UACR คืออะไร ไมโครอัลบูมินในปัสสาวะ ค่าปกติเท่าไร ใครต้องตรวจ

คำตอบสั้น: UACR (urine albumin-to-creatinine ratio) คือ การตรวจหาโปรตีนอัลบูมินในปัสสาวะ แล้วเทียบกับครีเอตินินในตัวอย่างเดียวกัน ใช้ปัสสาวะครั้งเดียวก็ตรวจได้ ค่า ต่ำกว่า 30 มก./ก. ถือว่าปกติ 30–300 คือสูงปานกลาง (ที่เคยเรียกว่าไมโครอัลบูมิน) และเกิน 300 คือสูงมาก คนเป็นเบาหวานควรตรวจอย่างน้อยปีละครั้ง และถ้าผลผิดปกติต้องตรวจซ้ำ เพราะค่าแกว่งได้มาก

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ระดับอัลบูมินในปัสสาวะ: A1 ต่ำกว่า 30 · A2 30–300 · A3 เกิน 300 มก./ก. (แนวทางสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยและ KDIGO)
• •ADA 2026 แนะนำให้ผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ทุกคน และชนิดที่ 1 ที่เป็นมา 5 ปีขึ้นไป ตรวจ UACR และ eGFR อย่างน้อยปีละครั้ง
• •ผลผิดปกติต้องผิดปกติ 2 ใน 3 ครั้งในช่วง 3–6 เดือน จึงถือว่าอัลบูมินรั่วจริง
• •ออกกำลังกายภายใน 24 ชั่วโมง ไข้ ติดเชื้อ น้ำตาลสูงมาก และประจำเดือน ทำให้ค่าสูงชั่วคราวได้
• •eGFR ปกติแต่ UACR สูงต่อเนื่องเกิน 3 เดือน ก็นับเป็นโรคไตเรื้อรังได้

UACR คืออะไร ตรวจจากอะไร

อัลบูมินเป็นโปรตีนหลักในเลือด ไม่ใช่ของเสีย ไตที่ปกติจะเก็บไว้ ปล่อยออกมาในปัสสาวะน้อยมาก MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่าเมื่อไตเสียหาย อัลบูมินจะหลุดออกมาในปัสสาวะมากขึ้น และอาจเป็นสัญญาณแรก ๆ ของโรคไต

ปัญหาคือปัสสาวะเข้มหรือจางไม่เท่ากันในแต่ละครั้ง การวัดอัลบูมินอย่างเดียวจึงคลาดเคลื่อนได้ การตรวจ UACR จึง เทียบอัลบูมินกับครีเอตินิน ซึ่ง MedlinePlus อธิบายว่าไตมักขับออกในอัตราค่อนข้างคงที่ ทำให้ใช้ปัสสาวะครั้งเดียวก็พอบอกได้ว่าร่างกายปล่อยอัลบูมินออกมามากผิดปกติหรือไม่

ตัวอย่างปัสสาวะที่ใช้ได้

• •ปัสสาวะครั้งเดียว (spot urine) เก็บที่โรงพยาบาลเวลาใดก็ได้
• •ปัสสาวะครั้งแรกตอนเช้า แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยระบุให้ใช้ปัสสาวะตอนเช้า
• •ปัสสาวะ 24 ชั่วโมง แม่นที่สุด มักใช้ตามดูผลที่ผิดปกติ

ไมโครอัลบูมินคืออะไร ต่างจากโปรตีนในแถบจุ่มอย่างไร

ไมโครอัลบูมิน เป็นคำเดิมที่ใช้เรียกอัลบูมินในปัสสาวะระดับน้อย ๆ ที่แถบจุ่มทั่วไปจับไม่ได้ ปัจจุบันแนวทางของสมาคมโรคไตฯ เรียกช่วง 30–300 มก./ก. ว่า moderately increased albuminuria (อัลบูมินในปัสสาวะสูงปานกลาง) และมูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ (NKF) ระบุว่าไม่แนะนำให้ใช้คำ microalbuminuria และ macroalbuminuria แล้ว เพราะทำให้สับสน

ความต่างกับแถบจุ่มที่ใช้ตรวจปัสสาวะทั่วไป

• •แถบจุ่มโปรตีน ให้ผลเป็นระดับ เช่น trace 1+ 2+ เห็นได้เมื่อรั่วมากพอ
• •UACR วัดเป็นตัวเลข จับอัลบูมินระดับน้อยได้

แนวทางของสมาคมโรคไตฯ จึงแนะนำว่า ผู้ป่วยเบาหวานหรือความดันสูงที่แถบจุ่มไม่พบโปรตีน ควรตรวจเพิ่มด้วย UACR หรือแถบจุ่มชนิดเฉพาะสำหรับไมโครอัลบูมิน อ่านวิธีอ่านแถบจุ่มได้ที่ โปรตีนรั่ว 2+ อันตรายไหม

ค่า UACR ปกติเท่าไร แบ่งระดับอย่างไร

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 และ KDIGO 2024 แบ่งเป็น 3 ระดับ

1. 1A1 ต่ำกว่า 30 มก./ก. ปกติหรือสูงเล็กน้อย
2. 2A2 30–300 มก./ก. สูงปานกลาง
3. 3A3 เกิน 300 มก./ก. สูงมาก

บางห้องแล็บรายงานเป็นหน่วย มก./มิลลิโมล ซึ่งตัวเลขจะต่างออกไป (30 มก./ก. เท่ากับประมาณ 3 มก./มิลลิโมล ตามตารางของ KDIGO) ให้ดูหน่วยในใบผลก่อนเทียบ

NKF และ MedlinePlus อธิบายตรงกันว่า ยิ่งอัลบูมินรั่วมาก ยิ่งเสี่ยงไตแย่ลงเร็ว และเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดมากขึ้น แพทย์จึงใช้ UACR คู่กับ eGFR ในการบอกระยะและความเสี่ยงของโรคไต อ่านต่อที่ โรคไตเรื้อรังแบ่งระยะอย่างไร

ใครควรตรวจ UACR ปีละครั้ง

• •คนเป็นเบาหวาน มาตรฐานการดูแลเบาหวานของสมาคมเบาหวานอเมริกา (ADA) ปี 2026 แนะนำให้ตรวจ UACR และ eGFR อย่างน้อยปีละครั้ง ในเบาหวานชนิดที่ 2 ทุกคนไม่ว่ารักษาด้วยวิธีใด และชนิดที่ 1 ที่เป็นมา 5 ปีขึ้นไป
• •คนเป็นความดันโลหิตสูง ที่ตรวจแถบจุ่มไม่พบโปรตีน ตามแนวทางของสมาคมโรคไตฯ
• •กลุ่มเสี่ยงอื่น MedlinePlus ระบุ เช่น มีประวัติครอบครัวเป็นโรคไต เบาหวาน หรือความดันสูง เป็นโรคหัวใจ อายุเกิน 50 ปี สูบบุหรี่ อ้วน ให้ถามแพทย์ว่าควรตรวจบ่อยแค่ไหน
• •คนที่เป็นโรคไตเรื้อรังแล้ว ADA แนะนำให้ตรวจ 1–4 ครั้งต่อปีตามระยะโรค

MedlinePlus ระบุว่าเบาหวานเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของโรคไต และอัลบูมินในปัสสาวะอาจเป็นสัญญาณแรก ๆ ที่ตรวจพบ อ่านเพิ่มที่ เบาหวานลงไต และรายการตรวจตามวัยที่ อายุ 40 50 60 ควรตรวจสุขภาพอะไร

UACR สูงเกิดจากอะไร ต้องตรวจซ้ำกี่ครั้ง

สาเหตุชั่วคราว

ADA 2026 ระบุว่า การออกกำลังกายภายใน 24 ชั่วโมง การติดเชื้อ ไข้ หัวใจล้มเหลว น้ำตาลสูงมาก ประจำเดือน และความดันสูงมาก ทำให้ UACR สูงได้โดยไม่เกี่ยวกับไตเสียหาย NKF เพิ่มเรื่องการขาดน้ำ ส่วน MedlinePlus ระบุว่าการอักเสบในร่างกาย เช่น ทางเดินปัสสาวะติดเชื้อ เหงือกอักเสบ และตับอักเสบ ก็ทำให้ค่าสูงได้

สาเหตุเรื้อรัง

NKF ระบุสาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่ เบาหวาน (โดยเฉพาะเมื่อน้ำตาลสูงนาน) ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ และโรคไตอักเสบ อ่านรายละเอียดที่ โปรตีนรั่วในปัสสาวะเกิดจากอะไร

ต้องตรวจซ้ำกี่ครั้ง

ADA อธิบายว่าอัลบูมินในปัสสาวะของคนคนเดียวแกว่งได้เกินร้อยละ 20 ระหว่างการตรวจแต่ละครั้ง จึงแนะนำว่า ต้องผิดปกติ 2 ใน 3 ครั้ง ภายในช่วง 3–6 เดือน ก่อนสรุปว่าอัลบูมินรั่วจริง MedlinePlus และ NKF ให้หลักเดียวกัน

สำหรับคนที่เป็นโรคไตอยู่แล้ว KDIGO 2024 ระบุว่าถ้า UACR ครั้งใหม่ เพิ่มขึ้นเป็น 2 เท่า ของครั้งก่อน ถือว่าเกินความแปรปรวนของห้องแล็บ ควรให้แพทย์ประเมิน

ทำไม eGFR ปกติแต่ UACR สูง ยังถือว่าไตมีปัญหา

เพราะโรคไตเรื้อรังไม่ได้ดูแค่การกรอง แต่ดูความเสียหายของไตด้วย แนวทางของสมาคมโรคไตฯ และ KDIGO นิยามโรคไตเรื้อรังว่ามีความผิดปกติของไตนานเกิน 3 เดือน เช่น อัลบูมินในปัสสาวะตั้งแต่ 30 มก./ก. ขึ้นไป หรือ eGFR ต่ำกว่า 60

NKF ระบุว่าถ้ายืนยันผลอัลบูมินสูง 2 ครั้งในช่วง 3–6 เดือน อาจเป็นโรคไตได้ แม้ eGFR จะสูงกว่า 60 คนเป็นเบาหวานหลายคนจึงถูกวินิจฉัยโรคไตระยะ 1 หรือ 2 จากผล UACR ทั้งที่ค่าไตในเลือดยังดี ซึ่งเป็นช่วงที่การดูแลยังมีโอกาสชะลอได้มาก อ่านความหมายของ eGFR ได้ที่ ค่าไต eGFR กับครีเอตินิน

ได้ยินว่าปัสสาวะไม่เป็นฟอง แปลว่าไม่มีโปรตีนรั่ว จริงไหม

ไม่จริง NKF ระบุว่าคนที่มีอัลบูมินในปัสสาวะส่วนใหญ่อาจไม่สังเกตเห็นอาการใดเลย ส่วนอาการอย่างปัสสาวะเป็นฟอง หนังตาบวมตอนเช้า หรือเท้าบวม พบได้เพียงบางคน NKF จึงเน้นให้ตรวจสุขภาพรวมถึงตรวจแล็บเป็นประจำ โดยเฉพาะคนที่มีปัจจัยเสี่ยง การรอดูฟองอย่างเดียวจึงไม่พอ ส่วนฟองแบบไหนน่าสงสัย อ่านที่ ปัสสาวะเป็นฟองเกิดจากอะไร

ข่าวดีคือ ADA ระบุสิ่งที่ช่วยลดอัลบูมินในปัสสาวะไว้ ได้แก่ คุมน้ำตาล คุมความดัน ยากลุ่ม ACEi หรือ ARB เลิกบุหรี่ ลดน้ำหนัก ลดเกลือ ออกกำลังกาย และยาเบาหวานบางกลุ่มที่แพทย์เลือกให้ แพทย์จึงใช้ UACR ที่ตรวจซ้ำเป็นระยะช่วยติดตามว่าการดูแลไปในทางที่ดีหรือไม่ ดูต่อที่ โปรตีนรั่วหายได้ไหม

เตรียมตัวก่อนตรวจ UACR อย่างไร

ตามคำแนะนำของ MedlinePlus และ ADA

• •งดออกกำลังกายหนักอย่างน้อย 24 ชั่วโมงก่อนตรวจ เช่น วิ่ง ปั่นจักรยานไกล ยกของหนัก
• •แพทย์บางคนอาจให้งดเนื้อสัตว์ 1 วันก่อนตรวจ เพราะมีผลต่อค่าครีเอตินิน
• •ถ้ามีไข้ ปัสสาวะแสบขัด หรือมีประจำเดือน ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ อาจต้องเลื่อนตรวจ
• •เก็บแบบปัสสาวะช่วงกลาง: ล้างมือ ทำความสะอาดอวัยวะเพศ ปล่อยปัสสาวะช่วงแรกทิ้ง แล้วเก็บช่วงกลางใส่กระปุกโดยไม่ให้ขอบกระปุกสัมผัสร่างกาย
• •บอกแพทย์ว่ากินยาและอาหารเสริมอะไรอยู่ แต่ห้ามหยุดยาเอง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — อัลบูมินที่ตรวจใน UACR คือโปรตีนจากเลือดของเราเองที่หลุดออกทางไต ไม่ใช่ไข่ขาวที่กินเข้าไป ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่ฟอสฟอรัสต่ำ นักกำหนดอาหารจึงมักแนะนำให้ผู้ป่วยไต แต่ผงไข่ขาวในแคปซูลมีปริมาณน้อย ฉลากไม่ระบุปริมาณโปรตีน ถ้าประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม ขณะที่ไข่ขาวจากไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนราว 3.6 กรัม จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน และไม่ได้ใช้แทนโปรตีนจากอาหาร

สิ่งที่ ADA ระบุว่าสัมพันธ์กับอัลบูมินในปัสสาวะที่เพิ่มขึ้น คือการกินโปรตีนจากอาหารรวมเกิน 1.3 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน ปริมาณที่เหมาะกับแต่ละคนจึงต้องให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารคำนวณ ผู้ที่แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน ตามคำเตือนบนฉลาก

ส่วนประกอบอื่นอย่างเห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตและผู้ป่วยเบาหวานจึงควรนำกล่องผลิตภัณฑ์ไปให้แพทย์ที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที