ไขมันพอกตับ แต่ค่าตับปกติ เป็นได้ไหม ต้องดูแลแบบคนค่าตับสูงหรือเปล่า

คำตอบสั้น: เป็นได้ และพบบ่อย แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับคั่งไขมันของไทย พ.ศ. 2569 ระบุว่า ผู้ป่วยไขมันพอกตับจำนวนมากมีค่าเอนไซม์ตับปกติ และสมาคมโรคตับแห่งสหรัฐอเมริกา (AASLD) เตือนว่าค่าตับปกติ ใช้ตัดพังผืดออกไม่ได้ คนที่ค่าตับปกติจึงยังต้องดูแลเรื่องน้ำหนัก อาหาร การออกกำลังกาย และควรประเมินความเสี่ยงพังผืดด้วย FIB-4 เหมือนกัน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ไขมันพอกตับส่วนใหญ่ไม่มีอาการ และศิริราชระบุว่าผลเลือดมักไม่พบการอักเสบ
• •ค่าปกติในใบผลของห้องแล็บส่วนใหญ่สูงกว่าค่าปกติ "จริง" ในบริบทไขมันพอกตับ AASLD ถือว่า ALT เกิน 30 U/L ควรถือว่าผิดปกติ
• •ค่าตับอาจปกติได้แม้มีพังผืดระยะลุกลาม ต้องประเมินด้วย FIB-4 และไฟโบรสแกน
• •ไขมันพอกตับทำให้ค่าตับสูงได้ ส่วนใหญ่สูงไม่มาก ศรีพัฒน์ มช. ระบุว่ามักสูงราว 1.5 เท่า
• •เป้าลดน้ำหนักตามแนวทางไทยคือร้อยละ 5–10 ไม่ว่าค่าตับจะสูงหรือไม่

ทำไมคนเป็นไขมันพอกตับจำนวนมากมีค่า ALT ปกติ

เพราะค่าตับบอกการบาดเจ็บของเซลล์ตับ ไม่ได้บอกปริมาณไขมัน ALT (หรือ SGPT) คือเอนไซม์ในเซลล์ตับที่รั่วออกมาในเลือดเมื่อเซลล์บาดเจ็บ ถ้าไขมันสะสมแต่ยังไม่อักเสบมาก ค่า ALT อาจอยู่ในเกณฑ์ปกติ

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลอธิบายว่าไขมันพอกตับเป็น ภัยเงียบ ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ และ ผลเลือดมักไม่พบการอักเสบ แนวทางไทย พ.ศ. 2569 จึงเขียนชัดว่า การคัดกรองไม่ควรรอจนค่าเอนไซม์ตับผิดปกติ

อีกเหตุผลคือ ค่าปกติในใบผลอาจสูงเกินไปสำหรับเรื่องนี้ ดูหัวข้อถัดไป

ค่าปกติในใบผลเลือด ใช้กับไขมันพอกตับได้แค่ไหน

ให้ดูค่าอ้างอิงในใบผลของโรงพยาบาลเป็นหลัก แต่ต้องรู้ข้อจำกัด

ตัวอย่างค่าอ้างอิงของภาควิชาพยาธิวิทยาคลินิก ศิริราช

• •ALT ผู้ชาย 5–41 U/L ผู้หญิง 5–33 U/L
• •AST ผู้ชาย 5–40 U/L ผู้หญิง 5–32 U/L

ห้องแล็บอื่นอาจใช้ค่าต่างกันเล็กน้อย คู่มืออายุรศาสตร์ รพ.รามาธิบดี อธิบายว่าค่าปกติคิดจากค่าเฉลี่ยของคนทั่วไป ส่วนใหญ่ใช้ไม่เกิน 40 IU/L และบางประเทศใช้ค่าต่ำกว่านี้ คือ ผู้ชายไม่เกิน 30 ผู้หญิงไม่เกิน 19

AASLD ไปไกลกว่านั้น ระบุว่า ค่าปกติของห้องแล็บส่วนใหญ่สูงกว่าที่ควรถือว่าปกติในคนไขมันพอกตับ ค่า ALT ปกติ "จริง" อยู่ที่ราว 29–33 U/L ในผู้ชาย และ 19–25 U/L ในผู้หญิง และโดยทั่วไป ALT เกิน 30 U/L ควรถือว่าผิดปกติ

ตัวอย่าง ผู้หญิงที่ ALT 32 U/L ใบผลศิริราชยังถือว่าปกติ แต่ตามเกณฑ์ของ AASLD ถือว่าสูงแล้ว นี่ไม่ใช่เหตุให้ตกใจ แต่เป็นเหตุให้ไม่ชะล่าใจ และควรคุยกับแพทย์ ความหมายของค่าแต่ละตัวอ่านได้ที่ SGOT SGPT คืออะไร

ค่าตับปกติ แปลว่าไม่มีพังผืดใช่ไหม

ไม่ใช่ AASLD ระบุว่า

• •ค่า AST และ ALT มักปกติได้ในผู้ป่วยโรคตับระยะลุกลามจากไขมันพอกตับ จึงไม่ควรใช้ค่าตับอย่างเดียวตัดภาวะตับอักเสบจากไขมันที่มีพังผืดออก
• •ค่า AST อาจปกติได้ในคนเป็นเบาหวาน ตับอักเสบจากไขมัน และพังผืดระยะลุกลาม

พังผืดคือสิ่งที่ทำให้ไขมันพอกตับอันตราย เพราะถ้าสะสมมากจะกลายเป็นตับแข็ง ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ระบุว่าราวร้อยละ 5–8 ของผู้ป่วยไขมันพอกตับกลายเป็นตับอักเสบและตับแข็ง ตัวเลขนี้ต่างกันไปตามการศึกษาและระยะของโรค

ไขมันพอกตับทำให้ค่าตับสูงได้แค่ไหน

ส่วนใหญ่สูงไม่มาก ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ระบุว่าในไขมันพอกตับ ค่า AST/ALT มักสูงราว 1.5 เท่า ของค่าปกติ

คู่มืออายุรศาสตร์ รพ.รามาธิบดี แบ่งระดับค่าตับสูงไว้ดังนี้

• •สูงเล็กน้อย น้อยกว่า 2–3 เท่าของค่าสูงสุดปกติ
• •สูงปานกลาง 2–3 ถึง 20 เท่า
• •สูงมาก มากกว่า 20 เท่า

ถ้าค่าตับสูงมากกว่าระดับเล็กน้อยมาก ๆ แพทย์มักมองหาสาเหตุอื่นด้วย ความหมายของค่าในแต่ละระดับอ่านต่อที่ ค่าตับสูงเท่าไหร่ถึงอันตราย

ค่าตับสูงจากไขมันพอกตับ ต่างจากสาเหตุอื่นอย่างไร

ดูจากค่าตับอย่างเดียวแยกไม่ได้ ต้องให้แพทย์ตัดสาเหตุอื่นออกก่อน Rama Channel ของ รพ.รามาธิบดี อธิบายว่าแพทย์จะแยกไวรัสตับอักเสบบี ซี แอลกอฮอล์ และยา ก่อนสรุปว่าค่าตับสูงมาจากไขมัน

คู่มืออายุรศาสตร์ รพ.รามาธิบดี ระบุว่าการซักประวัติต้องถามเรื่อง

• •ยาที่ใช้ รวมถึงสมุนไพร ยาลูกกลอน ยาชุด (ควรนำกล่องหรือซองยาทุกอย่างไปให้แพทย์ดู)
• •การดื่มสุรา
• •ความเสี่ยงต่อไวรัสตับอักเสบ

และระบุว่า ALT จำเพาะต่อตับมากกว่า AST เพราะ AST มาจากกล้ามเนื้อได้ด้วย สาเหตุอื่น ๆ ของค่าตับสูงอ่านได้ที่ ค่าตับสูงเกิดจากอะไร

ไขมันพอกตับแต่ค่าตับปกติ ต้องตรวจอะไรเพิ่ม

แนวทางไทย พ.ศ. 2569 ใช้ขั้นตอนเดียวกันไม่ว่าค่าตับจะสูงหรือไม่

1. 1คำนวณ FIB-4 จากอายุ ค่า AST ค่า ALT และจำนวนเกล็ดเลือด
2. 2ต่ำกว่า 1.3 เสี่ยงพังผืดระยะลุกลามต่ำ ตรวจซ้ำทุก 1–2 ปี
3. 31.3–2.67 ตรวจเพิ่มด้วยไฟโบรสแกน หรือส่งต่ออายุรแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
4. 4มากกว่า 2.67 หรือค่าความแข็งตับมากกว่า 8 kPa ส่งต่ออายุรแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

แนวทางไทยยังแนะนำให้ประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดด้วย เพราะไขมันพอกตับมักมาพร้อมเบาหวาน ความดัน และไขมันในเลือดสูง เป้าคุมโรคร่วม เช่น HbA1c ต่ำกว่า 7% และความดันต่ำกว่า 130/80

ความเชื่อ: ค่าตับปกติแล้ว ไม่ต้องลดน้ำหนัก จริงไหม

ไม่จริง แนวทางไทย พ.ศ. 2569 แนะนำให้คนที่น้ำหนักเกินลดน้ำหนัก อย่างน้อยร้อยละ 5–10 ของน้ำหนักตั้งต้น โดยไม่ได้ผูกกับค่าตับ ส่วนคนที่ไม่อ้วน (ดัชนีมวลกายต่ำกว่า 23) ลดร้อยละ 3–5 ก็ช่วยได้ และต้องงดแอลกอฮอล์และบุหรี่

ตัวอย่าง คนหนัก 80 กิโลกรัม เป้าแรกคือลด 4–8 กิโลกรัม ลดช้า ๆ ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. แนะนำราว 1–2 กิโลกรัมต่อเดือน เพราะการอดอาหารลดเร็วอาจทำให้ตับอักเสบรุนแรง

ส่วนการออกกำลังกาย แนวทางไทยแนะนำแอโรบิกระดับปานกลางอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ ร่วมกับออกกำลังแบบมีแรงต้าน 2–3 ครั้งต่อสัปดาห์

ความเชื่ออีกข้อ: ค่าตับปกติแล้วกินสมุนไพรบำรุงตับได้ไม่เป็นไร ศิริราชแนะนำให้ผู้ป่วยไขมันพอกตับหลีกเลี่ยงยาที่ไม่จำเป็น และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่อาจมีผลข้างเคียงต่อตับ ก่อนเริ่มอะไรใหม่ควรถามแพทย์ แนวคิดเรื่องอาหารเสริมบำรุงตับอ่านต่อที่ บำรุงตับด้วยอะไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. วันละ 1 เม็ด ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด

ส่วนประกอบที่เกี่ยวข้องกับหัวข้อนี้ตามฉลาก ได้แก่

• •โคลีน ไบทาร์เทรต (98%) 121.975 มก. — คิดเป็นตัวโคลีนราว 49 มก. (ค่าคำนวณจากเปอร์เซ็นต์บนฉลาก) โคลีนเป็นสารอาหารจำเป็น งานทดลองในคนพบว่าการงดโคลีนในอาหารทำให้เกิดไขมันพอกตับได้ ปริมาณในเม็ดประมาณ 1 ใน 10 ของค่าแนะนำต่อวัน
• •สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. — ฉลากไม่ระบุปริมาณเคอร์คูมินและไม่ได้ระบุว่าเป็นสูตรดูดซึมพิเศษ งานวิเคราะห์รวม 14 งานทดลองในผู้ป่วยไขมันพอกตับ (Malik 2024) พบว่าเคอร์คูมินไม่ได้ลดค่า ALT และ AST อย่างมีนัยสำคัญ ส่วนสถาบันการแพทย์ผสมผสานแห่งชาติสหรัฐฯ (NCCIH) ระบุว่ายังรู้ไม่พอจะสรุปว่ามีประโยชน์ และมีรายงานตับอักเสบจากผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน

ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทำให้ค่าตับเปลี่ยน และยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง

ข้อควรระวัง: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน (ส่วนประกอบมีสารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. และสารสกัดอาร์ทิโชก 20 มก.) เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน มีนมและถั่วเหลือง ส่วนประกอบยังมีผงถั่วนัตโตะ 100 มก. (ฉลากไม่ระบุปริมาณวิตามินเค 2) ผงเก๋ากี้ โคเอนไซม์ คิวเท็น และวิตามินอี ซึ่งเกี่ยวข้องกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด ผู้ที่ใช้ยาวาร์ฟารินหรือยาต้านเกล็ดเลือดต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 8.5 แนะนำว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต ผู้ที่เป็นไวรัสตับอักเสบหรือมีค่าตับสูง ให้นำกล่องไปปรึกษาแพทย์ก่อนทุกครั้ง หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ เบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ไม่ใช่ยาที่แพทย์สั่ง) และพบแพทย์ทันที

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที