ปัสสาวะเป็นฟองเกิดจากอะไร แบบไหนอันตราย เป็นโรคไตไหม

คำตอบสั้น: ปัสสาวะเป็นฟองเกิดได้ทั้งแบบปกติและแบบผิดปกติ แบบปกติเกิดจากปัสสาวะแรงจนกระแทกน้ำ หรือปัสสาวะเข้มข้น ฟองจะเป็นชั้นเดียว ฟองใหญ่ และยุบเร็ว แบบที่ควรสงสัยคือฟองเล็กละเอียดหลายชั้นที่ค้างอยู่นาน และเป็นต่อเนื่อง ซึ่งอาจเกิดจากโปรตีนรั่วในปัสสาวะ แต่ฟองอย่างเดียวบอกไม่ได้ว่าเป็นโรคไต ต้องตรวจปัสสาวะยืนยัน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ฟองชั้นเดียว ฟองใหญ่ ที่ยุบเร็ว ถือว่าปกติ
• •ฟองเล็กละเอียดหลายชั้นที่ค้างนาน และเป็นต่อเนื่อง ควรตรวจปัสสาวะ
• •ในคนที่มาหาแพทย์ด้วยอาการฉี่เป็นฟอง พบโปรตีนในปัสสาวะผิดปกติเพียงราว 1 ใน 3
• •คนที่มีโปรตีนรั่วส่วนใหญ่ไม่มีอาการเลย ไม่มีฟองจึงไม่ได้แปลว่าไตปกติ
• •การตรวจที่ใช้ยืนยันคือ UACR (สัดส่วนอัลบูมินต่อครีเอตินินในปัสสาวะ) และมักต้องตรวจซ้ำ

ปัสสาวะเป็นฟองเกิดจากอะไรได้บ้าง

ฟองเกิดเมื่อมีสารบางอย่างในปัสสาวะทำหน้าที่คล้ายสบู่ ช่วยให้ฟองอากาศคงตัว บทความในวารสารสมาคมโรคไตอเมริกัน (CJASN) ปี 2019 อธิบายว่าโปรตีนมีคุณสมบัตินี้ จึงทำให้ปัสสาวะเกิดฟองได้ แต่ในปัสสาวะปกติก็มีสารลักษณะนี้อยู่แล้วจำนวนหนึ่ง

สาเหตุของฟองแบ่งได้ 2 กลุ่ม

สาเหตุที่ไม่ผิดปกติ

• •ปัสสาวะแรงจนกระแทกผิวน้ำ หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าไม่ถือเป็นอาการผิดปกติ
• •ปัสสาวะเข้มข้น เช่น ดื่มน้ำน้อย บทความใน CJASN อธิบายว่าสารที่มีอยู่ในปัสสาวะปกติทำให้บางคนเกิดฟองชั้นเดียวได้ โดยเฉพาะเมื่อปัสสาวะเข้มข้น

สาเหตุที่ควรตรวจ

• •โปรตีนรั่วในปัสสาวะ คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล อธิบายว่าคนไทยเรียกว่ามีไข่ขาวในปัสสาวะ อาจเกิดจากความเสียหายที่ไต หรือความผิดปกติจากโรคเรื้อรัง
• •สารอื่นที่ยังอธิบายไม่ได้ ผู้เขียนบทความใน CJASN ยอมรับว่าฟองในปัสสาวะยังเข้าใจได้ไม่ครบ ผู้ที่มีฟองหลายรายตรวจแล้วไม่พบโปรตีนเกิน

คนปกติปัสสาวะเป็นฟองไหม ทำไมเป็นฟองตอนเช้า

คนปกติปัสสาวะเป็นฟองได้ โดยเฉพาะปัสสาวะแรกตอนเช้า ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มช. อธิบายว่าตอนกลางคืนไตจะดูดน้ำกลับมากขึ้น ปัสสาวะจึงออกน้อยลง ปัสสาวะที่ค้างมาทั้งคืนจึงมักเข้มข้น ซึ่งเป็นสภาพที่ฟองชั้นเดียวเกิดได้ง่ายตามที่อธิบายข้างต้น

สิ่งที่ช่วยแยกคือ ลักษณะของฟองและความต่อเนื่อง ถ้าวันที่ดื่มน้ำพอแล้วฟองหายไป มักเป็นเรื่องความเข้มข้นของปัสสาวะ แต่ถ้าเป็นทุกครั้งทุกวัน หรือมีอาการอื่นร่วม ควรตรวจ

ฟองแบบไหนผิดปกติ

บทความใน CJASN บรรยายลักษณะไว้ดังนี้

• •ฟองที่ถือว่าปกติ เป็นฟองใหญ่ ชั้นเดียว และสลายไปอย่างรวดเร็ว
• •ฟองที่ควรสงสัย เป็นฟองขนาดเล็กถึงกลางซ้อนกันหลายชั้น และค้างอยู่ในโถส้วม

ผู้เขียนยอมรับว่าอาการนี้แตกต่างกันมากในแต่ละคนและวัดเป็นตัวเลขยาก จึงยังไม่มีเกณฑ์ว่าค้างกี่นาทีถึงผิดปกติ

คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล แนะนำให้ รีบพบแพทย์ถ้าปัสสาวะเป็นฟองต่อเนื่องร่วมกับอาการอื่น เช่น ปัสสาวะขุ่น สีเข้ม หรือปริมาณปัสสาวะเปลี่ยนไป มูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ (NKF) เพิ่มอาการที่พบร่วมกับโปรตีนรั่ว ได้แก่ หนังตาบวมโดยเฉพาะตอนเช้า บวมที่เท้า ข้อเท้า ท้อง หรือหน้า และปัสสาวะบ่อยกว่าปกติ

ปัสสาวะเป็นฟองเป็นโรคไตไหม

ไม่เสมอไป บทความใน CJASN ระบุว่าในผู้ที่มาบอกแพทย์ว่าปัสสาวะเป็นฟอง ตรวจแล้วพบโปรตีนในปัสสาวะผิดปกติเพียงราว 1 ใน 3 อีกจำนวนมากหาสาเหตุไม่พบ

ในทางกลับกัน การไม่มีฟองก็ไม่ได้แปลว่าไตปกติ NKF ระบุว่าคนที่มีโปรตีนรั่วส่วนใหญ่ไม่มีอาการใดเลย ทางเดียวที่จะรู้คือการตรวจปัสสาวะ

แม้เป็นโปรตีนรั่วจริง ก็อาจเป็นแบบชั่วคราว NKF ระบุสาเหตุชั่วคราวที่พบบ่อย ได้แก่ ขาดน้ำ ออกกำลังกายหนัก มีไข้หรือติดเชื้อ ส่วนสาเหตุเรื้อรังที่พบบ่อย คือ เบาหวาน ความดันสูง โรคหัวใจ และโรคไตอักเสบ รายละเอียดอ่านได้ที่ โปรตีนรั่วในปัสสาวะเกิดจากอะไร

เป็นเบาหวานแล้วฉี่เป็นฟอง ต้องทำอย่างไร

ให้แจ้งแพทย์และขอตรวจไต ไม่ต้องรอนัดครั้งหน้า ถ้าเป็นต่อเนื่อง โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่าโรคไตจากเบาหวานระยะแรกไม่มีอาการ แต่ตรวจพบอัลบูมินในปัสสาวะได้ก่อน ต่อมาค่าครีเอตินินจึงสูงขึ้น และเมื่อไตทำงานลดลงมากขึ้นจึงเริ่มมีปัสสาวะเป็นฟอง เป็นเลือด ปัสสาวะบ่อย หรือบวม

ศิริราชแนะนำให้ผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ทุกคนตรวจคัดกรองไตตั้งแต่วันที่วินิจฉัย และผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 1 ที่เป็นมานานกว่า 5 ปี โดยตรวจครีเอตินินในเลือดร่วมกับอัลบูมินหรือโปรตีนในปัสสาวะ 1–4 ครั้งต่อปีตามที่แพทย์กำหนด

สิ่งที่ไม่ควรทำคือหยุดยาเบาหวานหรือยาความดันเพราะกลัวว่ายาทำให้ไตเสีย อ่านเรื่องโรคนี้ต่อได้ที่ เบาหวานลงไตคืออะไร

ต้องตรวจอะไรเพื่อยืนยัน

การตรวจหลักคือ UACR (สัดส่วนอัลบูมินต่อครีเอตินินในปัสสาวะ) แนวทาง KDIGO ปี 2024 ให้ใช้ UACR เป็นการตรวจแรก โดยใช้ปัสสาวะช่วงกลางของครั้งแรกตอนเช้าถ้าทำได้

• •UACR ต่ำกว่า 30 มก./ก. อยู่ในเกณฑ์ปกติ
• •30–300 มก./ก. อัลบูมินรั่วปานกลาง
• •มากกว่า 300 มก./ก. อัลบูมินรั่วมาก

ผลผิดปกติครั้งเดียวยังสรุปไม่ได้ KDIGO ให้ยืนยันผลที่ตั้งแต่ 30 มก./ก. ด้วยปัสสาวะตอนเช้าอีกครั้ง และ NKF ระบุว่ามักนัดตรวจซ้ำใน 3–6 เดือน ถ้ายืนยันได้ 2 ครั้งในช่วงนี้ อาจเป็นโรคไตแม้ค่า eGFR (อัตราการกรองของไต) ยังมากกว่า 60

บทความใน CJASN ยังแนะนำแพทย์ว่า ถ้าเพิ่งเริ่มมีฟองแต่แถบจุ่มให้ผลลบหรือแค่ trace อาจตรวจสัดส่วนโปรตีนต่อครีเอตินิน (UPCR) เพิ่ม เพราะแถบจุ่มอาจพลาดโปรตีนบางชนิดที่ไม่ใช่อัลบูมิน

อ่านต่อเรื่องค่าไตได้ที่ ค่าไต eGFR กับครีอะตินิน อ่านอย่างไร โรคไตเรื้อรังแบ่งระยะอย่างไร และรายการตรวจตามอายุที่ อายุ 40 50 60 ควรตรวจสุขภาพอะไรบ้าง

ปัสสาวะเป็นฟอง หายเองได้ไหม กินอะไรช่วยได้จริงไหม

ขึ้นกับสาเหตุ ถ้ามาจากปัสสาวะแรงหรือเข้มข้น ก็ไม่ใช่โรค ถ้ามาจากโปรตีนรั่วชั่วคราว เช่น ช่วงมีไข้หรือหลังออกกำลังหนัก ก็อาจหายไปเมื่อปัจจัยนั้นหมดไป ซึ่งเป็นเหตุผลที่ต้องตรวจซ้ำ

แต่ถ้าเป็นโปรตีนรั่วเรื้อรังจากเบาหวาน ความดัน หรือโรคไตอักเสบ ไม่มีอาหารหรือเครื่องดื่มชนิดใดที่ใช้แก้ฟองได้ NKF ระบุว่าการดูแลเริ่มจากคุมความดันและน้ำตาลให้ถึงเป้า ร่วมกับยาที่ช่วยลดแรงดันในหน่วยกรองของไตตามที่แพทย์สั่ง รายละเอียดอ่านได้ที่ โปรตีนรั่วหายได้ไหม รักษายังไง

ดื่มน้ำมาก ๆ แล้วฟองหาย แปลว่าไตดีไหม ไม่ได้แปลอย่างนั้น น้ำที่มากขึ้นทำให้ปัสสาวะเจือจาง ฟองจึงอาจน้อยลง แต่โปรตีนที่รั่วยังอยู่ และผู้ป่วยไตบางรายต้องจำกัดน้ำตามแพทย์ การดื่มน้ำมากเกินจึงไม่ใช่วิธีแก้

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลที่คนมักถามเมื่อพูดถึงโปรตีนรั่ว คือ

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่มีฟอสฟอรัสต่อโปรตีนต่ำ (น้อยกว่า 2 มก. ต่อโปรตีน 1 กรัม) เพราะฟอสฟอรัสของไข่ส่วนใหญ่อยู่ในไข่แดง นักวิชาการโภชนาการโรคไตจึงยกไข่ขาวสดเป็นตัวอย่างอาหารโปรตีนที่เหมาะกับผู้ป่วยไต แต่ในแคปซูลมีผงไข่ขาวปริมาณน้อยมาก ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน หากประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของกระทรวงเกษตรสหรัฐฯ (USDA) จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม หรือประมาณ 1 ใน 19 ของไข่ขาว 1 ฟอง จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน ไม่ใช้แทนโปรตีนจากอาหาร และไม่ได้มีไว้แก้ปัสสาวะเป็นฟอง

ส่วนประกอบอื่นในแคปซูล ได้แก่ สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี 3 200 IU วิตามินบี 6 1 มก. วิตามินบี 12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำผลิตภัณฑ์ใด ๆ ไปปรึกษาแพทย์ก่อน

ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ที่ใช้ยาละลายลิ่มเลือดหรือต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยาลดความดัน หรือยากดภูมิคุ้มกัน ควรนำกล่องไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อน เพราะส่วนประกอบบางชนิดอาจเสริมฤทธิ์ยา

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที