ขาบวมโรคไต เท้าบวม หน้าบวม กดบุ๋ม ต่างจากบวมทั่วไปอย่างไร

คำตอบสั้น: โรคไตทำให้ขา เท้า และหน้าบวมได้ เพราะไตขับเกลือและน้ำออกได้น้อยลง หรือมีโปรตีนรั่วออกทางปัสสาวะมาก ลักษณะที่พบบ่อยคือกดแล้วบุ๋ม และระยะแรกอาจบวมแค่หนังตาหรือใบหน้า แต่อาการบวมแบบเดียวกันเกิดจากโรคหัวใจ โรคตับ หรือยาบางชนิดได้ จึงแยกเองที่บ้านไม่ได้ สิ่งที่ทำได้ทันทีคือลดเค็ม ไม่ซื้อยาขับปัสสาวะกินเอง และไปตรวจหาสาเหตุ ถ้าบวมร่วมกับหอบเหนื่อยหรือเจ็บหน้าอก ให้โทร 1669

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •บวมจากไตเกิดจากเกลือและน้ำคั่ง หรือโปรตีนรั่วในปัสสาวะมาก
• •บวมกดบุ๋มคือกดหน้าแข้งค้างไว้แล้วปล่อย ผิวยังเป็นรอยบุ๋มอยู่
• •บวมแบบเดียวกันเกิดจากหัวใจล้มเหลว โรคตับ หลอดเลือดดำ หรือยาบางกลุ่มได้ ต้องให้แพทย์ตรวจ
• •ลดโซเดียมให้ไม่เกิน 2,000 มก./วัน และไม่ควรลดน้ำดื่มหรือซื้อยาขับปัสสาวะกินเอง
• •บวมร่วมกับหายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หรือขาบวมข้างเดียวแดงร้อน ต้องรีบไปโรงพยาบาล

โรคไตทำให้ขาบวมได้อย่างไร

ไตทำหน้าที่ขับเกลือและน้ำส่วนเกินออกจากร่างกาย เมื่อไตทำงานลดลง ศูนย์โรคไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่าขาบวมกดบุ๋มเกิดจากเกลือและน้ำคั่งในร่างกาย หรือจากโปรตีนรั่วออกมาในปัสสาวะมาก

กรณีโปรตีนรั่วมาก MedlinePlus อธิบายภาวะที่เรียกว่ากลุ่มอาการเนโฟรติก (nephrotic syndrome) ว่ามีโปรตีนในปัสสาวะมาก โปรตีนในเลือดต่ำ และอาการเด่นคือบวมที่ใบหน้า แขนขา และท้อง ร่วมกับปัสสาวะเป็นฟอง และน้ำหนักขึ้นจากน้ำคั่ง

อ่านเรื่องโปรตีนรั่วเพิ่มเติมที่ ปัสสาวะเป็นฟองเกิดจากอะไร และ อัลบูมินต่ำเกิดจากอะไร

บวมกดบุ๋มหมายถึงอะไร ตรวจเองอย่างไร

บวมกดบุ๋มคือการบวมที่กดแล้วเป็นรอยบุ๋มค้าง สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยแนะนำวิธีสังเกตง่าย ๆ

1. 1ใช้นิ้วกดที่หน้าแข้งค้างไว้สักครู่
2. 2ปล่อยนิ้วแล้วดูผิว
3. 3ถ้ายังเป็นรอยบุ๋ม แสดงว่ามีอาการบวม

สมาคมโรคไตฯ ระบุด้วยว่าอาการบวมระยะแรกอาจยังไม่เห็นที่ขา แต่สังเกตได้จากหนังตาหรือใบหน้าบวม แหวนที่เคยใส่คับขึ้น หรือรองเท้าที่เคยใส่สบายเริ่มคับ

หน้าบวมตอนเช้า ตาบวม เกี่ยวกับไตไหม

เกี่ยวได้ แต่ไม่ใช่ทุกครั้ง NKF ระบุว่าหนังตาบวมตอนเช้าเป็นอาการที่พบได้ของภาวะโปรตีนรั่วในปัสสาวะ ร่วมกับบวมที่เท้า ข้อเท้า ท้อง และใบหน้า และสมาคมโรคไตฯ ระบุว่าอาการบวมระยะแรกอาจเห็นแค่ที่หนังตาหรือหน้า

แต่ NKF ก็ระบุว่าภาวะโปรตีนรั่วส่วนใหญ่ไม่มีอาการ และต้องยืนยันด้วยการตรวจปัสสาวะ ถ้าหน้าบวมตอนเช้าเกิดซ้ำหลายวัน หรือมีปัสสาวะเป็นฟองร่วมด้วย ควรขอตรวจปัสสาวะและค่าไต แทนการเดาเอง

บวมจากไตต่างจากบวมจากหัวใจ ตับ หรือยาความดันบางตัวอย่างไร

ที่บ้านแยกได้ยากมาก เพราะหลายสาเหตุทำให้บวมกดบุ๋มได้เหมือนกัน ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ระบุว่าบวมรอบตาหรือเท้ากดบุ๋มอาจมาจากหัวใจ ตับ หรือไต MedlinePlus รวบรวมสาเหตุของเท้า ขา และข้อเท้าบวมไว้ดังนี้

• •หัวใจล้มเหลว ไตวาย หรือตับวาย ทำให้น้ำส่วนเกินไปรวมที่ขา
• •ลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ ขาติดเชื้อ หรือหลอดเลือดดำทำงานไม่ดี
• •น้ำหนักเกิน อายุมาก นั่งหรือยืนนิ่งนาน ๆ เช่น นั่งรถทางไกล
• •ยาบางชนิด ได้แก่ ยาลดความดันกลุ่มแคลเซียมแชนเนลบล็อกเกอร์ ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs สเตียรอยด์ ยาต้านซึมเศร้า และฮอร์โมน

เบาะแสที่ช่วยแพทย์ได้ เช่น บวมสองข้างหรือข้างเดียว บวมมากขึ้นตอนไหน มีหอบเหนื่อยหรือนอนราบไม่ได้หรือไม่ ปัสสาวะเป็นฟองไหม และเพิ่งเริ่มยาตัวใหม่หรือเปล่า

ถ้าสงสัยว่าบวมจากยาความดัน อย่าหยุดยาเอง ให้บอกแพทย์เพื่อพิจารณาปรับยา อ่านเรื่องกลุ่มยาความดันได้ที่ ยาลดความดันมีกี่กลุ่ม

ขาบวมห้ามกินอะไร ต้องลดเค็มแค่ไหน

อาหารที่ควรลดเป็นอันดับแรกคือของเค็ม NKF อธิบายว่าโซเดียมที่มากเกินทำให้น้ำคั่ง บวม ความดันสูง และหัวใจทำงานหนัก แนวทางสมาคมโรคไตฯ ให้ผู้ป่วยโรคไตกินโซเดียมไม่เกิน 2,000 มก./วัน ขณะที่ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าคนไทยกินเฉลี่ยวันละราว 3,650 มก.

ตัวอย่างโซเดียมในเครื่องปรุงจากแนวทางสมาคมโรคไตฯ

• •เกลือ 1 ช้อนชา ประมาณ 2,000 มก.
• •น้ำปลาหรือซีอิ๊ว 1 ช้อนชา ประมาณ 400 มก.
• •ผงปรุงรส 1 ช้อนชา ประมาณ 950 มก.
• •กะปิ 1 ช้อนชา ประมาณ 240 มก.

เคล็ดลับที่ทำได้จริง คือชิมก่อนปรุง ไม่ซดน้ำซุปหรือน้ำแกงจนหมด ลดน้ำจิ้ม และระวังโซเดียมแฝงในขนมขบเคี้ยว ซอส และอาหารหมักดอง อ่านเพิ่มที่ โซเดียมแฝงในอาหารไทย

อย่าเปลี่ยนไปใช้เกลือเทียมเอง รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ไม่แนะนำเกลือเทียมที่ใช้โพแทสเซียมแทนโซเดียม เพราะอาจอันตรายต่อผู้ที่ไตเสื่อม อ่านเหตุผลที่ เกลือทดแทนโซเดียมต่ำ ใครห้ามใช้

ลดน้ำดื่มเองได้ไหม

ไม่ควรลดเอง NKF ระบุว่าผู้ป่วยโรคไตระยะแรกส่วนใหญ่ไม่ต้องจำกัดน้ำ และการจำกัดน้ำจะพิจารณาจากปริมาณปัสสาวะต่อวันและการมีน้ำคั่งจนบวมหรือกระทบหัวใจและปอด ซึ่งแพทย์หรือนักกำหนดอาหารเป็นผู้กำหนดปริมาณ

ถ้าอดน้ำเองจนขาดน้ำ ก็เป็นอันตรายต่อไตได้ NHS ของสหราชอาณาจักรระบุว่าการขาดน้ำเป็นสาเหตุหนึ่งของไตบาดเจ็บเฉียบพลัน ผู้ที่ฟอกไตแล้วมีสูตรน้ำดื่มเฉพาะที่ทีมรักษาให้ ซึ่งไม่ใช้กับคนทั่วไป

ยาขับปัสสาวะซื้อกินเองได้ไหม

ไม่ควร สมาคมโรคไตฯ อธิบายว่าอาการบวมอาจมาจากหัวใจหรือตับก็ได้ และการซื้อยาขับปัสสาวะกินเองอาจบังอาการ ทำให้ตรวจพบสาเหตุจริงช้า MedlinePlus ก็ระบุว่ายาขับปัสสาวะที่แพทย์สั่งมีผลข้างเคียงได้

อีกเรื่องที่ต้องระวังในบ้านเรา คือยาที่ทำให้บวมเสียเอง

• •ยาชุดที่มักผสมสเตียรอยด์หรือยาแก้อักเสบ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าทำให้บวม ความดันสูง และไตวายได้
• •ชะเอมเทศ ซึ่งโรงพยาบาลเดียวกันระบุว่าทำให้ความดันสูงและบวม
• •ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ที่ MedlinePlus ระบุว่าทำให้ขาบวมได้

ดูแลอาการบวมที่บ้านอย่างไร

ระหว่างรอพบแพทย์ MedlinePlus แนะนำวิธีดูแลทั่วไปไว้ดังนี้

• •นอนยกขาด้วยหมอนให้สูงกว่าระดับหัวใจ
• •กินอาหารเค็มน้อย
• •ขยับตัวเป็นระยะ ไม่นั่งหรือยืนนิ่งนาน ๆ แวะพักยืดขาเมื่อเดินทางไกล
• •ไม่ใส่เสื้อผ้าหรือถุงเท้าที่รัดแน่น
• •ถุงน่องชนิดรัดช่วยได้ แต่ควรถามแพทย์ก่อนเลือกใช้

การชั่งน้ำหนักตอนเช้าแล้วจดไว้ ช่วยให้แพทย์เห็นว่าน้ำคั่งเพิ่มขึ้นหรือลดลง เพราะน้ำหนักที่ขึ้นเร็วอาจมาจากน้ำ ไม่ใช่ไขมัน

บวมแบบไหนต้องไปพบแพทย์ทันที และควรหาหมออะไร

โทร 1669 ทันที ถ้าบวมร่วมกับอาการเหล่านี้ ตามที่ MedlinePlus ระบุ

• •หายใจลำบาก หอบเหนื่อย
• •เจ็บหน้าอก โดยเฉพาะรู้สึกแน่นหรือถูกกดทับ

รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่าถ้าบวมมาก อาจมีน้ำคั่งในปอดจนหอบเหนื่อย ซึ่งอาจเป็นอันตรายต่อชีวิต

ไปพบแพทย์โดยเร็ว ถ้า

• •เป็นโรคไตหรือโรคหัวใจอยู่แล้ว และบวมมากขึ้น
• •ขาบวมข้างเดียวขึ้นมาใหม่ หรือบวมแดง ร้อน มีไข้
• •เป็นโรคตับอยู่แล้วและมีขาหรือท้องบวมใหม่
• •ปัสสาวะออกน้อยลงมาก หรือปัสสาวะเป็นเลือด

ควรหาหมออะไร เริ่มที่อายุรแพทย์หรือแพทย์ที่ดูแลโรคประจำตัวอยู่ในโรงพยาบาลตามสิทธิ เพราะต้องตรวจหาสาเหตุทั้งหัวใจ ตับ และไตไปพร้อมกัน ถ้าผลตรวจชี้ว่ามาจากไต แพทย์จะพิจารณาส่งต่ออายุรแพทย์โรคไต ส่วนผู้ป่วยที่มีแพทย์โรคไตดูแลอยู่แล้ว ให้ติดต่อคลินิกเดิม ทบทวนระยะโรคได้ที่ โรคไตเรื้อรังแบ่งระยะอย่างไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ตามฉลากต่อ 1 แคปซูล มีดังนี้

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่มีฟอสฟอรัสต่อโปรตีนต่ำ ฟอสฟอรัสของไข่ส่วนใหญ่อยู่ในไข่แดง นักวิชาการโภชนาการโรคไตจึงยกไข่ขาวสดเป็นตัวอย่างอาหารโปรตีนที่เหมาะกับผู้ป่วยไต แต่ผงไข่ขาว 230 มก. เป็นปริมาณน้อยมาก หากประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม (ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน) ขณะที่ไข่ขาวจากไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนประมาณ 3.6 กรัม แคปซูลจึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน และไม่ได้ใช้แทนโปรตีนจากอาหาร ผู้ที่บวมจากโปรตีนรั่วต้องให้แพทย์และนักกำหนดอาหารกำหนดปริมาณโปรตีนจากอาหารเป็นรายคน

ส่วนประกอบอื่นตามฉลาก เช่น สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. ซึ่งอาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน ยาเบาหวาน และยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาละลายลิ่มเลือด ผู้ที่ใช้ยาเหล่านี้ รวมถึงยาขับปัสสาวะที่แพทย์สั่ง ควรนำกล่องไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อน

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำผลิตภัณฑ์ใด ๆ ไปปรึกษาแพทย์ก่อน ฉลากเตือนว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที