มะเร็งตับ ตรวจคัดกรองอย่างไร AFP กับอัลตราซาวด์ ใครต้องตรวจ บ่อยแค่ไหน

คำตอบสั้น: การคัดกรองมะเร็งตับทำใน กลุ่มเสี่ยงสูง ไม่ได้ทำในคนทั่วไป แนวทางของไทยแนะนำ อัลตราซาวนด์ตับร่วมกับพิจารณาตรวจเลือด AFP ทุก 6–12 เดือน ในผู้ที่มีตับแข็ง และผู้เป็นไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรังที่มีตับแข็งหรือมีคนในครอบครัวเป็นตับแข็งหรือมะเร็งตับ AFP อย่างเดียวไม่พอ เพราะค่าสูงได้จากโรคอื่น และค่าปกติก็ไม่ได้ตัดมะเร็งออก ถ้าผลผิดปกติ แพทย์จะส่งตรวจ CT หรือ MRI ต่อ

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •NCI ระบุว่ายังไม่มีการตรวจคัดกรองมะเร็งตับแบบมาตรฐานสำหรับคนทั่วไป การคัดกรองจึงเน้นกลุ่มเสี่ยงสูง
• •แนวทางไทย พ.ศ. 2569 ทั้งเรื่องไวรัสตับอักเสบบีและเรื่องไขมันพอกตับ ใช้อัลตราซาวนด์ร่วมกับพิจารณาตรวจ AFP ทุก 6–12 เดือน ส่วนแนวทางสหรัฐ (AASLD) และยุโรป (EASL) ที่อ้างในงานทบทวนปี 2557 แนะนำอัลตราซาวนด์ทุก 6 เดือน
• •MedlinePlus ระบุว่าแพทย์ไม่ใช้ผล AFP อย่างเดียวในการคัดกรองหรือวินิจฉัยมะเร็ง
• •AFP สูงได้จากตับแข็ง ไวรัสตับอักเสบบีหรือซี การตั้งครรภ์ และมะเร็งชนิดอื่น ส่วนผลปกติก็ไม่ได้ตัดมะเร็งออก
• •งานทบทวน 47 งานพบว่าผู้ป่วยตับแข็งที่ตรวจเฝ้าระวังสม่ำเสมอ เจอมะเร็งระยะแรกมากกว่าและอยู่รอดนานกว่า

ใครต้องตรวจคัดกรองมะเร็งตับ

NCI ระบุว่ายังไม่มีการตรวจคัดกรองมะเร็งตับแบบมาตรฐานหรือแบบประจำสำหรับคนทั่วไป การคัดกรองจึงทำในกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง ตามแนวทางของไทย ได้แก่

• •ผู้ที่มีภาวะตับแข็ง ไม่ว่าจากไวรัส เหล้า หรือไขมันพอกตับ แนวทางโรคตับคั่งไขมัน พ.ศ. 2569 แนะนำให้คัดกรองในผู้ป่วยที่มีตับแข็ง
• •ผู้เป็นไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรัง ที่มีข้อใดข้อหนึ่ง คือ มีตับแข็ง หรือมีคนในครอบครัวเป็นตับแข็งหรือมะเร็งตับ ตามแนวทางคัดกรองไวรัสตับอักเสบบีและซี พ.ศ. 2569
• •ผู้ที่รักษาไวรัสซีหายแล้วแต่มีตับแข็ง แนวทางเดียวกันระบุว่ายังต้องคัดกรองมะเร็งตับต่อ

ถ้ายังไม่รู้ว่าตัวเองมีไวรัสบีหรือซีไหม เริ่มจากตรวจเลือดหาไวรัสก่อน คนไทยที่เกิดก่อน พ.ศ. 2535 มีสิทธิ์ตรวจฟรี 1 ครั้งตลอดชีวิตที่สถานพยาบาลใกล้บ้าน ตามแนวทางของกระทรวงสาธารณสุข วิธีตรวจอ่านที่ ตรวจไวรัสตับอักเสบบี ซี ตรวจยังไง และพื้นฐานอ่านที่ ไวรัสตับอักเสบบีและซีเบื้องต้น

ส่วนการคัดกรองมะเร็งท่อน้ำดีในพื้นที่ที่มีพยาธิใบไม้ตับใช้แนวทางคนละชุด อ่านที่ มะเร็งท่อน้ำดี

อัลตราซาวด์ทุก 6 เดือน กับ AFP ใช้ร่วมกันอย่างไร

อัลตราซาวนด์เป็นตัวหลัก AFP เป็นตัวเสริม แนวทางของไทยทั้ง 2 ฉบับ (ไวรัสตับอักเสบบีและซี พ.ศ. 2569 และโรคตับคั่งไขมัน พ.ศ. 2569) ใช้อัลตราซาวนด์ตับร่วมกับพิจารณาตรวจ AFP ทุก 6–12 เดือน

งานทบทวนใน PLoS Medicine (2557) ระบุว่าแนวทางของสมาคมโรคตับสหรัฐ (AASLD) และยุโรป (EASL) แนะนำอัลตราซาวนด์ ทุก 6 เดือน ในผู้มีไวรัสบีเรื้อรังและหรือตับแข็ง เพื่อเพิ่มโอกาสเจอก้อนตั้งแต่ยังเล็ก และ ไม่ควรใช้ AFP อย่างเดียวโดยไม่มีการตรวจภาพ ช่วงเวลาที่เหมาะกับแต่ละคนจึงขึ้นกับแพทย์ผู้ดูแล

ทำไมต้องตรวจซ้ำเป็นระยะ เพราะการตรวจครั้งเดียวบอกได้แค่วันนั้น งานทบทวนเดียวกันรวมข้อมูล 47 งาน ผู้ป่วยมะเร็งตับที่มีตับแข็ง 15,158 คน พบว่ากลุ่มที่ตรวจเฝ้าระวังเจอมะเร็งระยะแรกราวร้อยละ 71 เทียบกับราวร้อยละ 30 ในกลุ่มที่ไม่ได้ตรวจ และกลุ่มที่ตรวจได้รับการรักษาที่มุ่งให้หายมากกว่า

ไขมันพอกตับกับอัลตราซาวนด์อ่านเพิ่มที่ ตรวจอัลตร้าซาวด์ไขมันพอกตับ และการตรวจพังผืดอ่านที่ ไฟโบรสแกนคืออะไร

AFP คือค่าอะไร ค่าสูงแปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไหม

AFP (แอลฟาฟีโตโปรตีน) คือโปรตีนที่ตับสร้างเมื่อเซลล์กำลังเติบโตและแบ่งตัว MedlinePlus อธิบายว่าทารกในครรภ์มีค่านี้สูง แต่ผู้ใหญ่สุขภาพดีที่ไม่ได้ตั้งครรภ์มีต่ำมาก

AFP สูงไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอ MedlinePlus และ NCI ระบุว่าค่าสูงได้จาก

• •โรคตับที่ไม่ใช่มะเร็ง เช่น ตับแข็ง ไวรัสตับอักเสบบีหรือซีเรื้อรัง
• •การตั้งครรภ์
• •มะเร็งชนิดอื่น เช่น มะเร็งต่อมน้ำเหลืองหรือมะเร็งปอด

AFP ปกติก็ไม่ได้แปลว่าไม่เป็น MedlinePlus ระบุว่าผลปกติไม่ได้ตัดมะเร็งออก เพราะผู้ป่วยบางคนมีค่า AFP ปกติ

ค่าปกติเท่าไร ให้ดูค่าอ้างอิงในใบผลของโรงพยาบาลที่ตรวจ เพราะแต่ละห้องแล็บใช้วิธีและเกณฑ์ต่างกัน แหล่งที่เราเปิดตรวจไม่ได้ระบุตัวเลขกลางที่ใช้ได้ทุกที่ และแพทย์มักดูแนวโน้มว่าค่าเพิ่มขึ้นจากครั้งก่อนหรือไม่ร่วมด้วย

ตรวจเลือดอย่างเดียวพอไหม ตรวจค่าตับในตรวจสุขภาพประจำปีแทนได้ไหม

ไม่พอ MedlinePlus ระบุชัดว่าแพทย์ไม่ใช้ผล AFP อย่างเดียวในการคัดกรองหรือวินิจฉัยมะเร็ง ต้องใช้คู่กับการตรวจภาพ เช่น อัลตราซาวนด์

ส่วนค่าตับ (ALT AST) ในแพ็กเกจตรวจสุขภาพเป็นตัวบอกการอักเสบของตับ ไม่ใช่เครื่องมือหามะเร็ง ค่าตับปกติจึงไม่ได้ตัดมะเร็งตับออก การเลือกรายการตรวจตามวัยอ่านที่ ตรวจสุขภาพประจำปีตามช่วงอายุ และวิธีอ่านผลอ่านที่ อ่านผลตรวจสุขภาพประจำปี

การเตรียมตัว: MedlinePlus ระบุว่าการตรวจ AFP ไม่ต้องเตรียมตัวพิเศษ เป็นการเจาะเลือดธรรมดา ส่วนการตรวจค่าตับอื่น ๆ อ่านที่ ตรวจค่าตับ ต้องงดน้ำงดอาหารไหม

ผลผิดปกติ ต้องทำ CT หรือ MRI ต่ออย่างไร

ถ้าอัลตราซาวนด์เจอก้อน หรือ AFP สูงขึ้น แพทย์จะส่งตรวจเพิ่ม MedlinePlus ระบุการตรวจที่ใช้วินิจฉัยมะเร็งเซลล์ตับ ได้แก่ CT ช่องท้อง MRI ช่องท้อง และในบางรายอาจเจาะชิ้นเนื้อตับ

ผลผิดปกติไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งแน่นอน NCI ระบุว่าการตรวจคัดกรองให้ผลบวกลวงได้ ซึ่งอาจนำไปสู่การตรวจเพิ่มที่มีความเสี่ยง เช่น การเจาะตับซึ่งอาจมีเลือดออก และให้ผลลบลวงได้เช่นกัน นี่คือเหตุผลที่ต้องให้แพทย์เฉพาะทางเป็นผู้แปลผลร่วมกับประวัติและผลตรวจอื่น ไม่ควรตกใจหรือวางใจจากตัวเลขเดียว

ตรวจคัดกรองมะเร็งตับที่ไหน ใช้สิทธิ์อะไร ราคาเท่าไร

• •ตรวจไวรัสบีและซี: ฟรีสำหรับคนไทยที่เกิดก่อน พ.ศ. 2535 จำนวน 1 ครั้งตลอดชีวิต ที่สถานพยาบาลใกล้บ้าน (แนวทางกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2569)
• •อัลตราซาวนด์และ AFP สำหรับกลุ่มเสี่ยง: แพทย์ที่ดูแลไวรัสหรือตับแข็งจะนัดเป็นระยะ ให้สอบถามเรื่องสิทธิ์และค่าใช้จ่ายกับโรงพยาบาลตามสิทธิของตัวเอง

เรื่องราคา ค่าตรวจในโรงพยาบาลเอกชนแต่ละแห่งต่างกันมาก และเราไม่พบแหล่งทางการที่ระบุราคากลาง จึงไม่ใส่ตัวเลขในบทความนี้ ถ้าเป็นกลุ่มเสี่ยงที่มีแพทย์ดูแลอยู่แล้ว การตรวจตามนัดในโรงพยาบาลตามสิทธิเป็นทางที่ต่อเนื่องที่สุด

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องการตรวจมะเร็งตับ

ได้ยินว่าตรวจ AFP ในแพ็กเกจตรวจสุขภาพแล้วปกติ ก็ไม่ต้องอัลตราซาวนด์ จริงไหม ไม่จริง AFP ปกติไม่ได้ตัดมะเร็งออก กลุ่มเสี่ยงต้องตรวจภาพร่วมด้วย

ได้ยินว่าตรวจครั้งเดียวไม่เจอ ก็ไม่ต้องตรวจอีก จริงไหม ไม่จริง การคัดกรองในกลุ่มเสี่ยงต้องทำซ้ำเป็นระยะ ตามแนวทางไทยทุก 6–12 เดือน เพราะก้อนเกิดใหม่ได้

ได้ยินว่าคนทั่วไปที่ไม่มีปัจจัยเสี่ยงควรตรวจ AFP ทุกปี จริงไหม NCI ระบุว่ายังไม่มีการคัดกรองมาตรฐานสำหรับคนทั่วไป ถ้าไม่แน่ใจว่าตัวเองอยู่กลุ่มเสี่ยงไหม เริ่มจากตรวจไวรัสบีและซี และถามแพทย์ก่อน ผลไวรัสบีอ่านที่ HBsAg คืออะไร อ่านผลตรวจให้เป็น

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus)

เบต้าลีฟโปรพลัส (Beta Liv Pro Plus) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-15859-5-1473 ผลิตโดย บริษัท เซน ไบโอเทค จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 เม็ด เม็ดละ 1,200 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1 เม็ด ฉลากระบุส่วนประกอบหลายรายการ (ดูรายการเต็มที่หน้าสินค้า) เช่น โคลีน ไบทาร์เทรต (98%) 121.975 มก. แอล-กลูตาไธโอน (100%) 90 มก. และแอล-กลูตาไธโอน (100%) 40.845 มก. (ฉลากพิมพ์ไว้ 2 บรรทัด) และสารสกัดจากขมิ้นชัน 50 มก.

ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ป้องกัน รักษา หรือชะลอมะเร็งตับหรือมะเร็งชนิดใด และไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทำให้ค่า AFP หรือผลอัลตราซาวนด์เปลี่ยนแปลง ผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงต้องตรวจคัดกรองตามนัดเสมอ ไม่ว่าจะรับประทานอาหารเสริมใดหรือไม่

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ป่วยมะเร็ง หรือกำลังได้รับยาเคมีบำบัด ยามุ่งเป้า ยาภูมิคุ้มกัน หรือฉายแสง: ต้องถามแพทย์ผู้รักษามะเร็งก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้ เพราะ NCCIH ระบุว่าสมุนไพรบางชนิดอาจทำให้ยาเคมีบำบัดได้ผลน้อยลง
• •ผู้เป็นไวรัสตับอักเสบบีหรือซี หรือค่าตับสูง: ไม่ควรเริ่มเอง ให้นำกล่องไปปรึกษาแพทย์ทุกครั้ง เพราะสมุนไพรและอาหารเสริมเป็นสาเหตุของตับอักเสบได้ เครือข่ายเฝ้าระวังตับอักเสบจากยาของสหรัฐ (DILIN) รายงานตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน 10 ราย เสียชีวิตจากตับวาย 1 ราย
• •ผู้ป่วยตับแข็ง: แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2568 ข้อ 8.5 ระบุว่าผู้ป่วยตับแข็งไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร คำแนะนำนี้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์นี้ด้วย ผู้ป่วยตับแข็งจึงไม่ควรรับประทาน เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลอนุญาต
• •ท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากระบุ ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) หรือยาต้านเกล็ดเลือด: มีส่วนประกอบ 4 ตัวที่เกี่ยวข้อง คือ ผงถั่วนัตโตะ (แหล่งวิตามินเค 2 ที่อาจรบกวนวาร์ฟาริน ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณ) โคเอนไซม์ คิวเท็น ผงเก๋ากี้ และวิตามินอี ต้องบอกแพทย์ก่อนเสมอ
• •ฉลากระบุว่ามีนมและถั่วเหลือง เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน ผู้ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• •หากระหว่างรับประทานมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม คลื่นไส้ หรือเบื่ออาหาร ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) และพบแพทย์ทันที

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าลีฟโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที