่าผลผิดปกติไม่ได้แปลว่าต้องรักษาเสมอ และถ้าเพิ่งป่วยมา ผลบางอย่างอาจผิดปกติชั่วคราว แพทย์อาจนัดตรวจซ้ำเพื่อดูว่ากลับมาปกติหรือไม่

สิ่งที่ควรเตรียมไปคุยกับแพทย์ ตามรายการที่เอกสารรามาธิบดีระบุว่าแพทย์ต้องซักประวัติ

1. 1ยาที่กินทุกตัว รวมถึง สมุนไพร ยาลูกกลอน ยาชุด และอาหารเสริม (ถ่ายรูปฉลากไปด้วยจะง่ายที่สุด)
2. 2ปริมาณการดื่มสุราตามจริง
3. 3ประวัติเสี่ยงไวรัสตับ เช่น เคยรับเลือด สักหรือเจาะผิวหนัง
4. 4โรคประจำตัว เช่น เบาหวาน โรคหัวใจ

เรื่องการเตรียมตัวก่อนเจาะเลือด คู่มือของศิริราชระบุว่าการตรวจ ALT, AST, GGT, ALP และบิลิรูบิน ไม่ต้องเตรียมตัว แต่ MedlinePlus ระบุว่าถ้าตรวจพร้อมการตรวจอื่น อาจต้องงดอาหาร ให้ทำตามที่โรงพยาบาลแจ้ง อ่านเพิ่มที่ ตรวจค่าตับ ต้องงดน้ำงดอาหารไหม ส่วนค่าที่สูงหลายเท่าแปลว่าอะไร อ่านที่ ค่าตับสูงเท่าไหร่ถึงอันตราย และสาเหตุที่พบบ่อยอ่านที่ ค่าตับสูงเกิดจากอะไรได้บ้าง

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

ไม่ว่าผลเลือดจะเป็นอย่างไร ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •อาเจียนเป็นเลือด
• •สับสน ซึมผิดปกติ พูดไม่รู้เรื่อง
• •เลือดออกง่ายผิดปกติ หรือมีจ้ำเลือดตามตัวโดยไม่ได้กระแทก
• •ปวดท้องขวาบนรุนแรงไม่หาย
• •มีไข้สูงหนาวสั่นในคนที่ตาเหลืองหรือเป็นนิ่ว

อาการเหล่านี้อยู่ในรายการอาการของตับแข็งระยะหลังของ NIDDK (สถาบันโรคเบาหวาน ระบบย่อยอาหาร และโรคไตแห่งชาติสหรัฐ) และอาการของท่อน้ำดีอุดตันที่ MedlinePlus ระบุว่าถ้าไม่แก้ไขอาจติดเชื้อรุนแรงถึงชีวิต

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ฉลากระบุส่วนประกอบหลายรายการ (ดูรายการเต็มที่หน้าสินค้า) ส่วนที่มักถูกถามคู่กับเรื่องค่าตับมีดังนี้

• •โคลีน ไบทาร์เทรต (98%) 121.975 มก. (คิดเป็นตัวโคลีนราว 49 มก. เป็นค่าคำนวณ) — โคลีนเป็นสารอาหารจำเป็น งานทดลองในคนพบว่าการงดโคลีนในอาหารทำให้เกิดไขมันพอกตับได้ ปริมาณในเม็ดประมาณ 1 ใน 10 ของค่าแนะนำต่อวัน (ผู้ชาย 550 ผู้หญิง 425 มก.) งานทดลองนั้นเป็นภาวะขาดโคลีนที่จัดขึ้น จึงไม่ได้แปลว่าการเสริมโคลีนจะเปลี่ยนค่าตับของคนทั่วไป
• •แอล-กลูตาไธโอน (100%) 90 มก. และ แอล-กลูตาไธโอน (100%) 40.845 มก. (ฉลากพิมพ์ 2 บรรทัด) — งานวิจัยนำร่องในญี่ปุ่นให้ผู้ป่วยไขมันพอกตับ 34 คนปรับอาหารและออกกำลังกาย 3 เดือนก่อน แล้วกินกลูตาไธโอน 300 มก. ต่อวันต่ออีก 4 เดือน พบ ALT ลดลง แต่เป็นการศึกษากลุ่มเดียวไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ ปริมาณที่ศึกษาสูงกว่าในเม็ดราว 2.3 เท่า (ค่าคำนวณ) และการดูดซึมของกลูตาไธโอนชนิดกินยังเป็นข้อถกเถียง

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และ ไม่มีหลักฐานว่าเม็ดนี้ทำให้ค่า ALT, AST หรือค่าตับอื่นเปลี่ยนแปลง ข้อสำคัญคือ MedlinePlus ระบุว่าอาหารเสริมมีผลต่อค่า ALT ได้ ใครที่กินผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดอยู่ ต้องบอกแพทย์ก่อนเจาะเลือดทุกครั้ง เพื่อให้แพทย์อ่านผลได้ถูก

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ป่วยตับแข็ง: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงตับอักเสบและตับวาย คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งจึงไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต
• •ท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ส่วนประกอบมีสารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. และสารสกัดอาร์ทิโชก 20 มก.
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) หรือยาต้านเกล็ดเลือด: มีส่วนประกอบ 4 ตัวที่เกี่ยวข้อง คือ ผงถั่วนัตโตะ (ถั่วนัตโตะเป็นแหล่งวิตามินเค 2 ที่อาจรบกวนวาร์ฟาริน และฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ) โคเอนไซม์ คิวเท็น ผงเก๋ากี้ และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อนรับประทานเสมอ
• •ผู้มีค่าตับสูง ไวรัสตับอักเสบ หรือโรคตับอื่น: ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูก่อน เพราะสมุนไพรและอาหารเสริมบางชนิดเป็นสาเหตุของตับอักเสบได้ และเครือข่ายเฝ้าระวังตับอักเสบจากยาของสหรัฐ (DILIN) รายงานผู้ป่วยตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย
• •ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้และพบแพทย์ทันที (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อจนกว่าแพทย์จะบอก)

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที