ไวรัสตับอักเสบบี ติดต่อทางไหน กินข้าวร่วมกันติดไหม ใครควรตรวจในบ้าน

คำตอบสั้น: ไวรัสตับอักเสบบี ติดต่อทางเลือดและสารคัดหลั่ง เช่น จากแม่สู่ลูกระหว่างคลอด เพศสัมพันธ์ที่ไม่ป้องกัน และของมีคมหรือเข็มที่ปนเปื้อนเลือด ไม่ติดจากการกินข้าวร่วมกัน ใช้ช้อนส้อมร่วมกัน กอด จูบ ไอ จาม หรือให้นมลูก ตามข้อมูลของ CDC สหรัฐ คนในบ้านของผู้ติดเชื้อควรตรวจเลือด และถ้ายังไม่มีภูมิควรฉีดวัคซีน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ทางติดหลักคือ แม่สู่ลูกตอนคลอด เลือด และเพศสัมพันธ์ (WHO)
• •ใช้แปรงสีฟัน มีดโกน กรรไกรตัดเล็บร่วมกันเสี่ยง เพราะอาจมีเลือดติดอยู่ (MedlinePlus)
• •กินข้าวร่วมวง ใช้ช้อนกลาง กอด จูบ ไม่ใช่ทางติดต่อ (CDC)
• •ไทยเริ่มฉีดวัคซีนให้ทารกทุกคนในปี พ.ศ. 2535 คนที่เกิดก่อนปีนั้นจึงมีโอกาสติดเชื้อมากกว่า และตรวจคัดกรองฟรี 1 ครั้งตลอดชีวิต
• •คนในบ้าน คู่นอน ควรตรวจเลือดก่อน แล้วฉีดวัคซีนถ้ายังไม่มีภูมิ

ไวรัสตับอักเสบบีติดต่อทางไหนบ้าง

ไวรัสบีอยู่ในเลือดและสารคัดหลั่ง และต้องเข้าสู่ร่างกายอีกคนจึงจะติด องค์การอนามัยโลก (WHO) สรุปทางติดต่อหลักไว้ดังนี้

• •แม่สู่ลูกระหว่างคลอด เป็นทางติดที่พบบ่อยที่สุดในพื้นที่ที่มีผู้ติดเชื้อมาก
• •เลือด เช่น เข็มตำ ใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน สัก เจาะ หรือของมีคมที่ไม่สะอาด
• •เพศสัมพันธ์ กับผู้ติดเชื้อโดยไม่ป้องกัน พบมากในคนที่ไม่เคยฉีดวัคซีนและมีคู่นอนหลายคน
• •การสัมผัสเลือดผ่านแผลเปิด โดยเฉพาะในเด็กเล็กที่เล่นคลุกคลีกันขณะมีแผล

อายุตอนติดเชื้อสำคัญมาก สมาคมโรคตับแห่งประเทศไทยระบุว่า ถ้าติดตอนแรกเกิด โอกาสกลายเป็นติดเชื้อเรื้อรังสูงถึงร้อยละ 95 ถ้าติดตอนอายุ 1–5 ปี ราวร้อยละ 50 แต่ถ้าติดตอนเป็นผู้ใหญ่อายุเกิน 20 ปี มีเพียงร้อยละ 5–10 ที่เป็นเรื้อรัง

ติดจากแม่สู่ลูกได้อย่างไร ป้องกันได้ไหม

แม่ที่ติดเชื้อเรื้อรังส่งเชื้อให้ทารกระหว่างคลอดได้สูงถึงร้อยละ 90 ตามแนวทางการตรวจคัดกรองไวรัสตับอักเสบบีและซีของกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2569

ป้องกันได้ กรมควบคุมโรคระบุว่าทารกทุกคนได้วัคซีนไวรัสบีที่อายุแรกเกิด 2 4 และ 6 เดือน ถ้าแม่ติดเชื้อ ทารกจะได้วัคซีนเพิ่มอีก 1 เข็มตอนอายุ 1 เดือน และได้ภูมิคุ้มกันสำเร็จรูป (HBIG) หลังคลอดทันที WHO ระบุเพิ่มว่าการให้แม่กินยาต้านไวรัส ร่วมกับการฉีดวัคซีนให้ทารกหลังคลอด ช่วยป้องกันการส่งต่อเชื้อจากแม่สู่ลูกได้ ซึ่งแพทย์ฝากครรภ์จะเป็นผู้พิจารณา

ให้นมลูกได้ไหม CDC ระบุว่าไวรัสบีไม่ติดต่อทางการให้นมลูก

กินข้าวร่วมกัน ใช้ช้อนกลาง กอด จูบ ติดไหม

ไม่ติด CDC ระบุว่าแม้จะพบไวรัสบีในน้ำลายได้ แต่ไวรัสไม่ติดต่อผ่านการจูบหรือใช้ภาชนะกินอาหารร่วมกัน และไม่ติดผ่านการไอ จาม กอด ให้นมลูก อาหาร หรือน้ำ

นั่นหมายความว่า กินข้าวร่วมวง ตักกับข้าวจากจานเดียวกัน ใช้แก้วน้ำในบ้าน หรือทำงานร่วมกัน ไม่ใช่ทางติดต่อ ผู้ติดเชื้อจึงไม่จำเป็นต้องแยกจานชามหรือแยกกินข้าว

ข้อควรระวังที่มีเหตุผลจริงคือ ของที่อาจมีเลือดติด ไม่ใช่ของที่มีแค่น้ำลาย

มีดโกน แปรงสีฟัน สัก เจาะหู เสี่ยงแค่ไหน

เสี่ยงจริง เพราะอาจมีเลือดปริมาณน้อยมากติดอยู่ MedlinePlus (ห้องสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐ) ระบุกลุ่มเสี่ยงไว้ เช่น

• •ใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้ติดเชื้อ เช่น แปรงสีฟัน มีดโกน กรรไกรตัดเล็บ
• •สักหรือฝังเข็มด้วยเข็มที่ไม่สะอาด
• •ใช้เข็มหรืออุปกรณ์เสพยาร่วมกัน
• •ฟอกไตเป็นเวลานาน หรือทำงานที่สัมผัสเลือด เช่น บุคลากรทางการแพทย์

WHO ระบุว่าการสัก การเจาะ และการใช้ของมีคมร่วมกันเป็นทางติดต่อได้ จึงควรเลือกร้านที่ใช้เข็มใหม่และอุปกรณ์ปลอดเชื้อทุกครั้ง

เรื่องเลือดบริจาค MedlinePlus ระบุว่าเลือดที่ใช้ให้ผู้ป่วยผ่านการตรวจคัดกรองแล้ว โอกาสติดจากการรับเลือดจึงต่ำมาก

ทำไมคนไทยที่เกิดก่อน พ.ศ. 2535 มีโอกาสติดเชื้อมากกว่า

เพราะไทยเริ่มฉีดวัคซีนไวรัสบีให้เด็กแรกเกิดทุกคนในปี พ.ศ. 2535 แนวทางของกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2569 ระบุว่าคนที่เกิดก่อนปีนั้นยังมีการติดเชื้อเรื้อรังสูง และเป็นสาเหตุของมะเร็งตับในปัจจุบัน ส่วนมะเร็งตับและท่อน้ำดีพบเป็นอันดับหนึ่งในผู้ชายไทย และอันดับสามในผู้หญิงไทย

เอกสารของกรมควบคุมโรคประมาณว่าคนที่เกิดก่อนปี 2535 ติดเชื้อเรื้อรังราวร้อยละ 4–5 ส่วนคนที่เกิดหลังปีนั้นราวร้อยละ 0.6

สิทธิ์ตรวจฟรี: คนไทยทุกสิทธิ์ที่เกิดก่อนปี พ.ศ. 2535 ตรวจคัดกรอง HBsAg ได้ฟรี 1 ครั้งตลอดชีวิต ที่สถานพยาบาลใกล้บ้าน เช่น รพ.สต. และโรงพยาบาลรัฐ เริ่มตั้งแต่ 1 เม.ย. 2566 วิธีตรวจและการเตรียมตัวอ่านต่อได้ที่ ตรวจไวรัสตับอักเสบบี ซี ตรวจยังไง

คนในบ้านควรตรวจและฉีดวัคซีนไหม

ควร WHO แนะนำให้ตรวจไวรัสบีในคู่ครองและสมาชิกในครอบครัวของผู้ติดเชื้อ และ MedlinePlus ระบุว่าคนที่อยู่บ้านเดียวกับผู้ติดเชื้อควรได้รับวัคซีน

ลำดับที่แนะนำตามคู่มือวัคซีนของ CDC (Pink Book) คือ ตรวจเลือดก่อน ดู HBsAg, Anti-HBc และ Anti-HBs เพื่อแยกว่าใครติดเชื้ออยู่แล้ว ใครมีภูมิแล้ว และใครยังไม่มีภูมิ แล้วจึงฉีดวัคซีนให้คนที่ยังไม่มีภูมิ วิธีอ่านผลอยู่ใน HBsAg คืออะไร Anti-HBs คืออะไร ส่วนจำนวนเข็มอยู่ใน วัคซีนไวรัสตับอักเสบบี ผู้ใหญ่

ถ้าเผลอสัมผัสเลือดผู้ติดเชื้อ เช่น โดนเข็มตำ MedlinePlus ระบุว่าวัคซีนหรือภูมิคุ้มกันสำเร็จรูป (HBIG) อาจช่วยป้องกันการติดเชื้อได้ถ้าได้รับภายใน 24 ชั่วโมง ให้รีบไปโรงพยาบาลทันที

ถ้าอายุ 40 ปีขึ้นไปและยังไม่รู้ว่าเคยตรวจอะไรบ้าง ดูรายการตรวจตามวัยได้ที่ อายุ 40 50 60 ควรตรวจสุขภาพอะไรบ้าง

ความเชื่อผิดที่ทำให้ผู้ติดเชื้อถูกรังเกียจ

ได้ยินว่าต้องแยกจานแยกช้อน จริงไหม ไม่จริง CDC ระบุว่าไม่ติดจากการใช้ภาชนะร่วมกันหรืออาหาร

ได้ยินว่ากอดหรือหอมแก้มลูกหลานแล้วจะติด จริงไหม ไม่จริง การกอดและการจูบไม่ใช่ทางติดต่อ

ได้ยินว่าคนติดเชื้อทำงานร่วมกับคนอื่นไม่ได้ จริงไหม การกอด กินข้าว หรือใช้ภาชนะร่วมกันไม่ใช่ทางติดต่อตามข้อมูลของ CDC งานที่ต้องสัมผัสเลือดเป็นเรื่องที่ต้องคุยกับแพทย์อาชีวเวชศาสตร์เป็นรายกรณี

ได้ยินว่าไม่มีอาการแปลว่าไม่ติดเชื้อ จริงไหม ไม่จริง MedlinePlus ระบุว่าผู้ติดเชื้อเรื้อรังอาจไม่มีอาการและไม่รู้ตัว แต่ยังส่งต่อเชื้อได้ ทางเดียวที่รู้คือการตรวจเลือด

ความรู้พื้นฐานเรื่องไวรัสบีกับซีต่างกันอย่างไร อ่านต่อได้ที่ ไวรัสตับอักเสบ บี และ ซี ต่างกันอย่างไร และการดูแลตับประจำวันอยู่ที่ ดูแลตับในชีวิตประจำวัน

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ส่วนประกอบตามฉลาก เช่น โคลีน ไบทาร์เทรต (98%) 121.975 มก. ผงถั่วนัตโตะ 100 มก. แอล-กลูตาไธโอน (100%) 90 มก. และ 40.845 มก. (ฉลากพิมพ์ 2 บรรทัด) สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. (ดูรายการเต็มที่หน้าสินค้า)

เรื่องการติดต่อของไวรัสตับอักเสบบี ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่เกี่ยวข้อง วิธีป้องกันที่มีหลักฐานคือวัคซีน การไม่ใช้ของมีคมร่วมกัน และเพศสัมพันธ์ที่ปลอดภัย ไม่มีส่วนประกอบใดในเม็ดนี้ที่มีงานวิจัยเรื่องไวรัสตับอักเสบบี และไม่มีหลักฐานว่าเม็ดนี้ช่วยป้องกันการติดเชื้อหรือเปลี่ยนผลตรวจ

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ หรือมีค่าตับสูง: ให้นำกล่องไปให้แพทย์ที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง เพราะเครือข่ายเฝ้าระวังของสหรัฐ (DILIN) รายงานตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย
• •ผู้ป่วยตับแข็ง: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งจึงไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต
• •ท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ส่วนประกอบมีสารสกัดขมิ้นชัน ซึ่งงานศึกษาในอาสาสมัครพบว่าเคอร์คูมินเพียง 20 มก. ทำให้ถุงน้ำดีบีบตัว
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) หรือยาต้านเกล็ดเลือด: มีส่วนประกอบ 4 ตัวที่เกี่ยวข้อง คือ ผงถั่วนัตโตะ (แหล่งวิตามินเค 2 ที่อาจรบกวนวาร์ฟาริน ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ) โคเอนไซม์ คิวเท็น ผงเก๋ากี้ และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อนเสมอ
• •ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้และพบแพทย์ทันที (ยาที่แพทย์สั่ง เช่น ยาต้านไวรัส ให้กินต่อจนกว่าแพทย์จะบอก)

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที