วัคซีนผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ ควรฉีดอะไรบ้าง เช็คลิสต์ตามอายุ

คำตอบสั้น: ผู้ใหญ่ทุกคนควรทบทวนวัคซีนพื้นฐาน 2 ตัว คือวัคซีนไข้หวัดใหญ่ปีละ 1 เข็ม และวัคซีนบาดทะยัก-คอตีบกระตุ้นทุก 10 ปี เมื่ออายุ 50 ปีขึ้นไปให้คุยเรื่องวัคซีนงูสวัด และเมื่ออายุ 65 ปีขึ้นไปหรือมีโรคประจำตัวบางโรคให้คุยเรื่องวัคซีนปอดอักเสบ ตามคำแนะนำของสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2566 ส่วนวัคซีนอื่นขึ้นกับประวัติวัคซีน โรคประจำตัว และความเสี่ยงของแต่ละคน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ทุกวัย: ไข้หวัดใหญ่ปีละ 1 เข็ม · บาดทะยัก-คอตีบกระตุ้นทุก 10 ปี (เปลี่ยน 1 ครั้งเป็นชนิดรวมไอกรน)
• •อายุ 50 ปีขึ้นไป: วัคซีนงูสวัดชนิดไม่ใช่เชื้อเป็น 2 เข็ม ห่าง 2–6 เดือน (ชนิดเชื้อเป็นใช้ในอายุ 60 ปีขึ้นไป 1 เข็ม)
• •อายุ 65 ปีขึ้นไป หรือ 18–64 ปีที่มีโรคหัวใจ ปอด ตับเรื้อรัง เบาหวาน สูบบุหรี่ พิษสุราเรื้อรัง: วัคซีนปอดอักเสบ
• •เกิดก่อน พ.ศ. 2535 และไม่เคยฉีดวัคซีนตับอักเสบบี: ตรวจเลือดก่อน ถ้าไม่มีภูมิและไม่มีเชื้อ ฉีดได้
• •RSV: เอกสารรามาธิบดี (2568) ระบุว่ามีวัคซีน 2 ชนิด ฉีด 1 เข็มครั้งเดียว ให้ปรึกษาแพทย์
• •ห้ามวัคซีนชนิดเชื้อเป็น ในผู้ที่ภูมิคุ้มกันบกพร่องรุนแรงและหญิงตั้งครรภ์
• •วัคซีนชนิดเชื้อตายฉีดหลายตัวในวันเดียวกันได้ แยกตำแหน่งฉีด

วัคซีนพื้นฐานที่ผู้ใหญ่ทุกคนควรทบทวน

ถ้าจำไม่ได้ว่าฉีดอะไรไปแล้ว เริ่มจาก 2 ตัวนี้ก่อน

• •วัคซีนไข้หวัดใหญ่: สมาคมโรคติดเชื้อฯ แนะนำปีละ 1 เข็มสำหรับผู้ใหญ่ทุกช่วงอายุ ผู้ใหญ่ที่ไม่มีปัจจัยเสี่ยงก็ฉีดได้ เพราะช่วยลดการติดเชื้อ ลดความรุนแรง และป้องกันภาวะแทรกซ้อน ช่วงเหมาะคือเมษายน–พฤษภาคม รายละเอียดอ่านที่ วัคซีนไข้หวัดใหญ่ผู้สูงอายุ
• •วัคซีนบาดทะยักและคอตีบ: กระตุ้นทุก 10 ปี และให้ใช้วัคซีนบาดทะยัก คอตีบ และไอกรน แทน 1 ครั้ง (สมาคมฯ 2566 และเอกสารรามาธิบดี 2568) MedlinePlus ระบุว่าถ้ามีแผลลึกและเข็มสุดท้ายเกิน 10 ปีแล้ว ควรได้รับเข็มกระตุ้น

สำหรับแผลลึก ปากแผลแคบ ปนเปื้อนดินทรายหรือสิ่งสกปรก ในคนที่ไม่เคยได้วัคซีนบาดทะยักเลย สมาคมฯ ให้พิจารณาฉีดชนิดรวมไอกรนเป็นเข็มแรก แล้วตามด้วยวัคซีนบาดทะยัก-คอตีบอีก 2 เข็มที่ 1 และ 6 เดือน กรณีมีแผลแบบนี้ให้ไปสถานพยาบาล ไม่ต้องรอนัด

วัคซีนเพิ่มเติมเมื่ออายุ 50 และ 60 ปีขึ้นไป

อายุ 50 ปีขึ้นไป: วัคซีนงูสวัด

สมาคมโรคติดเชื้อฯ ระบุวัคซีนงูสวัด 2 ชนิด

• •ชนิดไม่ใช่เชื้อเป็น: อายุ 50 ปีขึ้นไป 2 เข็ม ห่างกัน 2–6 เดือน ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ
• •ชนิดเชื้อเป็น: อายุ 60 ปีขึ้นไป 1 เข็ม ฉีดเข้าชั้นใต้ผิวหนัง ห้ามใช้ในผู้ที่ภูมิคุ้มกันบกพร่องรุนแรงและหญิงตั้งครรภ์
• •เคยเป็นงูสวัดแล้วก็ฉีดได้ โดยเว้นอย่างน้อย 6 เดือน และฉีดได้ไม่ว่าจะเคยเป็นอีสุกอีใสหรือไม่

การทบทวนของ Cochrane (ฉบับแปลไทย 2 ต.ค. 2023) รวม 26 งาน 90,259 คน พบว่าต้องฉีดชนิดเชื้อเป็นในผู้สูงอายุสุขภาพดี 50 คน และชนิดไม่ใช่เชื้อเป็น 33 คน เพื่อป้องกันงูสวัดได้ 1 ราย ทั้งสองชนิดน่าจะปลอดภัย อ่านต่อที่ วัคซีนงูสวัด

อายุ 65 ปีขึ้นไป: วัคซีนปอดอักเสบ (นิวโมคอคคัส)

สมาคมฯ 2566 ให้ชนิด 13 หรือ 15 สายพันธุ์ 1 เข็ม แล้วอาจพิจารณาตามด้วยชนิด 23 สายพันธุ์ (ห่างอย่างน้อย 1 ปี) หรือชนิด 20 สายพันธุ์ 1 เข็ม เอกสารรามาธิบดี (ปรับปรุง 18 เม.ย. 2568 อ้างคำแนะนำสมาคมฯ 2568) เขียนเป็น 2 ทางเลือก คือชนิด 20 สายพันธุ์ 1 เข็มครั้งเดียว หรือชนิด 13 หรือ 15 สายพันธุ์ แล้วตามด้วยชนิด 23 สายพันธุ์ห่างกัน 1 ปี อ่านต่อที่ วัคซีนปอดอักเสบผู้สูงอายุ

วัคซีน RSV

เอกสารรามาธิบดี (2568) ระบุว่าวัคซีน RSV สำหรับผู้สูงอายุมี 2 ชนิด ฉีด 1 เข็มครั้งเดียว และจัดไว้ในกลุ่มวัคซีนทางเลือก เราไม่พบเกณฑ์อายุจากแหล่งไทยที่เปิดอ่านได้ ให้ปรึกษาแพทย์ รายละเอียดอ่านที่ วัคซีน RSV ผู้ใหญ่

วัคซีนสำหรับคนเป็นเบาหวาน โรคไต โรคหัวใจ โรคตับ

• •เบาหวาน โรคหัวใจ โรคปอดเรื้อรัง: วัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปี และวัคซีนปอดอักเสบตั้งแต่อายุ 18 ปี (สมาคมฯ) อ่านเพิ่ม เบาหวาน โรคไต โรคหัวใจ ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ได้ไหม
• •โรคไตเรื้อรัง: วัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปี โรคไตเรื้อรัง (โดยเฉพาะระยะที่ 4 ขึ้นไป) อยู่ในกลุ่มที่มีตารางวัคซีนปอดอักเสบแบบภูมิคุ้มกันบกพร่อง และวัคซีนตับอักเสบบีให้ปรึกษาแพทย์เรื่องขนาดและจำนวนเข็ม
• •โรคตับเรื้อรัง: สมาคมฯ จัดเป็นกลุ่มที่แนะนำวัคซีนตับอักเสบเอ (2 เข็ม ห่างอย่างน้อย 6 เดือน) และวัคซีนปอดอักเสบ
• •วัคซีนตับอักเสบบี: 3 เข็มที่ 0, 1 และ 6 เดือน เด็กไทยที่เกิดหลังปี พ.ศ. 2535 ได้รับวัคซีนนี้ทุกคนแล้ว ผู้ที่เกิดก่อนปี 2535 และไม่เคยได้วัคซีน สมาคมฯ แนะนำให้ตรวจภูมิคุ้มกันและตรวจหาเชื้อก่อน ถ้าเป็นลบทั้งคู่จึงฉีด อ่านต่อที่ วัคซีนตับอักเสบบีในผู้ใหญ่

ผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวาน อ่านเพิ่ม เบาหวานในผู้สูงอายุ

วัคซีนชนิดเชื้อเป็น คนภูมิต่ำหรือใช้ยากดภูมิไม่ควรฉีด

คำว่า “วัคซีนที่ผู้สูงอายุไม่ควรฉีด” ไม่ได้ขึ้นกับอายุอย่างเดียว แต่ขึ้นกับภาวะภูมิคุ้มกันและชนิดของวัคซีน

วัคซีนชนิดเชื้อเป็นในคำแนะนำของสมาคมฯ ได้แก่ วัคซีนหัด-คางทูม-หัดเยอรมัน วัคซีนอีสุกอีใส และวัคซีนงูสวัดชนิดเชื้อเป็น

• •ห้ามใช้ในผู้ที่ภูมิคุ้มกันบกพร่องรุนแรง เช่น ผู้ใช้ยากดภูมิขนาดสูง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือผู้ติดเชื้อเอชไอวีที่มีซีดีสี่ต่ำกว่า 200 เซลล์/ลบ.มม.
• •ห้ามใช้ในหญิงตั้งครรภ์ และหญิงที่มีโอกาสตั้งครรภ์ควรคุมกำเนิดอย่างน้อย 1 เดือนหลังรับวัคซีน
• •ผู้ที่จะเริ่มเคมีบำบัด MedlinePlus ระบุว่าควรได้วัคซีนเชื้อตาย 2 สัปดาห์ และวัคซีนเชื้อเป็น 4 สัปดาห์ก่อนเริ่มการรักษา

ผู้ที่ใช้สเตียรอยด์ ยากดภูมิ หรือกำลังรักษามะเร็ง ให้แพทย์ผู้รักษาเป็นคนเลือกวัคซีนให้ อ่านเพิ่ม ภูมิคุ้มกันอ่อนแอลง

ไม่มีสมุดวัคซีนตอนเด็ก ต้องเริ่มฉีดใหม่ทั้งหมดไหม

ไม่จำเป็นต้องเริ่มใหม่ทุกตัว ให้แยกเป็นรายวัคซีน

• •ฉีดค้างไว้ไม่ครบ: สมาคมฯ ระบุว่าถ้าลืมนัด รับเข็มถัดไปได้เลยโดยไม่ต้องเริ่มใหม่
• •ไม่รู้ว่าเคยฉีดหรือเคยเป็นโรค: ตารางของสมาคมฯ ใช้หลัก “ไม่มีหลักฐานว่ามีภูมิคุ้มกัน” เช่น วัคซีนหัด-คางทูม-หัดเยอรมัน แนะนำในผู้ที่ไม่มีประวัติรับวัคซีน ไม่เคยเป็นโรค หรือตรวจไม่พบภูมิคุ้มกัน บางตัวอาจตรวจเลือดดูภูมิก่อน เช่น อีสุกอีใสและตับอักเสบบี
• •บาดทะยัก: ถ้าไม่แน่ใจ ให้แจ้งแพทย์ว่าจำไม่ได้ แพทย์จะประเมินว่าต้องฉีดกี่เข็ม

วิธีที่ช่วยได้มาก คือเริ่มทำสมุดหรือบันทึกวัคซีนของตัวเองตั้งแต่วันนี้ จดชื่อวัคซีน วันที่ และสถานที่ฉีด แล้วพกไปทุกครั้งที่พบแพทย์ อ่านเคล็ดลับเตรียมตัวที่ เตรียมตัวก่อนพาผู้สูงอายุไปหาหมอ

ฉีดวัคซีนหลายตัวพร้อมกันได้ไหม

ได้ ตามหลักทั่วไปของสมาคมโรคติดเชื้อฯ

• •วัคซีนชนิดเชื้อตายฉีดหลายชนิดในวันเดียวกันได้
• •ต้องฉีดแยกตำแหน่ง เช่น แขนคนละข้าง ถ้าฉีดข้างเดียวกันต้องห่างอย่างน้อย 1 นิ้ว
• •วัคซีนชนิดเชื้อเป็นด้วยกัน ถ้าไม่ได้ฉีดวันเดียวกัน ควรเว้นห่างอย่างน้อย 4 สัปดาห์
• •ไม่แนะนำให้ฉีดที่สะโพก ปกติฉีดที่ต้นแขน
• •หลังฉีดนั่งพักดูอาการอย่างน้อย 15–30 นาที อาการไม่พึงประสงค์มักไม่รุนแรงและหายเองใน 2–3 วัน อ่านต่อที่ อาการข้างเคียงวัคซีนไข้หวัดใหญ่
• •ป่วยเล็กน้อย เช่น หวัด ไอ ฉีดได้ ป่วยหนักหรือไข้สูง ให้เลื่อนไปก่อน

ดูแหล่งอ้างอิงคำแนะนำวัคซีนล่าสุดได้จากที่ไหน

• •สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย: ออกคำแนะนำวัคซีนผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ บทความนี้ใช้ฉบับ พ.ศ. 2566 ฉบับประชาชน เพราะฉบับ พ.ศ. 2568 ที่ระบุไว้ เราเปิดไฟล์ไม่ได้ในวันที่ตรวจ
• •คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี: เอกสารวัคซีนสำหรับผู้สูงอายุ ปรับปรุง 18 เม.ย. 2568 ที่อ้างคำแนะนำฉบับ 2568
• •กรมควบคุมโรค: ข้อมูลโครงการวัคซีนไข้หวัดใหญ่และสิทธิฉีดฟรี ซึ่งประกาศใหม่ทุกปี

คำแนะนำวัคซีนเปลี่ยนได้ตามข้อมูลใหม่และวัคซีนที่มีในประเทศ ให้ตรวจสิทธิและชนิดวัคซีนที่มีกับสถานพยาบาลที่ดูแลอยู่ และนำเช็คลิสต์นี้ไปคุยกับแพทย์ตอน ตรวจสุขภาพประจำปี

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. · กรดโฟลิก 0.1 มก.

ค่าที่คำนวณจากฉลาก (ไม่ได้พิมพ์บนฉลาก): ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% 200 มก. คิดเป็นตัวสารราว 160 มก. (คำนวณ) · ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม (คำนวณ) · วิตามินบี 12 ราว 1 ไมโครกรัม (คำนวณ) · วิตามินดี 3 ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม (คำนวณ)

คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ได้อยู่ในเช็คลิสต์ใดข้างต้น และไม่ใช้แทนวัคซีนตัวใดเลย NCCIH ของสหรัฐระบุว่ายังไม่มีแนวทางเสริมใดที่แสดงว่าป้องกันไข้หวัดใหญ่ได้ และการฉีดวัคซีนเป็นวิธีป้องกันที่ดีที่สุด งานในคนเรื่องยีสต์เบต้ากลูแคนกับการตอบสนองต่อวัคซีนไข้หวัดใหญ่มีน้อยและผลไม่สอดคล้องกัน ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยให้วัคซีนได้ผลดีขึ้น

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด และผู้ที่จะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง และโสม มีรายงานเรื่องเลือดออก
• •ผู้ใช้ยาเบาหวาน: โสมอาจลดน้ำตาลในเลือด
• •ผู้ใช้ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน หรือยาที่ต้องคุมระดับยาในเลือด: สารสกัดพริกไทยดำมี piperine ซึ่งงานในคนพบว่าเพิ่มระดับยาบางชนิด
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนรับประทานอาหารเสริมทุกชนิด
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค และไม่ใช้แทนวัคซีน

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที