ไข่ขาวมีอัลบูมิน กินแล้วอัลบูมินในเลือดขึ้นไหม ต่างกันอย่างไร

คำตอบสั้น: ไข่ขาวมีโปรตีนกลุ่มอัลบูมินจริง ตัวหลักคือ โอวัลบูมิน (ovalbumin) ซึ่งเป็น คนละชนิดกับอัลบูมินในเลือด (serum albumin) ที่ตับของเราสร้างขึ้น เมื่อกินไข่ขาว โปรตีนจะถูกย่อยเป็นกรดอะมิโนก่อนดูดซึม ไม่ได้เข้าไปเป็นอัลบูมินในเลือดโดยตรง ร่างกายนำกรดอะมิโนไปให้ตับสร้างอัลบูมินเองได้ การกินโปรตีนให้พอจึงช่วยได้ในกรณีที่อัลบูมินต่ำเพราะกินไม่พอ แต่ ไม่ช่วยเมื่อต่ำเพราะโรคตับ ไตรั่วโปรตีน การอักเสบ หรือน้ำเกิน ซึ่งต้องแก้ที่ต้นเหตุ

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •โปรตีนในไข่ขาวมีโอวัลบูมินประมาณ 54% ที่เหลือเป็นโปรตีนชนิดอื่น เช่น โอโวทรานสเฟอร์ริน โอโวมิวคอยด์ ไลโซไซม์
• •อัลบูมินในเลือดเป็นโปรตีนหลักในเลือด ตับเป็นผู้สร้าง ค่าปกติตาม NKF 3.5–5 ก./ดล.
• •โปรตีนในอาหารทุกชนิดถูกย่อยเป็นกรดอะมิโนระหว่างการย่อย ร่างกายจึงไม่ได้รับ “อัลบูมินสำเร็จรูป” จากการกิน
• •สาเหตุอัลบูมินในเลือดต่ำที่พบบ่อย คือ โรคตับ ไตรั่วอัลบูมิน ขาดอาหาร การอักเสบ และน้ำเกินในร่างกาย
• •อัลบูมินทางหลอดเลือดดำเป็นการตัดสินใจของแพทย์ตามสาเหตุ อัลบูมินอัดเม็ดใช้แทนไม่ได้

อัลบูมินในไข่ขาวกับอัลบูมินในเลือด คือสารเดียวกันไหม

ไม่ใช่สารเดียวกัน แม้ชื่อจะคล้ายกัน คำว่า “อัลบูมิน” เป็นชื่อกลุ่มของโปรตีนที่ละลายน้ำได้ ซึ่งพบได้ทั้งในไข่ นม พืช และเลือด แต่ละชนิดมีโครงสร้างต่างกัน

• •อัลบูมินในไข่ขาว บทความทบทวนใน Poultry Science ปี 2018 ระบุว่าโปรตีนในไข่ขาวประกอบด้วยโอวัลบูมิน 54% โอโวทรานสเฟอร์ริน 12% โอโวมิวคอยด์ 11% โอโวโกลบูลิน 8% โอโวมิวซิน 3.5% และไลโซไซม์ 3.5% และมีโปรตีนกลุ่มย่อยอื่นอีก เช่น อะวิดิน
• •อัลบูมินในเลือด MedlinePlus และ NKF ระบุว่าเป็นโปรตีนหลักในเลือดที่ ตับสร้างขึ้น ทำหน้าที่ดึงน้ำไว้ในหลอดเลือดไม่ให้รั่วไปในเนื้อเยื่อ และขนส่งฮอร์โมน วิตามิน เอนไซม์ และยาบางชนิด

ในภาษาไทยบางครั้งยังเรียกโปรตีนที่รั่วในปัสสาวะว่า “ไข่ขาว” เช่น เอกสารของ รศ.ชวลิต รัตนกุล บนเว็บไซต์สมาคมโรคไตฯ เขียนว่า “โปรตีน (ไข่ขาว) ออกมาในปัสสาวะ” สิ่งที่รั่วนั้นคืออัลบูมินจากเลือด ไม่ใช่ไข่ขาวที่กินเข้าไป คำนี้จึงทำให้หลายคนสับสน

กินไข่ขาวแล้วร่างกายนำไปใช้อย่างไร

MedlinePlus อธิบายว่า โปรตีนในอาหารถูกย่อยเป็นหน่วยเล็กที่เรียกว่ากรดอะมิโนระหว่างการย่อยอาหาร แล้วร่างกายนำกรดอะมิโนไปสร้างโปรตีนที่ต้องใช้ ทั้งซ่อมเซลล์ สร้างกล้ามเนื้อ และสร้างโปรตีนในเลือด

ลำดับจึงเป็นแบบนี้

1. 1กินไข่ขาว ซึ่งมีโอวัลบูมินและโปรตีนอื่น
2. 2กระเพาะและลำไส้ย่อยโปรตีนเหล่านี้เป็นกรดอะมิโน
3. 3กรดอะมิโนดูดซึมเข้าเลือด
4. 4ตับใช้กรดอะมิโนส่วนหนึ่ง ร่วมกับพลังงานที่เพียงพอ สร้างอัลบูมินของร่างกายเอง

NKF ระบุว่าแม้ตับเป็นผู้สร้างอัลบูมิน แต่ร่างกายต้องได้อาหารที่ดีและโปรตีนพอจึงสร้างได้เพียงพอ และต้องได้พลังงานจากข้าวแป้งพอด้วย ไม่ใช่เพิ่มแต่โปรตีน ไข่ขาวมีข้อดีคือมีกรดอะมิโนจำเป็นสัดส่วนสูง แต่ไม่ได้พิเศษกว่าโปรตีนคุณภาพดีอื่นในแง่ “กลายเป็นอัลบูมิน” อ่านเรื่องโปรตีนในไข่ขาวเพิ่มที่ ผงไข่ขาวบนฉลากคืออะไร และต่างจากเวย์โปรตีนอย่างไร

อัลบูมินต่ำ กินไข่ขาวช่วยได้ในกรณีไหน ไม่ช่วยในกรณีไหน

NKF รวบรวมสาเหตุอัลบูมินในเลือดต่ำไว้ ได้แก่ โรคตับ น้ำเกินในเลือดจากภาวะอย่างหัวใจล้มเหลว ภาวะโภชนาการไม่ดี ความเครียดของร่างกายที่ทำให้อักเสบทั่วตัว และการเสียอัลบูมินทางปัสสาวะ

กรณีที่การกินโปรตีนให้พอมีส่วนช่วย

• •กินโปรตีนหรือพลังงานไม่พอ เช่น ผู้สูงอายุเบื่ออาหาร คนที่จำกัดอาหารเข้มเกินไป ในกรณีนี้ NKF แนะนำอาหารสมดุลที่มีโปรตีนพอดีร่วมกับพลังงานพอ และแพทย์อาจให้อาหารเสริมทางการแพทย์ที่เพิ่มโปรตีนและพลังงาน ไข่ขาวเป็นหนึ่งในตัวเลือก

กรณีที่การกินไข่ขาวไม่ได้แก้ต้นเหตุ

• •โรคตับ ตับสร้างอัลบูมินได้น้อยลง ต้องดูแลตับ NKF แนะนำให้ทีมรักษาตรวจตับด้วย
• •ไตรั่วอัลบูมิน NKF ระบุว่าต้องคุมการรั่วด้วยยาลดความดันกลุ่ม ACEi หรือ ARB ร่วมกับอาหารลดเค็ม
• •น้ำเกิน อัลบูมินดูต่ำเพราะเลือดเจือจาง ทั้งที่ปริมาณจริงอาจปกติ ต้องจัดการน้ำเกินด้วยยาขับปัสสาวะตามแพทย์และลดเค็ม
• •การอักเสบหรือติดเชื้อ ต้องแก้ที่ภาวะนั้น

ในคนที่ยังไม่ฟอกไต การกินไข่ขาวเพิ่มเองยังอาจทำให้โปรตีนรวมเกินที่แพทย์กำหนด รายละเอียดสาเหตุ อาการ และการตรวจของอัลบูมินต่ำอยู่ใน อัลบูมินต่ำเกิดจากอะไร และจำนวนไข่ขาวที่เหมาะสมอยู่ใน คนเป็นไตกินไข่ขาววันละกี่ฟอง

ผลิตภัณฑ์ที่ใช้คำว่า “อัลบูมิน” อ่านฉลากอย่างไร

ในตลาดมีผลิตภัณฑ์ที่ขายในชื่อ “อัลบูมินไข่ขาว” “ไข่ขาวอัดเม็ด” หรือ “ผงไข่ขาวอัลบูมิน” วิธีดูง่าย ๆ คือ

1. 1ดูว่าส่วนประกอบจริงคืออะไร ส่วนใหญ่คือผงไข่ขาว ซึ่งเป็นโปรตีนจากไข่ ไม่ใช่อัลบูมินชนิดเดียวกับในเลือด
2. 2ดูปริมาณโปรตีนต่อหน่วยบริโภคเป็นกรัม ไม่ใช่ดูแค่น้ำหนักผงหรือน้ำหนักเม็ด
3. 3เทียบกับไข่ขาวจริง ไข่ขาวของไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนประมาณ 3.6–4 กรัม ถ้าผลิตภัณฑ์ให้โปรตีนต่อวันน้อยกว่านี้มาก ก็ได้น้อยกว่าไข่ขาวฟองเดียว
4. 4ดูโซเดียม ฟอสฟอรัส และส่วนผสมอื่น โดยเฉพาะคนเป็นโรคไต
5. 5ระวังคำโฆษณาที่บอกว่ากินแล้วอัลบูมินในเลือดขึ้น ซึ่งไม่ตรงกับวิธีที่ร่างกายย่อยโปรตีน

ฉลากโภชนาการอ่านอย่างไร ดูได้ที่ อ่านฉลากโภชนาการอย่างไร และการเทียบโปรตีนระหว่างผลิตภัณฑ์อัดเม็ดกับไข่จริงที่ ไข่ขาวอัดเม็ด ผงไข่ขาว ต่างจากไข่ขาวจริงอย่างไร

คนฟอกไตอัลบูมินต่ำ ควรทำอย่างไร

บอกทีมฟอกไตและนักกำหนดอาหาร ไม่ควรแก้เอง รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่าการฟอกเลือดทำให้เสียโปรตีน วิตามิน และเกลือแร่ ผู้ฟอกเลือดจึงต้องการโปรตีน 1.0–1.2 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน เนื้อสัตว์ไม่ติดมันมื้อละ 3–4 ช้อนกินข้าว ร่วมกับไข่ขาววันละ 2–3 ฟอง ถ้าได้โปรตีนไม่พอ ระดับโปรตีนในเลือดจะต่ำ บวมง่าย และภูมิต้านทานลดลง

แต่การกินเนื้อสัตว์มากเกินไปก็ทำให้ของเสียคั่ง เพราะฟอกเพียงสัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง ทีมรักษาจึงต้องดูหลายอย่างร่วมกัน เช่น ปริมาณอาหารที่กินได้จริง พลังงาน การอักเสบ น้ำเกิน และความเพียงพอของการฟอก

มีงานนำร่องในผู้ป่วยฟอกเลือด 13 คนที่ให้กินไข่ขาวพาสเจอร์ไรซ์ 225 กรัมต่อวัน (โปรตีนประมาณ 24 กรัม) แทนเนื้อสัตว์ 1 มื้อ นาน 6 สัปดาห์ พบอัลบูมินเพิ่มขึ้นเล็กน้อยจาก 4.02 เป็น 4.21 ก./ดล. แต่เป็นงานเล็ก ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ จึงยังสรุปเป็นคำแนะนำทั่วไปไม่ได้

ส่วนคนที่ยังไม่ฟอกไต แนวทางสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 ให้ตรวจอัลบูมินในเลือดทุก 3–6 เดือน และให้ได้รับคำแนะนำด้านโภชนาการจากแพทย์ นักกำหนดอาหาร หรือนักโภชนาการ อ่านเรื่องอาหารผู้ฟอกไตที่ ฟอกไตกินอะไรได้บ้าง

กินอัลบูมินชนิดเม็ดแทนการให้อัลบูมินทางหลอดเลือดได้ไหม

ไม่ได้ สองอย่างนี้ทำงานต่างกันโดยสิ้นเชิง

• •อัลบูมินทางหลอดเลือดดำ เป็นอัลบูมินที่เข้าสู่กระแสเลือดโดยตรง NKF ระบุว่าแพทย์อาจให้ “ขึ้นกับสาเหตุของอัลบูมินต่ำ” จึงเป็นการรักษาเฉพาะสถานการณ์ ไม่ใช่การฉีดเพื่อบำรุง
• •อัลบูมินชนิดเม็ดหรือผงไข่ขาว เมื่อกินจะถูกย่อยเป็นกรดอะมิโนเหมือนโปรตีนอาหารทั่วไป ไม่ได้เข้าสู่เลือดในรูปอัลบูมิน และส่วนใหญ่ให้โปรตีนน้อยกว่าอาหารจริง

ถ้าแพทย์แนะนำให้ฉีดอัลบูมิน หรือให้อาหารเสริมทางการแพทย์ ให้ทำตามแผนนั้น และอย่าเปลี่ยนเป็นผลิตภัณฑ์อัดเม็ดเอง โปรตีนสำหรับผู้สูงอายุทั่วไปที่ไม่ได้เป็นโรคไต อ่านได้ที่ โปรตีนสำหรับผู้สูงอายุ

เมื่อไรต้องรีบไปพบแพทย์

MedlinePlus ระบุว่าเมื่ออัลบูมินไม่พอ น้ำอาจรั่วไปสะสมในปอดและช่องท้อง ให้รีบไปโรงพยาบาลถ้า

• •บวมที่ขา เท้า หรือรอบตาเพิ่มขึ้นเร็ว น้ำหนักขึ้นเร็ว
• •ท้องบวมโต แน่นท้อง
• •เหนื่อยหอบ นอนราบไม่ได้

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669: หายใจไม่ออก เจ็บแน่นหน้าอก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้คือ

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่มีฟอสฟอรัสต่อโปรตีนต่ำ แต่ผงไข่ขาวในแคปซูลมีปริมาณน้อยมาก ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน หากประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของกระทรวงเกษตรสหรัฐฯ (USDA) จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม ขณะที่ไข่ขาวจากไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนราว 3.6 กรัม ต้องใช้ประมาณ 19 แคปซูลจึงได้โปรตีนเท่าไข่ขาว 1 ฟอง

ผงไข่ขาวในแคปซูลถูกย่อยเป็นกรดอะมิโนเหมือนโปรตีนอาหารทั่วไป ไม่ได้เข้าสู่เลือดในรูปอัลบูมิน และมีปริมาณน้อยเกินกว่าจะเป็นแหล่งโปรตีน ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้เพิ่มอัลบูมินในเลือด และไม่ได้ใช้แทนโปรตีนจากอาหารหรืออัลบูมินที่แพทย์ให้ทางหลอดเลือด

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผลิตภัณฑ์นี้มีสารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. ซึ่งมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน ยาเบาหวาน และยาต้านเกล็ดเลือด ผู้ที่อัลบูมินต่ำจากโรคตับหรือโรคไตจึงควรนำกล่องไปให้แพทย์ที่ดูแลดูก่อน

ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที