หน้ามืดตอนลุกขึ้นยืน เกิดจากอะไร เกี่ยวกับยาความดันไหม

คำตอบสั้น: หน้ามืดตอนลุกขึ้นยืนมักเกิดจาก ความดันตกขณะเปลี่ยนท่า (orthostatic hypotension) คือความดันลดลงตั้งแต่ 20/10 มม.ปรอทขึ้นไปภายใน 1–3 นาทีหลังลุกยืน พบบ่อยในผู้สูงอายุ ผู้ป่วยเบาหวาน คนที่ขาดน้ำ และคนที่ใช้ยาลดความดัน ยาขับปัสสาวะ หรือยาต่อมลูกหมากบางตัว ยาความดันเกี่ยวข้องได้จริง แต่ห้ามหยุดยาเอง ให้จดอาการแล้วให้แพทย์ปรับยา ระหว่างนี้ลุกช้า ๆ เป็นขั้นตอน เพื่อกันล้ม

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •เกณฑ์ของแนวทางไทย พ.ศ. 2567 คือวัดท่านอน แล้วยืน 1 และ 3 นาที ความดันลดตั้งแต่ 20/10 มม.ปรอท
• •แนวทางไทยให้ตรวจภาวะนี้สม่ำเสมอในผู้สูงอายุที่รักษาความดันสูง และในผู้ป่วยเบาหวาน
• •ยาต่อมลูกหมากกลุ่มอัลฟาบล็อกเกอร์ทำให้หน้ามืดตอนลุกได้บ่อย โดยเฉพาะช่วงเริ่มยาหรือเพิ่มขนาด
• •ขาดน้ำ เหงื่อออกมาก ท้องเสีย และแอลกอฮอล์ ทำให้อาการแย่ลง
• •มีอาการข้อใดข้อหนึ่ง เช่น เป็นลม เจ็บหน้าอก ใจเต้นผิดจังหวะ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ความดันตกขณะเปลี่ยนท่าคืออะไร

เวลาลุกยืน เลือดจะไหลลงไปค้างที่ขา ร่างกายปกติจะสั่งให้หลอดเลือดหดและหัวใจเต้นเร็วขึ้นภายในไม่กี่วินาที ถ้าระบบนี้ตอบสนองช้า ความดันจะตกชั่วครู่ สมองได้เลือดไม่พอ จึงหน้ามืด ตาพร่า หรือวูบ

MedlinePlus ระบุว่าความดันต่ำแบบนี้ มักเป็นอยู่เพียงไม่กี่วินาทีถึงไม่กี่นาที ถ้าเกิดหลังกินอาหาร เรียกว่าความดันตกหลังอาหาร ซึ่งพบบ่อยในผู้สูงอายุ คนที่เป็นความดันสูง และผู้ป่วยพาร์กินสัน

ภาพรวมของความดันต่ำทุกแบบอ่านได้ที่ ความดันต่ำเกิดจากอะไร

วัดเองที่บ้านอย่างไร

แนวทางเวชปฏิบัติโรคความดันโลหิตสูง พ.ศ. 2567 ของสมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย อธิบายวิธีที่แพทย์ใช้ไว้ดังนี้ วัดความดันในท่านอนก่อน แล้วลุกยืน วัดซ้ำหลังยืน 1 นาที และ 3 นาที ถ้าลดลงจากท่านอนตั้งแต่ 20/10 มม.ปรอทขึ้นไป ถือว่ามีภาวะนี้

ถ้าจะลองวัดที่บ้านเพื่อจดไปให้แพทย์

1. 1นอนพักราว 5 นาที วัดความดันและจดไว้
2. 2ลุกยืนช้า ๆ โดยมีคนยืนข้าง ๆ หรือมีที่จับมั่นคง
3. 3วัดซ้ำที่ 1 นาทีและ 3 นาที จดตัวเลขและอาการ
4. 4ถ้าหน้ามืดระหว่างยืน ให้นั่งหรือนอนลงทันที ไม่ต้องฝืนวัดให้ครบ

ผลที่วัดเองเป็นข้อมูลประกอบ แพทย์อาจวัดซ้ำในโรงพยาบาลเพื่อยืนยัน

ทำไมผู้สูงอายุเป็นบ่อย

NHLBI (สถาบันหัวใจ ปอด และเลือดแห่งชาติสหรัฐฯ) ระบุว่า ผู้สูงอายุเสี่ยงต่อการหกล้ม เป็นลม หรือเวียนหัวเมื่อลุกยืนหรือหลังกินอาหารมากกว่าคนทั่วไป และมีโอกาสเกิดความดันต่ำจากยาลดความดันมากกว่า

แนวทางไทย พ.ศ. 2567 จึงให้ ตรวจหาภาวะนี้อย่างสม่ำเสมอในผู้สูงอายุที่รักษาความดันสูง เพราะเกิดได้บ่อยจากยา และแนะนำหลัก "เริ่มแต่น้อยและค่อยเป็นค่อยไป" เวลาให้ยา สำหรับผู้ป่วยเบาหวาน แนวทางให้วัดทั้งท่านอนและท่ายืนตั้งแต่เริ่มรักษาแล้วติดตามเป็นระยะ โดยเฉพาะคนที่เป็นเบาหวานมานานหรือมีปลายประสาทอัตโนมัติเสื่อม

สาเหตุอื่นที่ MedlinePlus และ NHLBI ระบุ ได้แก่ ขาดน้ำ หัวใจเต้นผิดจังหวะ หัวใจล้มเหลว โรคพาร์กินสัน และยาต้านซึมเศร้าบางตัว

ยาความดัน ยาขับปัสสาวะ ยาต่อมลูกหมาก เกี่ยวข้องอย่างไร

ยาที่ลดความดันหรือขยายหลอดเลือด ล้วนทำให้ความดันตอนลุกยืนตกได้มากขึ้น ตัวอย่างจากข้อมูลยาของ MedlinePlus

• •ยาต่อมลูกหมากและยาลดความดันกลุ่มอัลฟาบล็อกเกอร์ เช่น ดอกซาโซซิน และแทมซูโลซิน อาจทำให้เวียนหัว หน้ามืด และเป็นลมเมื่อลุกจากท่านอนเร็ว ๆ พบบ่อยตอนเริ่มยาครั้งแรกหรือเพิ่มขนาดยา ดอกซาโซซินยังระบุให้งดขับรถหรือทำงานอันตราย 24 ชั่วโมงหลังกินครั้งแรกหรือหลังเพิ่มขนาด
• •ยากลุ่ม ARB เช่น โลซาร์แทน อาจทำให้หน้ามืดและเป็นลมเมื่อลุกจากท่านอนเร็ว ๆ
• •ยาขับปัสสาวะ อยู่ในรายการยาที่ทำให้ความดันต่ำของ MedlinePlus และร่วมกับเหงื่อออกมากหรือดื่มน้ำน้อยจะยิ่งเสียน้ำ

ผลข้างเคียงอื่นของยาความดันอ่านได้ที่ ยาความดันผลข้างเคียงมีอะไรบ้าง และยาแต่ละกลุ่มอยู่ที่ ยาความดันมีกี่กลุ่ม

กินยาความดันแล้วความดันต่ำมาก ต้องทำอย่างไร ทำไมห้ามหยุดยาเอง

ทำตามลำดับนี้

1. 1นั่งหรือนอนลง ยกเท้าสูง ตามคำแนะนำของ MedlinePlus
2. 2เมื่ออาการดีขึ้น วัดความดันในท่านั่ง จดค่า เวลา และเวลาที่กินยา
3. 3โทรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรที่จ่ายยา บอกชื่อยาทุกตัวที่กิน รวมยาต่อมลูกหมากและยาที่เพิ่งได้มาใหม่

ทำไมห้ามหยุดเอง MedlinePlus ระบุชัดว่าถ้ายาเป็นสาเหตุ แพทย์อาจปรับขนาดหรือเปลี่ยนยา และ ห้ามหยุดยาใด ๆ ก่อนคุยกับแพทย์ เพราะคนที่กินยาหลายตัว แพทย์ต้องเลือกว่าจะปรับตัวไหน การหยุดทุกตัวเองอาจทำให้ความดันกลับสูงจนเสี่ยงสโตรกหรือหัวใจวาย Rama Channel ก็ระบุว่าการปรับยาเองเป็นความเชื่อผิดที่อันตราย

ลุกจากเตียงอย่างไรให้ปลอดภัย

MedlinePlus แนะนำให้ ลุกช้า ๆ หลังนั่งหรือนอน ขั้นตอนที่ทำได้ทุกเช้า

1. 1ตื่นแล้วอย่าลุกพรวด
2. 2พลิกตัวตะแคง ใช้แขนดันตัวขึ้นนั่งที่ขอบเตียง
3. 3นั่งห้อยขาวางเท้าบนพื้นพักสักไม่กี่นาทีจนไม่รู้สึกหวิว
4. 4ลุกยืนโดยจับสิ่งที่มั่นคง ยืนนิ่งก่อนเริ่มเดิน
5. 5ถ้าตื่นมาเข้าห้องน้ำกลางคืน ให้เปิดไฟก่อน และจัดทางเดินให้โล่ง

MedlinePlus ยังระบุว่า ถุงน่องทางการแพทย์ ช่วยไม่ให้เลือดไปค้างที่ขา และการเลี่ยงยืนนาน ๆ ช่วยในบางคน ควรถามแพทย์ก่อนใช้ เรื่องจัดบ้านให้ปลอดภัยอ่านที่ บ้านปลอดภัยสำหรับผู้สูงอายุ

ดื่มน้ำน้อย อากาศร้อน อาบน้ำอุ่น มีผลไหม

มีผล โดยเฉพาะเรื่องเสียน้ำ ข้อมูลยาของ MedlinePlus ระบุว่า ท้องเสีย อาเจียน ดื่มน้ำไม่พอ และเหงื่อออกมาก ทำให้ความดันตกจนหน้ามืดหรือเป็นลมได้ ช่วงหน้าร้อนของไทยที่เหงื่อออกทั้งวันจึงต้องระวังเป็นพิเศษ MedlinePlus และ NHLBI แนะนำให้ดื่มน้ำเพิ่มเพื่อป้องกันการขาดน้ำ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ) และ MedlinePlus แนะนำให้งดแอลกอฮอล์

ส่วนการอาบน้ำอุ่นจัด แหล่งที่เราเปิดตรวจไม่ได้กล่าวถึงโดยตรง แต่หลักการเดียวกันคือ ถ้าเคยหน้ามืดในห้องน้ำ ให้มีเก้าอี้นั่งอาบ ติดราวจับ และไม่ล็อกประตู

หน้ามืดบ่อยเสี่ยงหกล้มอย่างไร

MedlinePlus ระบุว่า การหกล้มจากความดันต่ำในผู้สูงอายุอาจทำให้สะโพกหักหรือกระดูกสันหลังหัก ซึ่งลดความสามารถในการเคลื่อนไหวและสุขภาพโดยรวม การหน้ามืดตอนลุกจึงไม่ใช่เรื่องเล็ก แม้จะหายเองในไม่กี่วินาที อ่านวิธีป้องกันเพิ่มที่ ผู้สูงอายุหกล้ม ป้องกันอย่างไร

ความเชื่อที่พบบ่อย: หน้ามืดตอนลุกเป็นเรื่องปกติของคนแก่ ไม่ต้องบอกหมอ

ไม่ควรปล่อย แม้จะพบบ่อยในผู้สูงอายุ แต่แนวทางไทยถือว่าเป็นสิ่งที่แพทย์ต้องตรวจหาเป็นประจำในผู้สูงอายุที่ใช้ยาความดัน เพราะมักแก้ได้ด้วยการปรับยาหรือแก้สาเหตุ และลดโอกาสล้ม

อาการแบบไหนต้องสงสัยโรคหัวใจ

Rama Channel ของสาขาหทัยวิทยา โรงพยาบาลรามาธิบดี ระบุว่า เวียนหัวหรือหน้ามืดอย่างเดียว มักไม่ใช่อาการของหลอดเลือดหัวใจตีบ แต่มักเกิดจากความดันต่ำหรือขาดน้ำ อย่างไรก็ตาม NHLBI และ MedlinePlus ระบุว่าหัวใจเต้นผิดจังหวะและหัวใจล้มเหลวเป็นสาเหตุของความดันต่ำได้

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •หมดสติ หรือเป็นลม
• •เจ็บแน่นหน้าอก
• •ใจสั่น หรือใจเต้นผิดจังหวะ
• •หายใจหอบเหนื่อย
• •ตัวเย็น เหงื่อแตก
• •เวียนหัวเดินเซทันที ตามัว ปากเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก หรือพูดไม่ชัด ซึ่งเป็นสัญญาณหลอดเลือดสมอง

แยกอาการเวียนหัวจากความดันสูงและต่ำเพิ่มเติมที่ เวียนหัวความดันสูงหรือต่ำ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. วันละ 1 แคปซูล ดื่มน้ำตามมาก ๆ (ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ) ฉลากระบุส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูล ได้แก่ น้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

• •แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. (ข้อควรระวัง) — เป็นกรดอะมิโนที่มีงานรวมผลการทดลองในคนว่าเมื่อกินวันละ 4–24 กรัม ความดันตัวบนลดลงเฉลี่ยราว 5–6 มม.ปรอท ขนาดที่เริ่มเห็นผลคือราว 4 กรัมต่อวัน ในแคปซูลมี 5 มิลลิกรัม น้อยกว่าขนาดที่ศึกษาอย่างน้อย 800 เท่า งานเหล่านี้ไม่ได้ศึกษาภาวะความดันตกขณะเปลี่ยนท่า

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ช่วยเรื่องหน้ามืดหรือทำให้ความดันเปลี่ยน ผู้ที่หน้ามืดบ่อยควรหาสาเหตุกับแพทย์ก่อน

ข้อควรระวัง: งานวิจัย VINTAGE MI ในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย (แอล-อาร์จินีนวันละ 9 กรัม) พบผู้เสียชีวิต 6 รายในกลุ่มอาร์จินีน เทียบกับ 0 รายในกลุ่มยาหลอก และผลิตภัณฑ์มีวิตามินอี ซึ่งในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที