มะเร็งตับเกิดจากอะไร ไวรัสบี ซี เหล้า อะฟลาทอกซิน หรือพันธุกรรม

คำตอบสั้น: มะเร็งตับส่วนใหญ่เกิดบนตับที่ถูกทำลายเรื้อรังมานาน ปัจจัยเสี่ยงหลักคือ ไวรัสตับอักเสบบีและซีเรื้อรัง ตับแข็ง การดื่มเหล้าหนัก ไขมันพอกตับชนิดอักเสบ และสารอะฟลาทอกซิน จากเชื้อราในอาหาร ส่วนมะเร็งท่อน้ำดีในภาคอีสานสัมพันธ์กับพยาธิใบไม้ตับจากการกินปลาน้ำจืดดิบ ตัวมะเร็งไม่ติดต่อ แต่ไวรัสบีและซีติดต่อได้ และหลายปัจจัยลดได้ด้วยวัคซีน ยาต้านไวรัส และการเลิกเหล้า

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทางของกระทรวงสาธารณสุขระบุว่ามะเร็งตับและทางเดินน้ำดีพบเป็นอันดับ 1 ในชายไทย อันดับ 3 ในหญิงไทย ปัจจัยเสี่ยงสำคัญคือไวรัสบีและซีเรื้อรัง
• •NCI ระบุปัจจัยเสี่ยงของมะเร็งตับ ได้แก่ ไวรัสบี ไวรัสซี ตับแข็ง เหล้า อะฟลาทอกซิน ไขมันพอกตับชนิดอักเสบ บุหรี่ และโรคทางพันธุกรรมบางโรค
• •องค์การอนามัยโลกระบุว่าอะฟลาทอกซินพบได้ในถั่วลิสง ข้าวโพด พริก และเครื่องเทศที่ขึ้นรา และสารพิษจากเชื้อราส่วนใหญ่ทนต่อการแปรรูปอาหาร
• •ตัวมะเร็งไม่ติดต่อจากคนสู่คน แต่ไวรัสบีติดจากแม่สู่ลูกระหว่างคลอดได้สูงถึงร้อยละ 90 คนในบ้านเดียวกันจึงควรตรวจไวรัส
• •สิ่งที่ทำได้: ฉีดวัคซีนไวรัสบี ตรวจและรักษาไวรัส เลิกเหล้าและบุหรี่ ทิ้งอาหารที่ขึ้นรา และไม่กินปลาน้ำจืดดิบ

มะเร็งตับเกิดจากอะไร ปัจจัยเสี่ยงหลักในคนไทยมีอะไรบ้าง

NCI (สถาบันมะเร็งแห่งชาติสหรัฐ) ระบุปัจจัยเสี่ยงของมะเร็งตับไว้ดังนี้ ไวรัสตับอักเสบบี ไวรัสตับอักเสบซี ตับแข็ง การดื่มแอลกอฮอล์หนัก อะฟลาทอกซิน บี1 ไขมันพอกตับชนิดที่มีการอักเสบ การสูบบุหรี่ และโรคทางพันธุกรรมบางโรค

ในคนไทย ไวรัสบีและซีเรื้อรังเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญ ตามแนวทางคัดกรองและรักษาไวรัสตับอักเสบบีและซี พ.ศ. 2569 ของกระทรวงสาธารณสุขร่วมกับสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย

ไวรัสตับอักเสบบีและซี

• •ไวรัสบีติดจากแม่ที่มีเชื้อสู่ทารกระหว่างคลอดได้สูงถึงร้อยละ 90 ไทยจึงฉีดวัคซีนไวรัสบีให้ทารกแรกเกิดทุกคนตั้งแต่ปี 2535 แต่คนที่เกิดก่อนหน้านั้นยังมีผู้ติดเชื้อเรื้อรังสูง
• •ไวรัสซีติดทางเลือดและเพศสัมพันธ์ โดยเฉพาะผู้ที่ได้รับเลือดก่อนปี 2534 และผู้ใช้ยาเสพติดชนิดฉีด
• •แนวทางฉบับเดียวกันระบุว่าไวรัสบีและซีเป็นสาเหตุของตับอักเสบ ตับแข็ง และมะเร็งตับ

พื้นฐานเรื่องไวรัสอ่านที่ ไวรัสตับอักเสบบีและซีเบื้องต้น

ตับแข็ง เหล้า และบุหรี่

ตับแข็งจากสาเหตุใดก็ตามเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งตับ NCI ระบุว่าการดื่มหนักทำให้เกิดตับแข็ง ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงของมะเร็งตับ

แนวทางโรคตับแข็งของไทย พ.ศ. 2568 ระบุว่าในผู้ป่วยตับแข็ง การดื่มแอลกอฮอล์แม้ปริมาณน้อย ก็เพิ่มความเสี่ยงมะเร็งตับและการเสียชีวิต จึงแนะนำให้งดดื่มทุกราย และการสูบบุหรี่สัมพันธ์กับพังผืดที่มากขึ้นและมะเร็งตับที่เพิ่มขึ้น จึงแนะนำให้เลิกบุหรี่ด้วย

เรื่องปริมาณเหล้ากับตับอ่านที่ ดื่มเหล้าแค่ไหนถึงเป็นตับแข็ง และผลของเหล้าต่อความดันและไขมันอ่านที่ แอลกอฮอล์กับความดันและไตรกลีเซอไรด์

ไขมันพอกตับ

NCI ระบุไขมันพอกตับชนิดที่มีการอักเสบ (เดิมเรียก NASH ปัจจุบันเรียก MASH) เป็นปัจจัยเสี่ยงของมะเร็งตับ ผู้ที่เป็นไขมันพอกตับจนตับแข็งแล้วต้องตรวจคัดกรองมะเร็งตับตามนัด อ่านต่อที่ ไขมันพอกตับคืออะไร

มะเร็งตับเกิดจากการกินอะไร อะฟลาทอกซินในถั่วลิสงและพริกแห้งเสี่ยงแค่ไหน

อะฟลาทอกซินคือสารพิษจากเชื้อรา NCI อธิบายว่าเป็นสารพิษจากเชื้อราที่ขึ้นบนอาหาร เช่น ข้าวโพดและถั่ว ส่วนองค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่ามีหลักฐานว่าอะฟลาทอกซินก่อมะเร็งตับในคนได้

WHO ระบุพืชที่มักปนเปื้อนเชื้อรากลุ่มนี้ ได้แก่ ธัญพืช (ข้าวโพด ข้าว ข้าวสาลี) เมล็ดพืชน้ำมัน (ถั่วลิสง ถั่วเหลือง) เครื่องเทศ (พริก พริกไทย ขมิ้น ขิง) และถั่วเปลือกแข็ง

ข้อสำคัญคือความร้อนช่วยไม่ได้มาก WHO ระบุว่าสารพิษจากเชื้อราส่วนใหญ่ทนต่อการแปรรูปอาหาร การคั่วหรือทอดถั่วที่ขึ้นราจึงไม่ได้ทำให้ปลอดภัย WHO แนะนำให้ตรวจดูถั่วและธัญพืช และ ทิ้งเมล็ดที่ดูขึ้นรา สีเปลี่ยน หรือเหี่ยวลีบ

ในชีวิตประจำวันแบบไทย หมายถึง ถั่วลิสงคั่วที่มีกลิ่นอับหรือมีจุดรา พริกป่นหรือพริกแห้งที่เก็บไว้ในที่ชื้นจนเป็นรา ไม่ควรเสียดาย ควรทิ้งทั้งถุง

อาหารอีกกลุ่มที่เกี่ยวข้องคือปลาน้ำจืดดิบ แต่สัมพันธ์กับมะเร็งท่อน้ำดีผ่านพยาธิใบไม้ตับ อ่านที่ พยาธิใบไม้ในตับ เกิดจากกินอะไร

มะเร็งตับกับมะเร็งท่อน้ำดี ต่างกันอย่างไร

NCI ระบุว่ามะเร็งตับปฐมภูมิในผู้ใหญ่มี 2 ชนิดหลัก

• •มะเร็งเซลล์ตับ (hepatocellular carcinoma หรือ HCC): เกิดจากเซลล์ตับเอง สัมพันธ์กับไวรัสบี ซี ตับแข็ง และเหล้า
• •มะเร็งท่อน้ำดี (cholangiocarcinoma): เกิดจากเซลล์ที่บุท่อน้ำดี ทั้งในและนอกตับ ในไทยสัมพันธ์กับพยาธิใบไม้ตับ

สถิติของไทยมักรวมสองชนิดนี้เป็น "มะเร็งตับและท่อน้ำดี" แต่สาเหตุ การคัดกรอง และการรักษาต่างกัน รายละเอียดอ่านที่ มะเร็งท่อน้ำดี อาการเริ่มแรก

มะเร็งตับเกิดจากพันธุกรรมไหม

พันธุกรรมโดยตรงเป็นส่วนน้อย NCI ระบุโรคทางพันธุกรรมบางโรคที่เพิ่มความเสี่ยง เช่น ภาวะเหล็กสะสมเกินทางพันธุกรรม (hemochromatosis) ภาวะพร่องแอลฟา-1 แอนติทริปซิน และโรควิลสัน (ทองแดงสะสม) โรคเหล่านี้ทำให้ตับเสียหายเรื้อรังจนเกิดตับแข็ง

แต่ประวัติครอบครัวยังสำคัญ แนวทางไทยใช้ "มีคนในครอบครัวเป็นตับแข็งหรือมะเร็งตับ" เป็นข้อบ่งชี้ให้ผู้เป็นไวรัสบีเรื้อรังตรวจคัดกรองมะเร็งตับ ส่วนหนึ่งเพราะไวรัสบีติดจากแม่สู่ลูกได้ คนในบ้านเดียวกันจึงอาจมีไวรัสโดยไม่รู้ตัว ซึ่งเป็นการติดเชื้อ ไม่ใช่การถ่ายทอดทางยีน

ถ้าพ่อแม่หรือพี่น้องเป็นมะเร็งตับ สิ่งแรกที่ควรทำคือ ตรวจไวรัสบีและซี คนไทยที่เกิดก่อน พ.ศ. 2535 มีสิทธิ์ตรวจฟรี 1 ครั้งตลอดชีวิต ตามแนวทางของกระทรวงสาธารณสุข

มะเร็งตับติดต่อได้ไหม

ตัวมะเร็งไม่ติดต่อ NCI ตอบคำถามนี้ว่าโดยทั่วไปมะเร็งไม่ใช่โรคติดต่อที่แพร่จากคนสู่คนได้ง่าย การกินข้าวร่วมวง ดูแลผู้ป่วย หรืออยู่บ้านเดียวกันไม่ทำให้ติดมะเร็ง

แต่ไวรัสที่เป็นต้นเหตุติดต่อได้ NCI ระบุว่าไวรัสบีติดทางเลือด น้ำอสุจิ หรือสารคัดหลั่ง และไวรัสซีติดทางเลือด เช่น การใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน ช่องทางติดเชื้ออ่านที่ ไวรัสตับอักเสบบี ติดต่อทางไหน

ป้องกันอะไรได้บ้าง

NCI ระบุแนวทางลดความเสี่ยงมะเร็งตับ ได้แก่ ฉีดวัคซีนไวรัสบีตั้งแต่ทารก รักษาไวรัสบีเรื้อรัง และลดการได้รับอาหารที่ปนเปื้อน สรุปเป็นสิ่งที่ทำได้จริงดังนี้

1. 1ตรวจไวรัสบีและซีอย่างน้อย 1 ครั้ง ถ้าเจอไวรัสซี ปัจจุบันมียาต้านไวรัสที่รักษาให้หายได้ (แนวทางไทยพูดถึงผู้ที่รักษาไวรัสซีหายแล้ว) อ่านที่ ไวรัสตับอักเสบซี รักษาหายไหม
2. 2ถ้าเป็นไวรัสบี ไปตรวจติดตามตามนัด และกินยาต้านไวรัสตามที่แพทย์สั่ง ห้ามหยุดยาเอง
3. 3ถ้ายังไม่มีภูมิไวรัสบี ปรึกษาเรื่องวัคซีน อ่านที่ วัคซีนไวรัสตับอักเสบบี ผู้ใหญ่
4. 4ลดหรือเลิกเหล้าและบุหรี่ ถ้ามีตับแข็งต้องงดเหล้าเด็ดขาด
5. 5คุมน้ำหนัก เบาหวาน เพื่อลดไขมันพอกตับ
6. 6ทิ้งถั่ว พริก ธัญพืชที่ขึ้นรา และกินปลาน้ำจืดที่ปรุงสุกเท่านั้น

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องสาเหตุมะเร็งตับ

ได้ยินว่าไม่ดื่มเหล้าก็ไม่เป็นมะเร็งตับ จริงไหม ไม่จริง ในคนไทยไวรัสบีและซีเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญ และไขมันพอกตับก็เป็นสาเหตุได้ อ่านที่ ไม่ดื่มเหล้าเป็นตับแข็งได้ไหม

ได้ยินว่ามะเร็งตับเป็นกรรมพันธุ์ ทำอะไรไม่ได้ จริงไหม ไม่จริง ปัจจัยหลักส่วนใหญ่ เช่น ไวรัส เหล้า อาหารขึ้นรา และน้ำหนักตัว เป็นสิ่งที่ตรวจ รักษา หรือปรับได้

ได้ยินว่ากินอาหารเสริมบำรุงตับแล้วไม่ต้องกลัวมะเร็ง จริงไหม ไม่จริง NCI ระบุว่ายังไม่มีผลิตภัณฑ์สมุนไพรใดที่พิสูจน์ได้ว่ารักษามะเร็งได้ผล และไม่มีอาหารเสริมใดที่ใช้แทนสิ่งที่มีหลักฐาน คือวัคซีน การรักษาไวรัส และการตรวจคัดกรองในกลุ่มเสี่ยง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ฉลากระบุส่วนประกอบหลายรายการ (ดูรายการเต็มที่หน้าสินค้า) เช่น โคลีน ไบทาร์เทรต (98%) 121.975 มก. แอล-กลูตาไธโอน (100%) 90 มก. และแอล-กลูตาไธโอน (100%) 40.845 มก. (ฉลากพิมพ์ไว้ 2 บรรทัด) และสารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก.

ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ป้องกัน รักษา หรือชะลอมะเร็งตับหรือมะเร็งชนิดใด ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ลดผลของไวรัสบีหรือซี หรือทำให้การดื่มเหล้าปลอดภัยขึ้น และผลิตภัณฑ์นี้ใช้แทนวัคซีน ยาต้านไวรัส หรือการตรวจคัดกรองตามนัดไม่ได้

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ป่วยมะเร็ง หรือกำลังได้รับยาเคมีบำบัด ยามุ่งเป้า ยาภูมิคุ้มกัน หรือฉายแสง: ต้องถามแพทย์ผู้รักษามะเร็งก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้ เพราะ NCCIH ระบุว่าสมุนไพรบางชนิดอาจทำให้ยาเคมีบำบัดได้ผลน้อยลง
• •ผู้เป็นไวรัสตับอักเสบบีหรือซี หรือค่าตับสูง: ไม่ควรเริ่มเอง ให้นำกล่องไปปรึกษาแพทย์ทุกครั้ง เพราะสมุนไพรและอาหารเสริมเป็นสาเหตุของตับอักเสบได้ เครือข่ายเฝ้าระวังตับอักเสบจากยาของสหรัฐ (DILIN) รายงานตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย เสียชีวิตจากตับวาย 1 ราย
• •ผู้ป่วยตับแข็ง: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 8.5 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งจึงไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต
• •ท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) หรือยาต้านเกล็ดเลือด: มีส่วนประกอบ 4 ตัวที่เกี่ยวข้อง คือ ผงถั่วนัตโตะ (แหล่งวิตามินเค 2 ที่อาจรบกวนวาร์ฟาริน ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ) โคเอนไซม์ คิวเท็น ผงเก๋ากี้ และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อนเสมอ
• •ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •หากระหว่างรับประทานมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) และพบแพทย์ทันที

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที