ไม่ดื่มเหล้าเป็นตับแข็งได้ไหม ตับแข็งเกิดจากอะไรอีกบ้าง

คำตอบสั้น: ได้ ตับแข็งเกิดจากตับอักเสบเรื้อรังนานหลายปีจากสาเหตุใดก็ได้ ไม่ใช่เฉพาะเหล้า NIDDK ระบุว่าสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดมี 3 กลุ่ม คือ แอลกอฮอล์ ไขมันพอกตับ และไวรัสตับอักเสบบีหรือซีเรื้อรัง ส่วนสาเหตุที่พบน้อยกว่า ได้แก่ โรคภูมิต้านทานทำลายตับ โรคท่อน้ำดี โรคพันธุกรรม และการใช้ยาบางชนิดระยะยาว บางคนมีหลายสาเหตุพร้อมกัน และบางคนหาสาเหตุไม่พบ

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •คนไม่ดื่มเหล้าเป็นตับแข็งได้ สาเหตุใหญ่คือ ไวรัสบี ไวรัสซี และไขมันพอกตับ
• •ไวรัสบีและซีระยะเรื้อรังมักไม่มีอาการ คนไทยเกิดก่อน พ.ศ. 2535 ตรวจคัดกรองฟรี 1 ครั้ง
• •ไขมันพอกตับที่มีการอักเสบต่อเนื่องจนเกิดพังผืด ไปถึงตับแข็งได้
• •ค่าตับ (ALT AST) ปกติ ไม่ได้ตัดตับแข็งออก แพทย์ดูเกล็ดเลือด FIB-4 และไฟโบรสแกนร่วมด้วย
• •ยาบางชนิด วิตามินเอขนาดสูงทุกวัน และสมุนไพร เกี่ยวข้องกับตับเสียหายได้

ไม่ดื่มเหล้า เป็นตับแข็งได้ไหม

ได้ และพบไม่น้อย ตับแข็งเป็นปลายทางของตับที่อักเสบซ้ำ ๆ นานหลายปี ไม่ว่าต้นเหตุคืออะไร MedlinePlus (หอสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐ) อธิบายว่าตับแข็งคือระยะสุดท้ายของโรคตับเรื้อรัง

แอลกอฮอล์เป็นแค่หนึ่งในสาเหตุ คนที่ดื่มด้วยและมีสาเหตุอื่นร่วม เช่น ไวรัสหรือไขมันพอกตับ ยิ่งเสี่ยงมากขึ้น ส่วนคนที่อยากรู้เกณฑ์การดื่ม อ่านต่อที่ ดื่มเหล้าแค่ไหนถึงเป็นตับแข็ง

ตับแข็งเกิดจากอะไร นอกจากเหล้า

ไวรัสตับอักเสบบีและซีเรื้อรัง

ไวรัสอยู่ในตับเงียบ ๆ ได้หลายสิบปี สมาคมโรคตับแห่งประเทศไทยระบุว่าคนที่ติดไวรัสบีตั้งแต่แรกเกิดกลายเป็นพาหะเรื้อรังได้ถึงร้อยละ 95 และระยะเรื้อรังมักไม่มีอาการ แต่ค่อย ๆ นำไปสู่พังผืด ตับแข็ง และมะเร็งตับ ไวรัสซีติดทางเลือดเป็นหลัก เช่น เคยรับเลือดก่อนปี 2534 หรือใช้เข็มร่วมกัน

ข่าวดีคือ คนไทยที่เกิดก่อน พ.ศ. 2535 ตรวจคัดกรองไวรัสบีและซีได้ฟรี 1 ครั้งตลอดชีวิตทุกสิทธิ ที่โรงพยาบาลรัฐและ รพ.สต. อ่านต่อที่ ไวรัสตับอักเสบบีและซี

ไขมันพอกตับ (MASLD)

สาเหตุที่เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ตามความอ้วนและเบาหวาน NIDDK ระบุว่าไขมันพอกตับพบมากในคนน้ำหนักเกิน อ้วน มีกลุ่มอาการเมแทบอลิก หรือเบาหวานชนิดที่ 2

ภูมิต้านทานทำลายตับ (autoimmune hepatitis)

ภูมิคุ้มกันของร่างกายโจมตีเซลล์ตับตัวเอง แพทย์ตรวจเลือดหาแอนติบอดี และรักษาด้วยยากดภูมิ (NIDDK)

โรคที่ทำลายหรืออุดตันท่อน้ำดี

เช่น โรคท่อน้ำดีอักเสบเรื้อรังชนิดปฐมภูมิ (PBC) และชนิดแข็งตัว (PSC) น้ำดีคั่งนาน ๆ ทำให้ตับเสียหายจนเป็นพังผืด อ่านเรื่องท่อน้ำดีต่อที่ ท่อน้ำดีอุดตัน

โรคพันธุกรรม

NIDDK ยกตัวอย่าง ภาวะธาตุเหล็กสะสมเกิน (hemochromatosis) โรควิลสันซึ่งทองแดงสะสมในตับ และภาวะขาดแอลฟา-1 แอนติทริปซิน MedlinePlus ระบุว่าแพทย์อาจตรวจระดับธาตุเหล็กและเฟอร์ริติน และระดับเซรูโลพลาสมินเพื่อหาสาเหตุเหล่านี้

ยา วิตามินเอขนาดสูง และสาเหตุอื่น

NIDDK ระบุว่า การใช้ยาบางชนิดระยะยาวและวิตามินเอขนาดสูงทุกวัน ทำให้เกิดตับแข็งได้ รวมถึงภาวะหัวใจล้มเหลวเรื้อรังที่ทำให้เลือดคั่งในตับ

ไขมันพอกตับกลายเป็นตับแข็งได้อย่างไร

ไม่ใช่ไขมันทุกก้อนจะกลายเป็นตับแข็ง ลำดับที่เกิดคือ ไขมันสะสม → บางคนมีการอักเสบร่วม → อักเสบต่อเนื่องจนเกิดพังผืด → พังผืดสะสมมากจนเป็นตับแข็ง

ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ระบุว่า ร้อยละ 5–8 ของผู้ป่วยไขมันพอกตับกลายเป็นตับอักเสบและตับแข็ง ตัวเลขแต่ละการศึกษาต่างกันตามระยะโรคที่ตรวจพบ NIDDK ระบุด้วยว่าไขมันพอกตับมักเงียบ แม้ไปถึงตับแข็งแล้วก็อาจไม่มีอาการ

นี่คือเหตุผลที่แนวทางไทยให้คนเป็นไขมันพอกตับตรวจคะแนน FIB-4 เพื่อคัดคนที่มีพังผืดมากออกมาดูแลใกล้ชิด อ่านต่อที่ ไขมันพอกตับ

ค่าตับปกติ เป็นตับแข็งได้ไหม

ได้ เหตุผลมี 2 ข้อ

1. 1ALT และ AST บอกการอักเสบที่กำลังเกิด ไม่ได้วัดพังผืด ตับที่เป็นพังผืดไปมากแล้วแต่อักเสบน้อยในช่วงนั้น อาจมีค่าตับอยู่ในเกณฑ์
2. 2ค่าปกติเป็นค่าเฉลี่ยของประชากร คู่มืออายุรศาสตร์ รามาธิบดี อธิบายว่าค่าอ้างอิงของ ALT ต่างกันตามห้องแล็บ บางประเทศใช้เกณฑ์ต่ำกว่าที่ไทยใช้

แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 1.1 จึงให้สงสัยตับแข็งจากหลายอย่างรวมกัน เช่น มีโรคตับเรื้อรังหรือปัจจัยเสี่ยง เกล็ดเลือดต่ำ หรือภาพรังสีเข้าได้ และใช้คะแนน FIB-4 ไฟโบรสแกน หรือชิ้นเนื้อตับในการวินิจฉัย ไม่ได้ดูจาก ALT ตัวเดียว เรื่องคล้ายกันในไขมันพอกตับอ่านต่อที่ ไขมันพอกตับ แต่ค่าตับปกติ และสาเหตุค่าตับสูงอ่านที่ ค่าตับสูงเกิดจากอะไร

ยาและสมุนไพรทำให้ตับแข็งได้ไหม

ยาบางชนิดที่ใช้ยาวนานทำให้ตับแข็งได้ ตามที่ NIDDK ระบุ และ NIDDK แนะนำว่าถ้ายาเป็นสาเหตุ การรักษาหลักคือหยุดยาตัวนั้น แต่ ต้องคุยกับแพทย์ก่อนหยุดยาทุกครั้ง เพราะยาประจำตัวหลายตัวหยุดเองไม่ได้

ส่วนสมุนไพรและอาหารเสริม ข้อมูลที่ชัดคือเป็นสาเหตุ ตับอักเสบ ได้ และแนวทางไทย 2568 ข้อ 2.3 ระบุว่ายาและสมุนไพรเป็นปัจจัยกระตุ้นที่พบบ่อยของภาวะตับแข็งกำเริบเฉียบพลัน คู่มือรามาธิบดีให้แพทย์ซักประวัติ สมุนไพร ลูกกลอน ยาชุด ทุกครั้งที่ค่าตับผิดปกติ อ่านต่อที่ ตับอักเสบจากยา

ตรวจหาสาเหตุตับแข็งอย่างไร

แนวทางไทยข้อ 1.2 ให้เริ่มจากซักประวัติและตรวจร่างกายหาปัจจัยเสี่ยง แล้วเลือกตรวจเพิ่มให้ตรงจุด สิ่งที่แพทย์มักตรวจ (NIDDK และ MedlinePlus)

• •ตรวจไวรัสตับอักเสบบีและซี
• •ตรวจแอนติบอดีโรคภูมิต้านทานทำลายตับและโรคท่อน้ำดี เช่น ANA, SMA, AMA
• •ตรวจธาตุเหล็ก เฟอร์ริติน และเซรูโลพลาสมิน
• •อัลตราซาวนด์ ดูไขมันในตับและท่อน้ำดี
• •ซักประวัติการดื่ม ยา สมุนไพร และอาหารเสริมทุกชนิด

เตรียมตัวไปหาหมอ: ถ่ายรูปหรือนำกล่องยา สมุนไพร อาหารเสริมทุกอย่างที่กินอยู่ไปด้วย จะช่วยให้หาสาเหตุได้เร็วขึ้น

ป้องกันตับแข็งได้แค่ไหน

สาเหตุหลักส่วนใหญ่ป้องกันหรือรักษาได้ สมาคมโรคตับแห่งประเทศไทยระบุว่าป้องกันได้ด้วยการงดสุรา ฉีดวัคซีนไวรัสบี และไม่ใช้เข็มร่วมกัน

• •ตรวจไวรัสบีและซีอย่างน้อย 1 ครั้ง ถ้าเกิดก่อน 2535 ตรวจฟรี
• •ฉีดวัคซีนไวรัสบี ถ้าตรวจแล้วยังไม่มีภูมิ
• •ไวรัสซีมียากินที่ NIDDK ระบุว่ากำจัดไวรัสได้มากกว่าร้อยละ 95 ใน 8–12 สัปดาห์ อ่านต่อที่ ไวรัสตับอักเสบซี รักษาได้ไหม
• •คุมน้ำหนัก เบาหวาน ความดัน ไขมัน ลดโอกาสไขมันพอกตับเดินหน้า
• •ไม่กินยา สมุนไพร หรือวิตามินขนาดสูงต่อเนื่องโดยไม่มีแพทย์ดูแล

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •อาเจียนเป็นเลือด
• •ถ่ายอุจจาระสีดำ
• •สับสน ซึม ปลุกตื่นยาก
• •ท้องโตขึ้นใหม่ หรือโตขึ้นเร็ว
• •มีไข้ หรือปวดท้อง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

ข้อที่ต้องอ่านก่อน: ผู้ป่วยตับแข็งไม่ว่าจากสาเหตุใด ไม่ควรรับประทานผลิตภัณฑ์นี้ เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 8.5 ระบุว่าผู้ป่วยโรคตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงตับอักเสบ ตับอักเสบรุนแรง และตับวายเฉียบพลันบนตับเรื้อรัง คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ส่วนประกอบหนึ่งที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้คือ

• •โคลีน ไบทาร์เทรต (98%) 121.975 มก. — คิดเป็นโคลีนราว 49 มก. (ค่าคำนวณ) ประมาณ 1 ใน 10 ของค่าแนะนำต่อวัน โคลีนเป็นสารอาหารจำเป็น งานทดลองในคนพบว่าการงดโคลีนในอาหารทำให้เกิดไขมันพอกตับได้ แต่ ไม่มีหลักฐานว่าการเสริมโคลีนในปริมาณนี้ป้องกันหรือชะลอพังผืดในตับ

ส่วนประกอบที่ผู้ป่วยตับแข็งและแพทย์ควรรู้

• •แมงกานีส คีเลต (10%) 10 มก. — คิดเป็นแมงกานีสราว 1 มก. (ค่าคำนวณ) สถาบันไลนัส พอลิง มหาวิทยาลัยโอเรกอนสเตต ระบุว่าร่างกายขับแมงกานีสทางน้ำดีเป็นหลัก การสะสมในผู้ป่วยตับแข็งหรือตับวายอาจทำให้มีปัญหาทางระบบประสาทคล้ายพาร์กินสัน ผู้ที่มีโรคท่อน้ำดีจึงต้องถามแพทย์ก่อนด้วย
• •สารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก. — เครือข่ายเฝ้าระวังตับอักเสบจากยาของสหรัฐ (DILIN) รายงานผู้ป่วยตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน
• •ผงถั่วนัตโตะ 100 มก. ผงเก๋ากี้ 28.630 มก. โคเอนไซม์ คิวเท็น (10%) 75 มก. และวิตามินอี — เกี่ยวข้องกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน (ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณวิตามินเค 2 ในผงนัตโตะ) ต้องบอกแพทย์ก่อนเสมอ

ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) และพบแพทย์ทันที อ่านต่อที่ ตับแข็ง กินอาหารเสริมได้ไหม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที