ตรวจค่าตับ มีอะไรบ้าง ต้องงดน้ำงดอาหารไหม และใช้สิทธิ์อะไรตรวจได้

คำตอบสั้น: การตรวจการทำงานของตับ (LFT) คือการเจาะเลือดดูหลายค่าพร้อมกัน ที่พบบ่อยคือ ALT, AST, ALP, GGT, บิลิรูบิน, อัลบูมิน และโปรตีนรวม เรื่องงดอาหาร คู่มือห้องปฏิบัติการของศิริราชระบุว่าค่า ALT และ AST ไม่ต้องเตรียมตัว แต่ MedlinePlus ระบุว่าการตรวจชุดนี้ส่วนใหญ่อาจต้องงดอาหาร 10–12 ชั่วโมง และถ้าตรวจพร้อมน้ำตาลหรือไขมันมักต้องงดอยู่แล้ว จึงควรทำตามที่โรงพยาบาลสั่ง และบอกแพทย์ทุกครั้งว่ากินยาหรืออาหารเสริมอะไรอยู่

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ชุดตรวจตับมีทั้งค่าที่บอกการบาดเจ็บของเซลล์ตับ (ALT, AST) ค่าที่เกี่ยวกับท่อน้ำดี (ALP, GGT, บิลิรูบิน) และค่าที่บอกว่าตับสร้างโปรตีนได้ดีแค่ไหน (อัลบูมิน, PT)
• •งดอาหารหรือไม่ ขึ้นกับรายการที่ตรวจพร้อมกัน ให้ทำตามใบนัด
• •บอกยา สมุนไพร และอาหารเสริมทั้งหมด แต่ห้ามหยุดยาเองก่อนเจาะเลือด
• •คนไทยที่เกิดก่อน พ.ศ. 2535 มีสิทธิ์ตรวจคัดกรองไวรัสตับอักเสบบีและซีฟรี 1 ครั้งตลอดชีวิต ทุกสิทธิ
• •ผลผิดปกติไม่ได้แปลว่าเป็นโรคตับเสมอ ต้องดูหลายค่าร่วมกัน

ตรวจค่าตับ มีอะไรบ้าง

MedlinePlus (หอสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐ) ระบุว่าชุดตรวจการทำงานของตับมักประกอบด้วยค่าต่อไปนี้

• •ALT (หรือ SGPT) เอนไซม์ในเซลล์ตับ รามาธิบดีระบุว่า ALT จำเพาะต่อตับมากกว่า AST
• •AST (หรือ SGOT) เอนไซม์ที่พบในตับและในกล้ามเนื้อได้ด้วย
• •ALP เอนไซม์ที่สูงได้จากโรคท่อน้ำดี และจากโรคกระดูกได้ด้วย
• •GGT เอนไซม์อีกตัวในชุดตรวจตับ
• •บิลิรูบิน สารสีเหลืองในเลือด ใช้ดูร่วมกับค่าอื่นว่ามีปัญหาที่เซลล์ตับหรือทางเดินน้ำดี (อ่านเพิ่มที่ ค่าบิลิรูบินสูง เกิดจากอะไร)
• •อัลบูมินและโปรตีนรวม โปรตีนที่ตับสร้าง ถ้าต่ำอาจบอกว่าตับทำงานลดลง
• •LDH และ PT (เวลาการแข็งตัวของเลือด) ในบางโรงพยาบาล

ค่าอ้างอิงที่ศิริราชใช้ เช่น ALT ชาย 5–41 หญิง 5–33 หน่วยต่อลิตร ALP ผู้ใหญ่ชาย 40–129 หญิง 35–104 หน่วยต่อลิตร แต่ละโรงพยาบาลใช้ค่าต่างกันได้ ให้ดูช่องค่าอ้างอิงในใบผลของตัวเองเป็นหลัก ความหมายของ ALT และ AST อ่านต่อที่ ค่าตับ SGOT SGPT สูง หมายความว่าอะไร

ตรวจค่าตับต้องงดน้ำงดอาหารไหม

คำตอบขึ้นกับรายการที่ตรวจพร้อมกัน แหล่งที่เราตรวจให้ข้อมูลไม่เหมือนกันทีเดียว

• •คู่มือการส่งตรวจของภาควิชาพยาธิวิทยาคลินิก ศิริราช ระบุว่า ALT และ AST ไม่ต้องเตรียมตัว
• •MedlinePlus ระบุว่าการตรวจชุดการทำงานของตับ อาจต้องงดอาหารและเครื่องดื่ม 10–12 ชั่วโมง
• •ในการตรวจสุขภาพประจำปีที่มักตรวจน้ำตาลและไขมันพร้อมกัน รามาธิบดีแนะนำให้ งดอาหารและเครื่องดื่มทุกชนิด ยกเว้นน้ำเปล่า อย่างน้อย 8 ชั่วโมง

ข้อสรุปที่ใช้ได้จริงคือ ทำตามที่ใบนัดหรือเจ้าหน้าที่บอก ถ้าไม่แน่ใจ ให้งดอาหารตามเวลาที่โรงพยาบาลกำหนด และ ดื่มน้ำเปล่าได้ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ) คนที่เป็นเบาหวานและฉีดอินซูลินหรือกินยาลดน้ำตาล ต้องถามแพทย์ล่วงหน้าว่าเช้าวันตรวจที่งดอาหารต้องใช้ยาอย่างไร

ยาและอาหารเสริมที่ควรแจ้งก่อนเจาะเลือด

ควรแจ้งทุกอย่าง MedlinePlus ระบุว่ายาบางชนิดมีผลต่อผลตรวจ ให้บอกแพทย์ทุกอย่างที่กิน แต่อย่าหยุดยาใดเองนอกจากแพทย์สั่ง

ตัวอย่างที่ควรอยู่ในรายการ

• •ยาลดไขมัน ยาแก้ปวด ยาฆ่าเชื้อ ยาวัณโรค ยาสเตียรอยด์
• •พาราเซตามอลที่กินช่วงก่อนตรวจ
• •ยาต้ม ยาลูกกลอน ยาชุด ฟ้าทะลายโจร ขมิ้นชัน
• •วิตามินและอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงที่ซื้อออนไลน์

รามาธิบดีระบุว่าเวลาแพทย์ประเมินค่าตับผิดปกติ ต้องถามเรื่อง สมุนไพร ยาลูกกลอน ยาชุด และการดื่มสุรา การเตรียมรายการไปเองจึงช่วยให้แพทย์ทำงานเร็วขึ้น นอกจากนี้ MedlinePlus ระบุว่าค่า ALT ได้รับผลจากการออกกำลังกายหนักด้วย ถ้าเพิ่งออกกำลังหนักมากก่อนเจาะเลือดควรบอกเจ้าหน้าที่

ใช้สิทธิ์อะไรตรวจได้บ้าง

ส่วนที่ยืนยันได้ชัดคือการตรวจไวรัสตับอักเสบ กรมควบคุมโรคระบุว่า คนไทยที่เกิดก่อน พ.ศ. 2535 ตรวจคัดกรองไวรัสตับอักเสบบีและซีได้ฟรี 1 ครั้งตลอดชีวิต ทุกสิทธิ ที่โรงพยาบาลรัฐและโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล และกลุ่มเสี่ยงบางกลุ่มตรวจไวรัสซีซ้ำได้ทุกปี (อ่าน ตรวจไวรัสตับอักเสบบี ซี ตรวจยังไง ตรวจฟรีได้ที่ไหน)

ส่วนชุดตรวจค่าตับ (ALT, AST ฯลฯ)

• •ถ้าแพทย์สั่งตรวจเพราะมีโรคหรืออาการ เช่น ติดตามยาที่มีผลต่อตับ หรือเป็นไขมันพอกตับ เป็นการตรวจในการดูแลรักษาตามสิทธิของแต่ละคน ให้ถามห้องการเงินหรือศูนย์สิทธิของโรงพยาบาลว่าครอบคลุมแค่ไหน
• •ถ้าเป็นการตรวจสุขภาพประจำปี รายการตรวจขึ้นกับสิทธิและอายุ และมีการปรับเปลี่ยนเป็นระยะ ผู้ประกันตนสอบถามได้ที่สายด่วนประกันสังคม 1506 สิทธิข้าราชการและบัตรทองให้สอบถามโรงพยาบาลตามสิทธิ

เราไม่ระบุราคาตรวจในบทความนี้ เพราะแต่ละโรงพยาบาลต่างกันมากและเปลี่ยนบ่อย

อายุ 40 ขึ้นไป ควรตรวจค่าตับบ่อยแค่ไหน

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้กับทุกคนในแหล่งที่เราตรวจ แต่แนวทางไขมันพอกตับของไทย พ.ศ. 2569 ระบุกลุ่มที่ควรคัดกรองโรคตับคั่งไขมัน ได้แก่

• •ผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2
• •ผู้ที่อ้วนหรืออ้วนลงพุง
• •ผู้มีปัจจัยเสี่ยงเมแทบอลิก เช่น ความดันสูง ไขมันผิดปกติ ตั้งแต่ 2 ข้อ
• •ผู้ที่มีค่าเอนไซม์ตับสูงโดยไม่ทราบสาเหตุ

ในกลุ่มนี้ แพทย์ใช้คะแนน FIB-4 เป็นการตรวจลำดับแรก ถ้าต่ำกว่า 1.3 ตรวจซ้ำทุก 1–2 ปี ส่วนคนที่กินยาบางชนิดที่ต้องติดตามตับ แพทย์จะนัดตามยานั้น ตารางตรวจสุขภาพตามอายุอ่านที่ อายุ 40 50 60 ควรตรวจสุขภาพอะไรบ้าง

ผลออกมาผิดปกติ ต้องทำอะไรต่อ

อย่าตกใจ และอย่าซื้อของมากินเพื่อลดค่าเอง MedlinePlus ระบุว่า ผลผิดปกติไม่ได้แปลว่าตับมีปัญหาเสมอ เช่น ALP สูงจากโรคกระดูกได้ และการเจ็บป่วยช่วงสั้น ๆ ก็ทำให้ค่าเปลี่ยนได้ แพทย์จึงอาจนัดตรวจซ้ำ

1. 1ถ่ายรูปใบผลเก็บไว้ เทียบกับปีก่อน ๆ
2. 2นัดพบแพทย์พร้อมรายการยาและอาหารเสริม
3. 3ระหว่างรอ งดเหล้า และไม่เพิ่มสมุนไพรใหม่

ขั้นตอนต่อจากนี้อ่านที่ ค่าตับสูง ลดยังไง ทำอะไรก่อนไปตรวจซ้ำ และวิธีอ่านผลตรวจทั้งใบอ่านที่ อ่านผลตรวจสุขภาพประจำปีด้วยตัวเอง

ความเชื่อ: ค่าตับปกติแปลว่าตับปกติแน่นอน

ไม่เสมอไป ศิริราชและรามาธิบดีระบุตรงกันว่าไขมันพอกตับส่วนใหญ่ไม่มีอาการ และเอกสารของศิริราชระบุว่าผลเลือดมักไม่พบการอักเสบ ค่าตับปกติจึงไม่ได้แปลว่าไม่มีไขมันพอกตับ คนในกลุ่มเสี่ยงจึงอาจต้องตรวจเพิ่ม เช่น อัลตราซาวนด์ หรือ FIB-4

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด

เกี่ยวกับการตรวจค่าตับ ผู้ที่รับประทานผลิตภัณฑ์นี้ ควรแจ้งแพทย์ก่อนเจาะเลือดเช่นเดียวกับอาหารเสริมอื่น เพราะ MedlinePlus ระบุว่าอาหารเสริมมีผลต่อค่า ALT ได้ และฉลากมีส่วนประกอบหลายรายการ เช่น สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. สารสกัดอาร์ทิโชก 20 มก. แอล-กลูตาไธโอน (100%) 90 มก. และอีกบรรทัด 40.845 มก. ถ่ายรูปฉลากด้านส่วนประกอบไปให้แพทย์ดูได้เลย

ไม่มีหลักฐานว่าเม็ดนี้ทำให้ผลตรวจค่าตับเปลี่ยนแปลง ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้มีค่าตับสูง ไวรัสตับอักเสบ หรือโรคตับอื่น: ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูก่อนทุกครั้ง เพราะเครือข่ายเฝ้าระวังของสหรัฐ (DILIN) รายงานตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย
• •ผู้ป่วยตับแข็ง: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งจึงไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต
• •ท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) หรือยาต้านเกล็ดเลือด: มีส่วนประกอบ 4 ตัวที่เกี่ยวข้อง คือ ผงถั่วนัตโตะ (แหล่งวิตามินเค 2 ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ) โคเอนไซม์ คิวเท็น ผงเก๋ากี้ และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อนเสมอ
• •ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้และพบแพทย์ทันที (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อจนกว่าแพทย์จะบอก)

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที