โรคไตทำให้ความดันสูงได้อย่างไร ไตกับความดัน ใครเป็นต้นเหตุ

คำตอบสั้น: ไตกับความดันเป็นต้นเหตุของกันและกันได้ทั้งสองทาง ความดันสูงทำให้หลอดเลือดในไตเสียหาย ส่วนไตที่เสื่อมแล้วก็ขับเกลือและน้ำส่วนเกินได้น้อยลง น้ำจึงค้างในหลอดเลือดและดันให้ความดันสูงขึ้นอีก กลายเป็นวงจรที่ทำให้ไตแย่ลงเรื่อย ๆ นอกจากนี้ถ้าหลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงไตตีบ ไตจะหลั่งฮอร์โมนสั่งให้ร่างกายเก็บเกลือและน้ำ ทำให้ความดันสูงแบบคุมยาก แนวทางโรคไตของไทยตั้งเป้าความดันในคนไตเรื้อรังที่ยังไม่ฟอกไตไว้ต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •NIDDK ของสหรัฐฯ อธิบายว่าไตที่เสียหายกำจัดน้ำส่วนเกินได้น้อยลง น้ำที่ค้างทำให้ความดันสูงขึ้น และความดันสูงก็ทำร้ายไตต่อเป็นวงจร
• •ความดันสูงจากหลอดเลือดแดงไตตีบ มักเป็นแบบสูงขึ้นทันทีทันใด หรือคุมยากแม้กินยาหลายตัว
• •เป้าความดันของคนไตเรื้อรังที่ยังไม่ฟอกไตตามแนวทางไทย พ.ศ. 2565 คือต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท
• •คนเพิ่งรู้ว่าความดันสูงควรตรวจไตอย่างน้อย 2 อย่าง คือค่า eGFR จากเลือด และโปรตีนแอลบูมินในปัสสาวะ
• •โซเดียมสำหรับคนไตเรื้อรังตามแนวทางไทยคือไม่เกินวันละ 2,000 มก.

ไตควบคุมความดันโลหิตด้วยกลไกอะไรบ้าง

ไตไม่ได้มีหน้าที่แค่กรองของเสีย แต่เป็นอวัยวะหลักที่ตัดสินว่าร่างกายจะเก็บเกลือและน้ำไว้เท่าไร ซึ่งเป็นตัวกำหนดปริมาณเลือดในหลอดเลือด

กลไกที่ 1: เกลือและน้ำ NIDDK อธิบายว่าเมื่อหลอดเลือดในไตเสียหาย ไตจะกำจัดของเสียและน้ำส่วนเกินได้ไม่ดี น้ำที่ค้างในหลอดเลือดทำให้ความดันสูงขึ้น ความดันที่สูงขึ้นก็ทำร้ายไตเพิ่ม เป็นวงจรที่อาจนำไปสู่ไตวาย

กลไกที่ 2: ฮอร์โมนจากไต สารานุกรมการแพทย์ MedlinePlus อธิบายว่าเมื่อเลือดไหลเข้าไตน้อยลง ไตจะ "เข้าใจผิด" ว่าความดันในร่างกายต่ำ แล้วหลั่งฮอร์โมนที่สั่งให้ร่างกายเก็บเกลือและน้ำไว้มากขึ้น ความดันทั้งตัวจึงสูงขึ้น

ความดันสูงจากโรคไตต่างจากความดันสูงทั่วไปอย่างไร

ความดันสูงส่วนใหญ่ไม่มีสาเหตุเดียวที่ชี้ได้ มักเกี่ยวกับอายุ พันธุกรรม น้ำหนัก และความเค็ม อ่านเพิ่มได้ที่ ความดันสูงเกิดจากอะไร

ส่วน ความดันสูงที่เกิดจากไต มี 2 แบบหลัก

• •จากเนื้อไตเสื่อม เช่น ไตเสื่อมจากเบาหวาน ไตอักเสบเรื้อรัง ความดันมักขึ้นตามระดับไตที่แย่ลง และมีน้ำเกินร่วม
• •จากหลอดเลือดแดงไตตีบ (renovascular hypertension) MedlinePlus ระบุว่าสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือหลอดเลือดแดงแข็งจากคราบไขมัน ซึ่งเกี่ยวกับไขมันสูง บุหรี่ เบาหวาน ความดันสูง และอายุ อีกสาเหตุคือผนังหลอดเลือดผิดปกติ (fibromuscular dysplasia) ซึ่งมักพบในผู้หญิงอายุน้อยกว่า 50 ปี

ความต่างที่สำคัญคือ ความดันจากไตมักคุมยากกว่า และต้องดูแลทั้งความดันและไตไปพร้อมกัน

เมื่อไรควรสงสัยว่าความดันสูงมีสาเหตุมาจากไต

MedlinePlus ระบุสัญญาณที่แพทย์จะสงสัยความดันสูงจากหลอดเลือดแดงไตตีบ ได้แก่

• •ความดันสูงตั้งแต่อายุน้อย
• •ความดันที่เคยคุมได้ กลับแย่ลงทันทีทันใด หรือคุมไม่ได้แม้กินยาหลายตัว
• •การทำงานของไตลดลงอย่างรวดเร็ว
• •มีหลอดเลือดแดงตีบที่อื่นด้วย เช่น ขา สมอง หรือตา
• •มีน้ำท่วมปอดขึ้นมาเฉียบพลัน

ถ้าเข้ากับข้อใดข้อหนึ่ง ให้บอกแพทย์ แพทย์อาจตรวจเลือดดูค่าไต โพแทสเซียม ฮอร์โมนเรนินและอัลโดสเตอโรน หรือตรวจภาพหลอดเลือดไตด้วยอัลตราซาวด์ดอปเปลอร์ ซึ่งเป็นการตรวจที่ต้องทำในโรงพยาบาล

คนเป็นโรคไตควรคุมความดันที่ตัวเลขเท่าไร

แนวทางเวชปฏิบัติโรคไตเรื้อรังของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 ตั้งเป้าต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท สำหรับผู้ป่วยที่ยังไม่ได้รับการบำบัดทดแทนไต

ถ้าวัดความดันที่บ้าน ให้ใช้เครื่องแบบพันแขนส่วนบน วัดตอนเช้าภายใน 1 ชั่วโมงหลังตื่น และก่อนนอน รอบละอย่างน้อย 2 ครั้ง ตามแนวทางความดันโลหิตสูงของไทย พ.ศ. 2567 แล้วนำตัวเลขไปให้แพทย์ดู แนวทางเดียวกันย้ำว่า ไม่ให้ปรับยาเองจากผลที่วัดได้ที่บ้าน

เป้าที่ต่ำเกินไปก็มีปัญหา คนไตเสื่อมบางคนเจอความดันตกจนหน้ามืด อ่านต่อที่ โรคไตความดันต่ำได้ไหม

ยาความดันกลุ่มไหนช่วยชะลอไตเสื่อมด้วย

NIDDK ระบุว่ายาความดัน 2 กลุ่ม คือ ACEI และ ARB อาจชะลอการดำเนินของโรคไตได้

เภสัชกร รพ.รามาธิบดีระบุว่ายากลุ่ม ACEI อาจทำให้ไอแห้ง เวียนหัว และโพแทสเซียมในเลือดสูง ส่วน ARB คล้ายกันแต่ไม่ทำให้ไอ การเจาะเลือดตามนัดจึงสำคัญ เรื่องนี้มีรายละเอียดใน กินยาความดันไตพังไหม จึงไม่เขียนซ้ำที่นี่

เกลือและน้ำมีผลต่อความดันในคนเป็นโรคไตอย่างไร

ไตที่เสื่อมกำจัดน้ำส่วนเกินได้ไม่ดี และเกลือทำให้ร่างกายเก็บน้ำ NIDDK จึงแนะนำให้คนเป็นทั้งโรคไตและความดันลดอาหารโซเดียมสูง แนวทางไตเรื้อรังของไทยให้กินโซเดียมไม่เกินวันละ 2,000 มก.

แนวทางความดันโลหิตสูงของไทย พ.ศ. 2567 เทียบให้เห็นภาพว่า โซเดียม 2,000 มก. เท่ากับเกลือราว 1 ช้อนชา หรือน้ำปลาหรือซีอิ๊วขาวราว 3 ช้อนชา ตัวที่มักทำให้เกินคือน้ำซุป น้ำจิ้ม ผงปรุงรส และอาหารแปรรูป

ข้อควรระวังเฉพาะคนไต: เกลือทดแทนหรือเกลือโซเดียมต่ำบางยี่ห้อใช้โพแทสเซียมแทน แนวทางความดันของไทยระบุว่าผู้ป่วยโรคไตต้องปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ เพราะไตเสื่อมขับโพแทสเซียมได้น้อย ดูเรื่องน้ำปลา ผงชูรส และเกลือชนิดต่าง ๆ ได้ที่ โรคไตกินเกลือได้ไหม

ส่วนน้ำดื่ม ปริมาณที่เหมาะต่างกันมากตามระยะไต อาการบวม และการฟอกไต ให้ถามแพทย์ว่าควรดื่มวันละเท่าไร ไม่ควรตั้งเองทั้งการดื่มมากหรือน้อย

ตรวจไตอะไรบ้างเมื่อเพิ่งรู้ว่าความดันสูง

แนวทางไตเรื้อรังของไทยจัดคนเป็นความดันโลหิตสูงไว้ในกลุ่มเสี่ยงที่ควรตรวจคัดกรองโรคไต NIDDK ระบุการตรวจหลักไว้ 2 อย่าง

1. 1ค่า eGFR จากการเจาะเลือด บอกว่าไตกรองของเสียได้ดีแค่ไหน
2. 2โปรตีนแอลบูมินในปัสสาวะ บอกว่าไตเริ่มรั่วหรือยัง บางคน eGFR ยังปกติแต่มีโปรตีนรั่วแล้ว

ควรถามแพทย์ด้วยว่าต้องตรวจซ้ำทุกกี่เดือน ดูรายการตรวจทั้งหมดได้ที่ ตรวจไตตรวจอะไรบ้าง

ความเชื่อที่พบบ่อย: ความดันสูงอย่างเดียว ไม่เกี่ยวกับไต

ไม่จริง NIDDK อธิบายว่าความดันสูงทำให้หลอดเลือดทั่วร่างกายตีบแคบและอ่อนแอลง รวมถึงหลอดเลือดในไต องค์การอนามัยโลกระบุว่าความดันสูงส่วนใหญ่ไม่มีอาการ การตรวจไตตั้งแต่วันที่รู้ว่าความดันสูงจึงช่วยให้เห็นปัญหาเร็ว อ่านเรื่องความดันลงไตเพิ่มได้ที่ ความดันสูงทำให้ไตเสื่อมไหม

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

กรมควบคุมโรคระบุว่าความดันตั้งแต่ 180/110 มม.ปรอทขึ้นไปต้องพบแพทย์ฉุกเฉิน MedlinePlus ระบุว่าความดันจากหลอดเลือดไตตีบที่รุนแรงอาจมีอาการปวดศีรษะ คลื่นไส้ สับสน ตามัว หรือเลือดกำเดาไหล ถ้าความดันสูงมากร่วมกับอาการข้อใดข้อหนึ่งเหล่านี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันที และถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หอบเหนื่อยจนนอนราบไม่ได้ แขนขาอ่อนแรง ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่มักถูกถามคู่กับเรื่องความดัน มีหลักฐานดังนี้ (ไม่พบงานวิจัยในคนที่ศึกษาส่วนประกอบเหล่านี้กับโรคไตโดยตรง)

• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานรวมการทดลองในคน 17 งานไม่พบว่าน้ำมันมะกอกเปลี่ยนความดันอย่างมีนัยสำคัญ งานที่พบประโยชน์ต่อหัวใจ เช่น PREDIMED ใช้น้ำมันมะกอกอย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะร่วมกับเปลี่ยนอาหารทั้งหมด ในแคปซูลมีเพียง 0.2 กรัม
• •แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. — งานรวมผลการทดลองในคน 11 งาน ใช้แอล-อาร์จินีนวันละ 4–24 กรัม พบความดันตัวบนลดลงเฉลี่ยราว 5 มม.ปรอท และงานวิเคราะห์ตามขนาดพบว่าเริ่มเห็นผลที่ราววันละ 4 กรัม ขนาดในแคปซูลน้อยกว่านั้นอย่างน้อย 800 เท่า ไม่พบงานในคนที่ศึกษาอาร์จินีนกับโรคไตในแผ่นหลักฐานของเรา

ข้อควรระวัง: ฐานข้อมูลสมุนไพรของศูนย์มะเร็ง MSKCC ระบุว่าอาร์จินีนอาจเสริมฤทธิ์ลดความดันเมื่อใช้ร่วมกับยาลดความดัน และในงาน VINTAGE MI ผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตายที่ได้อาร์จินีนวันละ 9 กรัม เสียชีวิต 6 ราย เทียบกับ 0 รายในกลุ่มยาหลอก จนต้องยุติงานก่อนกำหนด ผู้ที่กินยาความดันหรือเคยหัวใจวายจึงควรปรึกษาแพทย์ก่อน แคปซูลยังมีวิตามินซี 30 มก. และวิตามินอี ซึ่งแนวทางไตเรื้อรังของไทยไม่แนะนำให้เสริมวิตามินเป็นประจำในผู้ป่วยทุกราย ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ความดันหรือค่าไตเปลี่ยน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที