ALT สูง AST ปกติ หรือ AST สูงกว่า ALT บอกอะไรเกี่ยวกับตับ

คำตอบสั้น: ALT อยู่ในตับเป็นหลัก ส่วน AST มีทั้งในตับ กล้ามเนื้อ หัวใจ และอวัยวะอื่น ALT สูงเด่นกว่า AST มักชี้ไปที่การบาดเจ็บของเซลล์ตับ เช่น ไขมันพอกตับหรือไวรัสตับอักเสบ ส่วน AST สูงกว่า ALT 2 เท่าขึ้นไป เอกสารของโรงพยาบาลรามาธิบดีระบุว่าพบในตับอักเสบจากสุรา และ AST สูงกว่า ALT ยังพบในตับแข็งระยะแรกหรือจากกล้ามเนื้อได้ สัดส่วนนี้เป็นแค่เบาะแส ใช้วินิจฉัยโรคเองไม่ได้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ALT จำเพาะกับตับมากกว่า AST
• •AST สูงตัวเดียว อาจมาจากกล้ามเนื้อหรือหัวใจ ไม่ใช่ตับ
• •ไขมันพอกตับมักมี ALT สูงกว่า AST
• •AST สูงกว่า ALT 2 เท่าขึ้นไป พบในตับอักเสบจากสุรา
• •ออกกำลังกายหนักก่อนเจาะเลือดมีผลต่อทั้ง ALT และ AST

ALT กับ AST ต่างกันอย่างไร

ทั้งสองตัวเป็นเอนไซม์ที่รั่วออกมาในเลือดเมื่อเซลล์บาดเจ็บ แต่มาจากคนละแหล่ง

• •ALT (ชื่อเดิม SGPT) เอกสารรามาธิบดีระบุว่าส่วนใหญ่อยู่ในน้ำภายในเซลล์ตับ MedlinePlus ระบุว่าเพราะ ALT อยู่ในตับเป็นหลัก การตรวจ ALT จึงจำเพาะกับความเสียหายของตับมากกว่า
• •AST (ชื่อเดิม SGOT) มีทั้งในเซลล์ตับและในอวัยวะอื่น เอกสารรามาธิบดีระบุ กล้ามเนื้อ กล้ามเนื้อหัวใจ ไต สมอง ตับอ่อน ปอด เม็ดเลือดแดง และเม็ดเลือดขาว

ผลที่ตามมา: AST สูงตัวเดียวโดยที่ ALT ปกติ ต้องคิดถึงสาเหตุนอกตับด้วย ส่วน ALT สูงมักบอกว่าตับมีส่วนเกี่ยวข้อง ค่าปกติของทั้งสองตัวอ่านที่ ค่าตับปกติเท่าไหร่

ALT สูงตัวเดียว หรือ ALT สูงกว่า AST พบในภาวะไหน

รูปแบบนี้มักบอกว่ามีการบาดเจ็บของเซลล์ตับ สาเหตุที่เอกสารรามาธิบดีและ MedlinePlus ระบุไว้ เช่น

• •ไขมันพอกตับ เอกสารรามาธิบดีระบุว่าโดยทั่วไป ALT ต่อ AST มากกว่า 1 พบในคนอ้วนหรือมีภาวะเมแทบอลิกซินโดรม และต้องตัดสาเหตุอื่นออกก่อน
• •ไวรัสตับอักเสบบีหรือซี ค่าอาจสูงตลอดหรือสูงเป็นช่วง ๆ
• •ยาบางชนิด MedlinePlus ยกตัวอย่างยาลดไขมันและยาแก้ปวด รวมถึงสารพิษ
• •ปัจจัยที่ไม่ใช่โรค MedlinePlus ระบุว่า ALT ได้รับผลจาก อายุ เพศ น้ำหนัก ยา อาหารเสริม การออกกำลังกายหนัก และรอบเดือน

ภาพรวมสาเหตุอ่านที่ ค่าตับสูงเกิดจากอะไรได้บ้าง

AST สูงกว่า ALT พบในภาวะไหน

AST สูงกว่า ALT มีได้หลายสาเหตุ ทั้งในตับและนอกตับ เอกสารรามาธิบดีระบุไว้ดังนี้

• •ตับอักเสบจากสุรา: AST สูงกว่า ALT 2 เท่าขึ้นไป แต่ AST มักไม่เกิน 500 และ ALT มักไม่เกิน 300 IU/L อ่านต่อที่ ตับอักเสบจากแอลกอฮอล์
• •ตับแข็งระยะแรก: มักพบ AST สูงกว่า ALT
• •โรคของกล้ามเนื้อ: ตารางสาเหตุนอกตับระบุว่า AST สูงอาจมาจากโรคกล้ามเนื้อ แพทย์จะตรวจ CK (เอนไซม์กล้ามเนื้อ) เพื่อแยก
• •กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด: AST สูงได้ แพทย์จะตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจและค่าเอนไซม์หัวใจเพื่อแยก

MedlinePlus ระบุสาเหตุอื่นของ AST สูงเพิ่มเติม เช่น ปัญหาหัวใจหรือหลังทำหัตถการหัวใจ ตับอ่อนอักเสบ แผลไฟไหม้รุนแรง ชัก และหลังผ่าตัด

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง คือ เจ็บแน่นหน้าอก หรือหายใจไม่ออก ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ไม่ต้องรอดูผลเลือด

AST สูงหลังออกกำลังกายหนักได้ไหม

ได้ MedlinePlus ระบุว่าการออกกำลังกายมีผลต่อผล AST และการออกกำลังกายหนักมีผลต่อ ALT ด้วย เพราะกล้ามเนื้อมี AST อยู่มาก

สิ่งที่ควรทำ: ถ้าวิ่งระยะไกล ยกน้ำหนักหนัก หรือทำงานใช้แรงมากในวันก่อนเจาะเลือด ให้บอกแพทย์ แพทย์อาจนัดตรวจซ้ำในช่วงที่พักแล้ว หรือส่งตรวจ CK เพื่อดูว่าค่ามาจากกล้ามเนื้อหรือไม่

กินยาลดไขมันแล้วปวดกล้ามเนื้อ เป็นอีกเรื่องที่ต้องบอกแพทย์ เพราะแพทย์จะใช้ค่า CK ช่วยประเมิน ห้ามหยุดยาลดไขมันเอง อ่านรายละเอียดที่ กินยาลดไขมันแล้วปวดกล้ามเนื้อ

สัดส่วนค่าตับบอกอะไรได้อีก

แพทย์ดูไม่ใช่แค่ ALT กับ AST แต่เทียบกับ ALP ด้วย เพื่อแยกว่าปัญหาอยู่ที่เซลล์ตับหรือท่อน้ำดี เอกสารรามาธิบดีอธิบายวิธีคิดไว้ดังนี้

1. 1หาว่า ALT สูงกี่เท่าของค่าสูงสุดปกติ
2. 2หาว่า ALP สูงกี่เท่าของค่าสูงสุดปกติ
3. 3เอาเลขข้อ 1 หารด้วยเลขข้อ 2

ผลลัพธ์ มากกว่า 5 ชี้ไปที่โรคของเนื้อตับ 2–5 เป็นแบบผสม และ น้อยกว่า 2 ชี้ไปที่ภาวะน้ำดีคั่ง

ตัวอย่างจากเอกสาร: ALT 800 (เพดาน 40) และ ALP 160 (เพดาน 80) ได้ 20 ÷ 2 = 10 จึงเป็นโรคของเนื้อตับ ส่วน ALT 120 กับ ALP 400 ได้ 3 ÷ 5 = 0.6 จึงน่าจะเป็นภาวะน้ำดีคั่ง เรื่อง ALP อ่านต่อที่ ค่า ALP สูง เกิดจากอะไร

ความเชื่อ: ดูสัดส่วน ALT กับ AST แล้วรู้เลยว่าเป็นโรคอะไร

ไม่จริง MedlinePlus ระบุว่าการอ่านผลการทำงานของตับซับซ้อน แพทย์ต้องเทียบหลายค่าพร้อมกัน และพิจารณาอาการ ประวัติ ความเสี่ยง และยาที่ใช้ด้วย เอกสารรามาธิบดีก็ระบุว่าความไวและความจำเพาะของค่าตับในการวินิจฉัยโรคไม่ดีนัก

ตัวอย่างที่สัดส่วนอาจหลอกตา

• •คนที่ทั้งดื่มสุราและมีไขมันพอกตับ สัดส่วนอาจไม่ตรงตำรา
• •AST สูงจากกล้ามเนื้อ อาจทำให้ดูเหมือน AST สูงกว่า ALT ทั้งที่ตับปกติ
• •ค่าที่สูงเพียงเล็กน้อย สัดส่วนจะเปลี่ยนง่ายจากความคลาดเคลื่อนของการตรวจ

ความหมายพื้นฐานของสองค่านี้อ่านที่ ค่าตับ SGOT SGPT สูง หมายความว่าอะไร

ต้องตรวจอะไรต่อ

แพทย์จะเลือกการตรวจตามรูปแบบที่เห็นและประวัติของแต่ละคน ตัวอย่างการตรวจที่เอกสารรามาธิบดีกล่าวถึง

• •ตรวจไวรัสตับอักเสบ เช่น HBsAg สำหรับไวรัสบี และ anti-HCV สำหรับไวรัสซี อ่านที่ ตรวจไวรัสตับอักเสบบี ซี ตรวจยังไง
• •ตรวจ CK ถ้าสงสัยว่า AST มาจากกล้ามเนื้อ
• •ตรวจค่าธาตุเหล็กในเลือด ถ้าสงสัยภาวะเหล็กเกิน
• •อัลตราซาวนด์ช่องท้องส่วนบน ถ้า ALP และ GGT สูงร่วมด้วย
• •ตรวจหาโรควิลสัน ในผู้ป่วยโรคตับอายุน้อยกว่า 40 ปีที่ไม่ได้เกิดจากไวรัสหรือสุรา

สิ่งที่ผู้ป่วยช่วยได้คือ เล่าประวัติให้ครบ ทั้งการดื่มสุรา ยา สมุนไพร ยาลูกกลอน ยาชุด อาหารเสริม และการออกกำลังกายก่อนเจาะเลือด

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ส่วนประกอบที่มักถูกถามคู่กับเรื่อง ALT, AST และกล้ามเนื้อ มีดังนี้

• •สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. (ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณเคอร์คูมิน และไม่ได้ระบุว่าเป็นสูตรดูดซึมพิเศษ) — งานวิเคราะห์รวมในผู้ป่วยไขมันพอกตับให้ผลไม่ตรงกัน งานหนึ่ง (14 งานวิจัย) พบว่าเคอร์คูมินไม่ได้ลด ALT และ AST อย่างมีนัยสำคัญ อีกงาน (15 งานวิจัย 835 คน) พบ AST ลดแต่ ALT ไม่ลด และ NCCIH ระบุว่ายังรู้ไม่พอจะสรุปว่ามีประโยชน์
• •โคเอนไซม์ คิวเท็น (10%) 75 มก. (คิดเป็น CoQ10 ราว 7.5 มก. เป็นค่าคำนวณ) — เรื่องปวดกล้ามเนื้อจากยาลดไขมัน หลักฐานยังขัดกัน การวิเคราะห์รวม 6 งาน (302 คน) ไม่พบประโยชน์ต่ออาการปวดหรือค่า CK อีกการวิเคราะห์ 12 งาน (575 คน) พบอาการกล้ามเนื้อลดลงแต่ค่า CK ไม่ลด และ NCCIH สรุปว่าหลักฐานโดยรวมไม่สนับสนุน ส่วนในไขมันพอกตับ งานที่ได้ผลบวกใช้ 240 มก. ต่อวัน สูงกว่าในเม็ด 32 เท่า (ค่าคำนวณ)

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าเม็ดนี้ทำให้ค่า ALT หรือ AST เปลี่ยนแปลง และไม่มีหลักฐานว่าช่วยอาการปวดกล้ามเนื้อจากยาลดไขมัน

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ป่วยตับแข็ง: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งจึงไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต
• •ท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) หรือยาต้านเกล็ดเลือด: มีส่วนประกอบ 4 ตัวที่เกี่ยวข้อง คือ ผงถั่วนัตโตะ (วิตามินเค 2 ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ) โคเอนไซม์ คิวเท็น (มีรายงานว่าอาจลดฤทธิ์วาร์ฟาริน) ผงเก๋ากี้ และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อนรับประทานเสมอ
• •ผู้มีค่าตับสูง ไวรัสตับอักเสบ หรือโรคตับอื่น: ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูก่อน เพราะสมุนไพรและอาหารเสริมบางชนิดเป็นสาเหตุของตับอักเสบได้ และเครือข่าย DILIN ของสหรัฐรายงานตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย
• •ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้และพบแพทย์ทันที (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อจนกว่าแพทย์จะบอก)

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที