เป็นเบาหวานความดันจะสูงไหม ทำไมสองโรคนี้มาคู่กัน และคุมเท่าไรดี

คำตอบสั้น: คนเป็นเบาหวานจำนวนมากมีความดันสูงร่วมด้วย สองโรคนี้มีต้นเหตุร่วมกัน และเมื่อเบาหวานทำร้ายหลอดเลือดในไต ความดันก็คุมยากขึ้น แนวทางเบาหวานของไทย พ.ศ. 2566 ตั้งเป้าความดันโดยทั่วไปไว้ต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท เพราะความดันสูงที่ซ้อนกับเบาหวานเร่งทั้งไตเสื่อม หัวใจ หลอดเลือดสมอง และตา ขณะเดียวกันคนเป็นเบาหวานบางคนกลับมีความดันตกตอนลุกยืน จากเส้นประสาทอัตโนมัติเสื่อม

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •NIDDK ของสหรัฐฯ ระบุว่าคนเป็นเบาหวานจำนวนมากมีความดันสูงร่วมด้วย และความดันสูงก็ทำลายไตได้อีกทาง
• •เป้าความดันของคนเป็นเบาหวานโดยทั่วไปคือต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท (แนวทางเบาหวานไทย 2566) แพทย์อาจปรับตามอายุ
• •ยาความดันกลุ่ม ACE inhibitor (ชื่อยาลงท้ายว่า "-พริล") และ ARB (ลงท้าย "-ซาร์แทน") ชะลอไตเสื่อมในคนเป็นเบาหวานที่มีความดันสูงและมีโรคไตจากเบาหวาน
• •ความดันตกตอนลุกยืนเกิดได้จากเส้นประสาทที่คุมความดันเสื่อมจากเบาหวาน ลุกช้า ๆ และบอกแพทย์
• •ห้ามปรับยาความดันเองจากค่าที่วัดได้ที่บ้าน ให้จดแล้วนำไปให้แพทย์

เบาหวานทำให้ความดันสูงขึ้นได้อย่างไร

แหล่งที่เราตรวจอธิบายความเกี่ยวข้องไว้ 2 ทาง

1. 1ต้นเหตุเดียวกัน น้ำหนักเกิน อ้วนลงพุง กินเค็ม ขยับตัวน้อย ล้วนเป็นปัจจัยของทั้งเบาหวานและความดันสูง ภาพรวมว่าทำไมสามโรคนี้มาเป็นชุดอยู่ใน ความดันสูง ไขมันสูง เบาหวาน ทำไมมักมาด้วยกัน
2. 2ผ่านไต NIDDK อธิบายว่าน้ำตาลในเลือดที่สูงทำลายหลอดเลือดในไต และคนเป็นเบาหวานจำนวนมากมีความดันสูงร่วมด้วย ซึ่งทำลายไตซ้ำอีก ไตที่เสื่อมกับความดันที่สูงจึงส่งผลถึงกันเป็นวง อ่านกลไกฝั่งไตได้ที่ โรคไตทำให้ความดันสูงได้อย่างไร

คำตอบที่ตรงที่สุดคือ เป็นเบาหวานไม่ได้แปลว่าความดันต้องสูงทุกคน แต่โอกาสสูงกว่าคนทั่วไป จึงต้องวัดความดันทุกครั้งที่ไปตรวจ

คนเป็นเบาหวานควรคุมความดันไม่เกินเท่าไร

ตัวเลขหลักคือต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท ตามแนวทางเบาหวานไทย พ.ศ. 2566 ซึ่งตรงกับเป้าของแนวทางโรคไตเรื้อรังของสมาคมโรคไตฯ พ.ศ. 2565 สำหรับผู้ป่วยที่ยังไม่ได้ฟอกไต

ถ้าเป็นค่าที่วัดเองที่บ้าน แนวทางของสมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2567 ให้เป้าตามอายุ

• •คนเป็นเบาหวานหรือเสี่ยงสูง อายุ 18–65 ปี: อาจตั้งเป้าต่ำกว่า 125/75
• •อายุ 65–79 ปี: ต่ำกว่า 135/85
• •อายุ 80 ปีขึ้นไป: อาจต่ำกว่า 140/80

แหล่งต่างประเทศบางแห่งใช้ตัวเลขต่างออกไป เช่น NIDDK ใช้ต่ำกว่า 140/90 สำหรับคนส่วนใหญ่ ให้ยึดเป้าที่แพทย์ผู้ดูแลกำหนด เพราะแพทย์ดูทั้งอายุ โรคไต และความเสี่ยงล้มของแต่ละคน

ทำไมบางคนเป็นเบาหวานแล้วความดันต่ำหรือหน้ามืดตอนลุก

NIDDK อธิบายว่าเบาหวานทำลายเส้นประสาทที่คุมอัตราการเต้นของหัวใจและความดันได้ เส้นประสาทเหล่านี้จึง ปรับตัวช้าเมื่อเปลี่ยนท่า ทำให้รู้สึกหวิวหรือจะเป็นลมตอนลุกจากท่านอนหรือนั่ง

แนวทางความดันไทยนิยามความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าว่า วัดท่านอนแล้วลุกยืน 1 และ 3 นาที ความดันลดลงตั้งแต่ 20/10 มม.ปรอท นอกจากเส้นประสาท สาเหตุอื่นที่รามาธิบดีระบุคือ ยาลดความดัน ยาขับปัสสาวะ และการเสียน้ำ

สิ่งที่ทำได้คือ ลุกช้า ๆ ตามที่ NIDDK แนะนำ และ จดว่าหน้ามืดตอนไหน ไปให้แพทย์ดู แพทย์อาจปรับเวลาหรือชนิดยาให้ อย่าหยุดยาความดันเอง อ่านเพิ่มที่ หน้ามืดตอนลุกขึ้นยืน เกิดจากอะไร

ยาความดันกลุ่มไหนที่แพทย์มักเลือกให้คนเป็นเบาหวาน

แนวทางความดันไทยระบุยาหลัก 5 กลุ่ม คือ ACE inhibitor, ARB, เบต้าบล็อกเกอร์, ยาต้านแคลเซียม และยาขับปัสสาวะกลุ่มไทอะไซด์

สำหรับคนเป็นเบาหวาน NIDDK ระบุว่า ยากลุ่ม ACE inhibitor และ ARB ชะลอการเสื่อมของไตในคนเป็นเบาหวานที่มีความดันสูงและมีโรคไตจากเบาหวาน NIDDK ระบุว่าชื่อยากลุ่ม ACE inhibitor มักลงท้ายด้วย "-pril" (พริล) และ ARB ลงท้ายด้วย "-sartan" (ซาร์แทน)

แพทย์เลือกยาจากหลายปัจจัย เช่น ผลปัสสาวะ ค่าไต โพแทสเซียม และโรคหัวใจร่วม ภาพรวมยาแต่ละกลุ่มอยู่ที่ ยาความดันมีกี่กลุ่ม

ความดันสูงร่วมกับเบาหวานเร่งไตเสื่อมและหัวใจอย่างไร

NIDDK ระบุว่าความดันสูง ทำให้หัวใจทำงานหนัก ทำลายหลอดเลือด และเพิ่มโอกาสหัวใจวาย สโตรก และปัญหาตาและไต เมื่อซ้อนกับน้ำตาลสูงที่ทำลายหลอดเลือดอยู่แล้ว อวัยวะเหล่านี้จึงถูกกระทบจากสองทางพร้อมกัน

การตรวจที่ช่วยจับไตเสื่อมได้เร็ว NIDDK ให้ตรวจ อัลบูมินในปัสสาวะ และค่าการกรองของไต (eGFR) ปีละครั้ง ในคนเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ตรงกับแนวทางเบาหวานไทยที่ให้ตรวจปัสสาวะ UACR และ eGFR อย่างน้อยปีละครั้ง อ่านต่อที่ ความดันสูงทำให้ไตเสื่อมได้อย่างไร

วัดความดันที่บ้านอย่างไรให้แพทย์ใช้ข้อมูลได้

แนวทางความดันไทย พ.ศ. 2567 ให้หลักดังนี้

• •ใช้เครื่องแบบพันแขนส่วนบน ไม่แนะนำแบบข้อมือ
• •งดบุหรี่ กาแฟ และออกกำลังกาย 30 นาทีก่อนวัด นั่งพิงพนัก 3–5 นาที เท้าวางพื้น ไม่ไขว่ห้าง ไม่คุย
• •วัดตอนเช้าภายใน 1 ชั่วโมงหลังตื่น หลังปัสสาวะ ก่อนกินข้าวและก่อนกินยา และวัดก่อนนอน รอบละอย่างน้อย 2 ครั้ง ห่างกัน 1 นาที
• •หลังเริ่มหรือปรับยา 2 สัปดาห์ วัด 7 วัน และวัด 3 วันก่อนวันนัด
• •คนที่หน้ามืดตอนลุก ให้ถามแพทย์ว่าควรวัดท่ายืนด้วยหรือไม่

แนวทางเดียวกันเน้นว่า ไม่ให้ปรับยาเองจากผลที่บ้าน รายละเอียดอยู่ที่ วัดความดันที่บ้านอย่างไรให้ถูก

ลดเค็มและเลือกไขมันอย่างไรให้ได้ทั้งสองโรค

• •โซเดียมไม่เกิน 2 กรัมต่อวัน (ราวเกลือ 1 ช้อนชา) ตามแนวทางความดันไทย ระวังน้ำปลา ซีอิ๊ว ผงปรุงรส และน้ำซุปก๋วยเตี๋ยว เทียบปริมาณได้ที่ โซเดียมวันละเท่าไหร่
• •จัดจานแบบ 2:1:1 ผัก 2 ส่วน ข้าวแป้ง 1 ส่วน โปรตีน 1 ส่วน ใช้ได้ทั้งแนวทางเบาหวานและแนวทางความดัน
• •เลือกน้ำมันไม่อิ่มตัวและคุมปริมาณ แนวทางเบาหวานไทยให้ไขมันอิ่มตัวไม่เกินร้อยละ 7 ของพลังงาน
• •ระวังเกลือทดแทนชนิดโพแทสเซียม แนวทางความดันไทยให้ผู้ป่วยไตปรึกษาแพทย์ก่อนใช้

การจัดอาหารชุดเดียวสำหรับทั้งเบาหวาน ความดัน และไขมัน มีรายละเอียดที่ เบาหวาน ความดัน ไขมัน ห้ามกินอะไร

ได้ยินว่าคุมน้ำตาลได้แล้ว ความดันจะลงเอง ไม่ต้องกินยาความดัน จริงไหม

ไม่จริงเสมอไป น้ำตาลกับความดันเป็นคนละตัวเลข และต้องคุมให้ถึงเป้าทั้งคู่ บางคนลดน้ำหนักและลดเค็มแล้วแพทย์ปรับยาลงได้ แต่การตัดสินใจนั้นต้องเป็นของแพทย์ที่ดูค่าวัดต่อเนื่อง กรมควบคุมโรคระบุว่าความดันตั้งแต่ 180/110 มม.ปรอท ต้องพบแพทย์ฉุกเฉิน และถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง เช่น เจ็บหน้าอก แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ดื่มน้ำตามมาก ๆ ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่มีงานวิจัยเรื่องความดัน มีทั้งผลกลาง ผลบวกที่ขนาดสูงมาก และข้อควรระวัง

• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานรวม 17 การทดลองแบบสุ่ม (เป็นงานน้ำมันมะกอก 14 งาน) ไม่พบว่าความดันเปลี่ยนอย่างมีนัยสำคัญ
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานรวมผลของคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ในผู้มีภาวะเมตาบอลิกซินโดรม ใช้น้ำมันรำข้าววันละ 3.9–56 กรัม พบความดันตัวบนในกลุ่มย่อยลดลงไม่กี่มิลลิเมตรปรอท แต่ผู้วิจัยเขียนว่าคุณภาพหลักฐานราวครึ่งหนึ่ง "ต่ำมาก" และติดตามไม่เกิน 90 วัน ในแคปซูลมี 0.109 กรัม
• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — งานวิจัยที่ตรวจแล้วเป็นเรื่อง LDL ไม่ใช่ความดัน
• •แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. — งานรวม 11 การทดลองใช้อาร์จินีนวันละ 4–24 กรัม พบความดันตัวบนลดลงเฉลี่ยราว 5 มม.ปรอท ในแคปซูลมีน้อยกว่าขนาดที่ศึกษาอย่างน้อย 800 เท่า ที่สำคัญคือ ศูนย์มะเร็ง MSKCC ระบุว่าอาร์จินีน อาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน และงาน VINTAGE MI ในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย (วันละ 9 กรัม) พบผู้เสียชีวิตในกลุ่มอาร์จินีนมากกว่า ผู้ที่กินยาความดันหรือเคยหัวใจวายจึงต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

ผลิตภัณฑ์นี้มีวิตามินซีและวิตามินอีด้วย แนวทางเบาหวานไทย พ.ศ. 2566 ไม่แนะนำให้กินสารต้านอนุมูลอิสระในรูปผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเพื่อหวังผลลดน้ำตาลหรือหวังกันการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที